ریزش باران خاک، بر سر مردم سیستان!

روزنامه آرمان- نگین باقری: بادهای ۱۲۰ روزه منطقه سیستان و بلوچستان آن‌چنان مردمانش را تهدید کرده است که عده ای به دلیل بی تدبیری برای مهار ریزگردها و خشکی تالاب هامون مجبور به کوچ اجباری شده اند. این در حالی است که مردم سیستان و بلوچستان انتظار دارند که در شرایط بحرانی فراموش نشوند.

به گفته آنها اگر امروز برایشان کاری انجام نشود، فردا دیر است. احمدعلی کیخا نماینده مردم زابل ضمن ابراز ناراحتی از نادیده گرفتن مشکلات این منطقه توسط مسئولان، درباره اثرات بادهای ۱۲۰ روزه سیستان و بلوچستان می گوید: «زندگی مردم از نظر روحی تحت تاثیر این بادها قرار گرفته است، در حالی که امسال استرس طوفان از استرس کنکور برای جوانان بیشتر بوده است.»

شهر سیستان و بلوچستان از جمله مناطقی محسوب می شود که دارای شرایط خاص اقلیمی و جغرافیایی است که یکی از این شرایط، وجود بادهای ۱۲۰ روزه در این منطقه است. با وجود این، علت پیدایش این باد‌ها در شرق ایران چیست؟

بادهای ۱۲۰ روزه در منطقه سیستان و بلوچستان همواره در طول تاریخ وجود داشته اند و برای امروز و دیروز نیستند، چرا که محیط زیست منطقه سیستان یکی از نمونه های شاخص تغییرات آب و هوا در دنیاست، این تغییرات را مردم منطقه ایجاد نکرده اند. پیدایش این بادها به دلیل توپوگرافی منطقه است. یعنی وقتی از شرق ایران و جنوب خراسان به دشت سیستان و انتهای هیرمند می‌رسیم، جریان هوا به صورت طبیعی شکل می گیرد، اما به دلیل اینکه این بادها از ارتفاعات به سمت مناطق مسطح می‌آیند، شدت پیدا می‌کنند. علاوه بر این، در این منطقه خشکسالی های طولانی مدت داریم که با وزش این بادها توام می شوند و بارانی از گرد و خاک را بر سر مردم ایجاد می کنند. اگر دریاچه های این منطقه آب داشته باشند و منطقه سر سبز باشد، این طوفان ها مثال کولر عمل می کنند.

در بین بادهای محلی ایران، شکل‌گیری بادهای ۱۲۰ روزه در منطقه سیستان و بلوچستان در چه فصولی است؟

این بادها از اوایل اردیبهشت شروع می شوند و تا اواخر شهریور به مدت ۱۲۰ روز ادامه دارند. البته تغییرات آب و هوا، اختلاف درجه حرارات روز و شب، افزایش درجه حرارات کره زمین و اتفاقاتی که اخیرا در دنیا در حوزه تغییرات اقلیمی رخ می دهد نیز شدت این بادها را افزایش داده است. حتی طول مدت و سرعت این بادها هم بیشتر شده است و گزارشات هواشناسی نشان می دهد که ۲۰۰ روز در سال باد در منطقه وجود دارد.

این در حالی است که سرعت بادها در گذشته حدود ۶۰ تا ۷۰ و کمتر از ۱۰۰ کیلومتر در ساعت بوده، اما اکنون سرعت این بادها در منطقه سیستان و بلوچستان از ۱۰۰ کیلومتر در ساعت هم بیشتر شده است و همین سرعت باعث وقوع گرد وخاک، کاهش شعاع دید افقی و عمودی، کاهش شدید کیفیت هوا و حرکت شن های روان می شود. با وجود این، این بادها در دامنه جنوبی البرز بسیار مطبوع و خنك است، اما پس از عبور از بیابان های خشك دشت كویر و دشت لوت بسیار گرم و خشك می شود، به طوری كه در سیستان و بلوچستان پوشش گیاهی را از بین می برد و خسارات جبران ناپذیری را به بار می آورد.

بادهای ۱۲۰ روزه از مشهورترین و اثرگذارترین بادهای محلی در ایران هستند، این بادها چه مشکلاتی را در زندگی مردم ایجاد می کنند؟

طوفان های شن در این منطقه شدید است و چون در محیط آزادی است، ذرات آن با شدت و حجم زیادی به گوش، چشم و دهان انسان برخورد می کنند. شرایط بسیار سختی است و همواره این بادها به زندگی مردم در همه ابعاد بهداشت، نظافت، خانه، مزارع، کشاورزی احشام و دام ها، اقتصاد، راه‌ها، مدارس و ادارت خسارت وارد می کنند. همچنین زندگی مردم از نظر روحی تحت تاثیر قرار گرفته است. در حالی که امسال استرس طوفان از استرس کنکور برای جوانان بیشتر بوده است.

بنده روز جمعه به همراه دکتر چرمساز رئیس سازمان امداد و نجات از مناطق مختلف سیستان و بلوچستان بازدید کردم و متاسفانه باید گفت شرایط مردم در روستاهای حاشیه شمالی دشت سیستان و شهرستان هیرمند به دلیل این بادها فوق العاده سخت است. این در حالی است که در طول سال‌های گذشته یکی از راه های امرار معاش مردم در طول تاریخ این مرز بوده و این مرز بسته شده است.

با وجود این، اگر تاریخچه منطقه سیستان و بلوچستان را بررسی کنید، مردم هم مرز خود را کنترل می کردند و هم اقتصاد این منطقه بر تجارت مرزی، کشاورزی و دامداری استوار بود و اکنون فقر بر این منطقه غالب شده است. به گونه ای که کودکان در شرایط سختی زندگی می کنند و زنان نیز در شرایط سخت تری هستند. سختی این بادها زمانی بیشتر می شود که توام با فقر باشد، چرا که بستن مرز و کشیدن دیوار به دلایل امنیتی از یک طرف و بستن آب در داخل خاک افعانستان از طرف دیگر باعث شده که دسترسی کشاورزان به آب و تالاب بین المللی هامون کمتر شود. در نتیجه خشکسالی طولانی مدت از مشخصه های بارز این منطقه است که همه این موارد دست به دست هم داده و شرایط زندگی را برای مردم مختل کرده است.

ایجاد بادهای ۱۲۰ روزه و به دنبال آن طوفان موضوع جدیدی نیست و همه مسئولان باید تلاش کنند تا مردم کمترین مشکل را در مواقع بروز طوفان داشته باشند. به نظر شما باید برای حل بحران این بادها چه تدابیری اندیشیده شود؟

حل این مساله پشتوانه قوی، اراده و عزم ملی می طلبد. از دست مردم و مسئولان محلی با امکانات، اختیارات، منابع و ساختار سازمانی که دارند، کاری بر نمی آید. باید سازمان های دولتی برای حل مسائل مردم در شرایط بحرانی از خود واکنش نشان دهند. این در حالی است که از سازمان مدیریت بحران کشور که وظیفه اصلی حل بحران در کشور را دارد، انتظار می‌رفت حداقل یک جلسه در این شرایط بحرانی تشکیل دهد و مسئولان ذی ربط را گرد هم آورد تا همگی برای حل این بحران به دنبال چاره ای باشند.

همچنین باید دستگاه های متولی بر اساس وظیفه خود گزارشاتی تهیه کنند و به کمک مردم بیایند. حتی از هماهنگ کننده سازمان ملل انتظار است تا سایر دفاتر این سازمان نظیر یونسکو را تشویق کنند تا آنها نیز بر حسب وظیفه ای که دارند به مسائل سیستان و بلوچستان بیندیشند و همکاری کنند.

همان‌طور که این مساله در قبل از انقلاب هم بوده است و اگر توجه بفرمایید در منطقه سیستان و بلوچستان اداره تخصیص شن های روان وجود داشت و در سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری کشور مستقر نبود. حتی اعتبار هم تامین شده بود. این در حالی است که در ۱۲ هزار هکتار قبل از انقلاب جنگل کاری صورت گرفته بود. اگر مسئولان می خواهند اکنون این مساله حل شود باید دوباره امنیت، تلاش و پشتکار را برقرار کنند و همه دستگاه دولتی در کنار مردم باشند.