عدالت جنسیتی چیست؟

ژاله شادی‌طلب . جامعه‌شناس در روزنامه شرق نوشت: در چند هفته اخیر كه لایحه برنامه ششم توسعه در مجلس شورای اسلامی در حال بررسی است، طرح موضوع «عدالت جنسیتی» در ماده ٣١ لایحه، موجب بحث و گفت‌وگوهایی میان نمایندگان محترم مجلس، دست‌اندركاران قوه‌ مجریه، گروهی از اندیشمندان و علاقه‌مندان به بحث عدالت اجتماعی و حقوق زنان و مردان شده است.

اما در تمام این گفت‌وگو‌ها (تا آنجایی كه من پیگیری کرده‌ام) كسی تعریف مشخصی از این مفهوم ارائه نكرده است؛ حتی احساس می‌شود از تعریف این مفهوم و بحث درباره شاخص‌های آن پرهیز و صحبت در این‌باره به آینده موكول می‌شود. گرچه دلیل چنین امری بر نگارنده مشخص نیست (شاید هم من اشتباه كرده‌ام)؛ اما به نظر می‌رسد ارائه تعریفی از این مفهوم، به جای بیان كلیات، ضمن اینكه زمینه را برای گفت‌وگوی بیشتر فراهم می‌كند، باعث می‌شود مخالفان برقراری عدالت میان زنان و مردان در خانواده و جامعه (عدالت جنسیتی) با نقد آن و روشن‌كردن دلایل مخالفت با این تعریف یا هر یك از كلمات به كار برده شده، در دستیابی به تعریفی بهتر و جامع‌تر پیشقدم شوند.

با توجه به تأكید قانون اساسی كشور بر عدالت اجتماعی، «عدالت جنسیتی» را می‌توانیم چنین تعریف كنیم: «عدالت جنسیتی فرایند تدوین برنامه‌ها، تخصیص منابع و منافع به زنان و مردان به صورت منصفانه است؛ بدون هیچ‌گونه تبعیضی براساس جنس (یعنی زن یا مردبودن). عدالت جنسیتی به معنای برنامه‌های یكسان و مشابه برای زنان و مردان نیست، بلكه آنچه مدنظر است، رفتار منصفانه با زنان و مردان براساس نیاز‌ها و علایق آنان است.

چنین فرایندی می‌تواند در مواردی به برنامه‌ها و اقدامات یكسان و در موارد دیگری به برنامه‌ها و برخوردهای متفاوت میان زنان و مردان بینجامد درهرحال حقوق انسانی، مسئولیت‌ها و فرصت‌های هر دو جنس هم‌رتبه خواهد بود؛ بنابراین عدالت جنسیتی مفهومی نسبی است كه در پی برخورد منصفانه با مسائل زنان و مردان در خانواده و جامعه است.

با این دیدگاه، هر یك از سازمان‌ها و دستگاه‌های كشور می‌توانند در حوزه مسئولیت‌ها و وظایف خود، تعیین كنند نیاز‌ها و علایق زنان و مردان (به‌عنوان برخوردارشوندگان از خدمات آنها) چگونه باید در برنامه‌ها و اقدامات آن سازمان در نظر گرفته شود تا در جامعه عدالت برقرار شود.