تبعات ایجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه

هادی جرقوئیان در شهروند نوشت: پس از حمله چند روز گذشته به کاروان کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل در خاک سوریه، جنجال‌ها بر سر شناسایی عاملان و مقصران این حمله بالا گرفته و هنوز هیچ یک از طرفین، مسئولیت این فاجعه را بر عهده نگرفته است. در این میان، ایالات متحده از فرصت پیش آمده استفاده کرده و ضمن متهم کردن روسیه و سوریه در حمله به کاروان سازمان ملل، خواستار برقراری منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه شده تا بتوان علاوه بر محافظت از مردم عادی، از تکرار چنین فجایعی جلوگیری کرد. اما چه اتفاقاتی رخ داده که پنتاگون و دولت آمریکا که تا چند ماه قبل مخالف برقراری منطقه پرواز ممنوع بودند، اکنون بر ایجاد آن پافشاری می‌کنند؟

آیا هزینه‌های برقراری منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه برای ایالات متحده کاهش یافته است یا تصمیم‌گیران کاخ سفید طرح‌های جدیدی در سر دارند؟

مجله «نیوزویک» در نوامبر گذشته، ابعاد طرح برقراری منطقه پرواز ممنوع را بررسی کرد. بر این اساس، یکی از بدترین دیپلماسی‌های جنگ، پیشنهاد تحمیل منطقه پرواز ممنوع در سوریه است که در شرایط عادی ‌نیز نظریه ناپسندی به نظر می‌رسد. برخی عوامل اشتباه که مقدمه عدم موفقیت ایالات متحده در گذشته بود (مانند مداخله نظامی در عراق)، در مورد سوریه کنونی نیز وجود دارد. در واقع، ایجاد منطقه پرواز ممنوع می‌تواند به تقویت موقعیت نیروهای ایدئولوژیک مخالف بشار اسد منتهی شود. واقعیت آن است که حتی گروه‌های شورشی غیر داعش، سطح نگران‌کننده‌ای از نفوذ اسلامی افراطی را به نمایش می‌گذارند. در حقیقت، بزرگترین و قدرتمندترین نیروی تروریستی مخالف اسد، جبهه النصره سابق، وابسته به القاعده در سوریه است. در این حالت، ابهام‌آمیز است که چرا ایالات متحده خواستار آن است که چنین نیروهایی قدرتمند شوند.

از سوی دیگر و در موقعیت حساس کنونی در سوریه، پیشنهاد ایجاد منطقه پرواز ممنوع حتی خطرناک‌تر از شرایط عادی به نظر می‌رسد. اکنون، حضور نظامی روسیه در سوریه بسیار پررنگ است و ماموریت‌های پروازی و عملیاتی علیه بخش‌های شورشی توسط نیروهای نظامی مسکو ادامه دارد. ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز اهداف روسیه در سوریه، می‌تواند تحریک‌کننده سران کرملین باشد. در حقیقت باید گفت ایجاد منطقه پرواز ممنوع، به نوعی تحقیر پوتین و اثبات این موضوع خواهد بود که روسیه قادر به اعمال نفوذ در خاورمیانه نیست. اگر هدف، چنین چیزی باشد، بسیار بی‌پروا و فراتر از واقعیت است.

حتی اگر روسیه به مبارزه مستقیم هوایی با ایالات متحده در سوریه اقدام نمی‌کرد، گزینه‌های دیگری برای جبران تلاش دولت آمریکا جهت تحقیر کرملین وجود دارد. به‌عنوان مثال، پوتین می‌تواند تلاش‌های نظامی خود در اوکراین را دو برابر کند که این به معنای تشدید درگیری در این منطقه مهم جهانی خواهد بود. دیگر آن‌که، همواره این شانس (احتمال) وجود دارد که پوتین، حرکتی نظامی علیه جمهوری‌های آسیب‌پذیر بالتیک انجام دهد و این، خود بحرانی عظیم برای اعتبار ناتو خواهد بود.

می‌توان چنین استنباط کرد که ایالات متحده با پیشنهاد ایجاد منطقه پرواز ممنوع، در فکر تقویت و حمایت بیشتر از کُردهای سوریه نیز هست. کاخ سفید علاوه بر ایجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه، به دنبال آن است که به صورت مستقیم برای کُردهای سوری سلاح ارسال کند. هدف ایالات متحده از این کار، حمایت از نیروهای مخالف اسد، ضربه زدن به داعش و آزادسازی شهر رقه (مرکز حکومت داعش در شمال سوریه ) است.

بنا بر تحلیل نیوزویک، باراک اوباما، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، تاکنون با هوشیاری در برابر طرح ایجاد منطقه پرواز ممنوع مقاومت کرده بود اما اکنون با استفاده از فرصت به‌وجود آمده، سعی در پیشبرد آن و باقی گذاشتن میراث طرح برای جانشینش دارد. میراث و تبعاتی که هیلاری کلینتون (نامزد دموکرات‌ها) با تأیید آن طرح، بر اجرای آن تأکید دارد، اما دونالد ترامپ (نامزد جمهوریخواهان) تاکنون محافظه‌کارانه با آن برخورد کرده است.