باز هم نشت معتاد از خاوران

روزنامه شرق: مرگ تعداد زیادی از کارتن‌‌خواب‌ها و معتادان در زمستان‌های سرد اوایل دهه ٨٠ هنوز هم در ذهن‌ها هست. کارتن‌خواب‌هایی که حتی جلوی چشم اعضا و شهردار تهران در خیابان بهشت هم گوشه‌ای کز کرده و می‌خوابیدند.

این‌گونه بود که شهردار تهران برای حداقل جمع‌کردن این افراد و جلوگیری از مرگشان در جوی‌ها و گوشه‌های خیابان و حداقل یک شب آسیب‌زایی کمتر در معابر شهری، فضاهایی را به عنوان گرمخانه ایجاد کرد. رسول خادم که آن روزها رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای دوم بود و خیلی‌ها او را به عنوان رقیب جدی قالیباف می‌دانستند، موضوع رسیدگی به کارتن‌خواب‌ها و برنامه‌ریزی مشخص برای اجرای وظایف شهرداری تهران در قبال آنها را دنبال کرد و پس از چند سال تعداد مرگ‌های این افراد آسیب‌دیده و البته آسیب‌زا در شهر به حداقل ممکن رسید. پس از مدتی دیگر این کارتن‌خواب‌ها و معتادان می‌دانستند یک نقطه‌ای از شهر برای یک شب جای گرم و غذای گرم وجود دارد.

اما از آنجایی که همه کارهای خوب در اجرا هم همان‌طور خوب و کامل و بدون نقص از آب در‌نمی‌آیند، در جانمایی برخی از این گرمخانه‌ها بررسی لازم صورت نگرفت یا همان زمان اجرا به اعتراض‌ها و نتایج بررسی‌ها توجه نشد. این‌گونه بود که در یکی از محلات منطقه ١٥ شهرداری تهران یعنی محله خاوران، گرمخانه خاوران برای نگهداری موقت کارتن‌خواب‌ها (که عموما معتاد هستند) شکل گرفت. واقعیت این است که محل استقرار گرمخانه خاوران دیواربه‌دیوار خانه‌های مردم نیست؛ در محوطه اطراف آن سوله‌های صنعتی فعال هستند اما از آنجایی که در هیچ جای تهران تقریبا یک بافت با ترکیب یکسان نمی‌بینید، در این محدوده هم خانه‌های مردم و سوله‌های صنعتی لابه‌لای هم شکل گرفته‌‌اند و تراکم خانه‌های مسکونی بیشتر است.

نکته مهم درباره روند کاری گرمخانه‌ها این است که کارتن‌خواب‌ها از قبل تاریکی هوا پذیرش روزانه را شروع می‌کنند و این افراد باید صبح این مرکز را تخلیه کنند. با این شرایط، مشتری‌های گرمخانه را یا باید با خودرو از محل دور و در شهر پخش کرد یا خودشان راهی هر جایی که خواستند می‌شوند و طبق تجربه این افراد توان جسمی راه‌رفتن زیاد در سرما و گرما را ندارند و ترجیح می‌دهند در همان نزدیکی‌های گرمخانه بمانند تا دوباره شب به آنجا برگردند. به این ترتیب جمع زیادی از معتادان و کارتن‌خواب‌ها خواسته و ناخواسته از نقاط مختلف شهر در اطراف گرمخانه متراکم می‌شوند.

روندی که تا این قسمت گزارش توضیح دادیم، همان اتفاقی است که در یک دهه گذشته در گرمخانه خاوران به عنوان بزرگ‌ترین گرمخانه تهران رخ داده و در این ١٠ سال بافت کالبدی، سطح کیفیت زندگی و رضایت مردم و در ادامه آسیب‌ها و خطرات زیادی را برای مردم و محله به وجود آورده است. همین چند هفته قبل اقبال شاکری، عضو شورای شهر تهران، در صحن علنی از تبدیل‌شدن یکی از باغات محله خاوران به نام باغ اناری به پاتوقی برای معتادان و موادفروشان و کارتن‌خواب‌ها خبر داد که به گفته او پس از اعلام در این مدت رسیدگی و اصلاح شده است. کاسه صبر ساکنان محله خاوران در این سال‌ها بالاخره در خرداد سال ٩٣ به لب رسید و اعتراض‌های دامنه‌دار و عمق فاجعه‌ای که آنجا در حال رخ‌دادن بود، به پلمب‌شدن این گرمخانه منجر شد.

در واقع در کنار عامل اصلی یعنی حضور و تردد معتادان و کارتن‌خواب‌ها در این محلات، مسئله کیفیت برخورد و نظافت و بهداشت و رفتار پرسنل پیمانکار شهرداری تهران در گرمخانه و نیز نبود نیروهای پلیس در این محل مزید بر علت شده بودند. به‌هرروی خاوران برای مدت نه چندان طولانی پلمب شد و در این مدت استانداری، نیروی انتظامی و شهرداری و سایر ارگان‌های مرتبط جلساتی گذاشتند و در نهایت قرار بر این شد که پس از اصلاحاتی در امکانات گرمخانه خاوران، این گرمخانه که حالا به آن «مددسرا» هم می‌گویند، با حضور و استقرار کانکس پلیس دوباره بازگشایی شود. در این دو سال پس از بازگشایی مجدد گرمخانه خاوران، قول‌هایی که برای حفظ امنیت و کاهش آسیب در این محلات داده شده بود، عملی نشد، معتادان و کارتن‌خواب‌های از همه‌جا بی‌خبر برگشتند سر جای اولشان و معترضان و متضرران اصلی یعنی مردم این محلات ماندند و مشکلات قبلی‌شان.

‌پلیس توضیح دهد چرا کانکس مستقر نکرده

حالا اما مرتضی طلایی، نایب‌رئیس شورا که پیش‌تر خودش رئیس پلیس تهران بوده است و بنا بر اعتراض مردم بارها از این محله بازدید داشته است، به «شرق» گفت: این محل برای نگهداری افراد معتاد مناسب نیست و درست نیست که در کنار خانواده‌ها و جوانان و کودکان این افراد تردد داشته باشند. او می‌گوید درباره اینکه چرا موارد قانونی و برنامه‌ریزی و قول داده‌شده شهرداری و ارگان‌های دیگر در این محل اجرا نمی‌شود، موضوعی است که باید خودشان جواب دهند و ما پاسخ‌گوی حوزه اجرا نیستیم و در نهایت نظر و خواسته مردم را اعلام می‌کنیم.

طلایی تأکید دارد که شهرداری با وجود همه اعتراض‌ها همچنان مدعی است که محل جایگزین برای خاوران ندارد، اما ما معتقدیم می‌توان فضای جایگزین فراهم کرد و همین موضوع اختلافی همچنان وجود دارد. این عضو شورای شهر تهران درباره اینکه چرا نیروی انتظامی کانکس خود را مستقر نکرده یا حضوری در این محل ندارد، گفت: باید از خودشان سؤال کنید، وظیفه ذاتی و جاری این نیرو است و لازم است شهرداری و نیروی انتظامی در این موارد با هم هماهنگ و در تعامل باشند و از قضا در این مورد این‌گونه نیستند.

‌ معتادان مستقیم وارد زندگی مردم محله می‌شوند

اقبال شاکری، عضو دیگر شورای چهارم که در این مدت بازدیدهایی از محله خاوران داشته و در صحن علنی درباره آن تذکر داده است، معتقد است که محله خاوران انصافا با مسئله‌ای اجتماعی و آسیب‌زا مواجه است و می‌گوید: در این مدت بارها از این گرمخانه و محلات اطراف آن بازدید داشته‌ام و باید گفت از عصر و غروب به بعد مردم در ناامنی هستند و دور تا دور این مرکز و محلات اطراف آن پر از معتادان و کارتن‌خواب‌ها و سایر آسیب‌دیدگان اجتماعی است. او به مخالفت‌هایی که از ابتدا با این مرکز بود اشاره کرد و گفت: از ابتدا باید مرکزی دیگر را دور از زندگی و شرایط و نیازهای مردم در نظر می‌گرفتند تا آسیب چند برابر نشود. مسئله این است که این چند صد معتاد، صبح که از این مرکز بیرون می‌آیند، با همان شرایط وارد زندگی مردم می‌شوند. شاکری به اعتراض‌های گسترده مردم به ارگان‌های مختلف اشاره می‌کند و می‌گوید: متأسفانه کانکس پلیسی که در آخرین برنامه‌ریزی‌ها قرار بود در این محل و اطراف آن قرار داشته باشد، مستقر نشده است.

‌ارتباط افزایش آسیب‌ها به انتصاب‌های پي‌درپي و نادرست شهرداري

فاطمه دانشور، عضو کمیسیون فرهنگی شورا، در این مورد ورود داشته و شرایط محله خاوران را نگران‌کننده می‌داند اما درعین‌حال موضوع را از وجه دیگری می‌بیند و می‌گوید: تعویض‌های پی‌درپی و اشتباهی که در سازمان خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران در این سال‌ها انجام شده و مورد اعتراض ما در شورا هم بوده، باعث شده بسیاری از این موضوعات مهم آسیبی پیگیری نشود. او می‌گوید: مدیر قبلی در این زمینه ورود نکرده و مدیر جدید هم تا بخواهد در این حوزه اشراف پیدا کند، نیاز به زمان دارد و حتما نیروی اجرائی تغییر می‌کند و این روند کار را طولانی می‌کند. این عضو شورا به پلمب گرمخانه خاوران به دلیل همین مزاحمت‌ها و ایجاد آسیب‌ها اشاره کرد و گفت: این اتفاق در دوره مدیر قبل سازمان بود. پس از ایشان آقای هوشیار پارسیان یکباره از مدیریت برج میلاد بدون تخصص لازم به این سازمان آمد و آسیب‌ها آن‌طور که باید پیگیری نشد.

به اعتقاد من بخش زیادی از دلایل این نابسامانی‌ها در حوزه اجتماعی و آسیب‌های شهر به انتصابات اشتباه آقای قالیباف در حوزه اجتماعی برمی‌گردد چراکه افرادی را بدون تخصص لازم و مرتبط به کار گرفته‌‌اند و در نتیجه آنها هم راهکارها و راهبردهای غلطی در پیش گرفته‌اند. این عضو شورا می‌گوید اعضای شورا با وجود اطلاع از این شرایط و اعتراض به آن نمی‌توانند دخالتی داشته باشند چراکه اعضا نمی‌توانند در انتصاب‌ها ورود کنند و درعین‌حال مدیران شهرداری معمولا به نظارت‌ها و اعتراض‌ها و راهکارهای ما هم در بیشتر موارد گوش نمی‌دهند. او تأکید دارد که انتصاب‌ها غلط است و پس از مدت کوتاهی مجبور می‌شوند آن مدیر را تغییر دهند. آقای هوشیار در دورانی که در سازمان خدمات اجتماعی بود، نتوانست این سازمان را مدیریت کند و حالا باید ببینیم مدیر جدید که از حوزه خدمات شهری آمده، چه می‌کند.