انعکاس برجام در «رشد»

رئیس کل بانک مرکزی رشد اقتصادی در سه ماه نخست سال جاری را ۴/ ۵ درصد اعلام کرد که بیشترین سطح طی ۲۰ فصل اخیر بوده است. این نخستین آمار رسمی بانک مرکزی از رشد اقتصادی کشور پس از لغو تحریم‌ها بوده است. به نظر می‌رسد جهش‌رشد اقتصادی در فصل نخست انعکاسی از عملی شدن آثار برجام در اقتصاد کشور بوده است. این در حالی است که بسیاری از منتقدان خنثی بودن اثر بخشی برجام در اقتصاد را به بوته نقد گذاشته بودند.

پیش تر نیز مرکز آمار ایران رشد اقتصادی ایران در سه ماه نخست سال جاری را ۴/ ۴ درصد اعلام کرده بود. بانک مرکزی آمار رشد اقتصادی را در ۴ فصل سال ۱۳۹۴ و مرکز آمار نیز در ۴ فصل سال ۱۳۹۳ منتشر نکرده بود، اما پس از ۸ فصل، این اولین بار است که هم مرکز آمار ایران و هم بانک مرکزی رشد اقتصادی را اعلام کردند. اگرچه بانک مرکزی جزئیات رشد اقتصادی را منتشر نکرد، اما به نظر می‌رسد بخش قابل توجهی از این افزایش، به دلیل رشد ارزش افزوده در بخش نفت باشد. نکته قابل توجه این است که رشد بهار سال ۱۳۹۵، بیشترین مقدار رشد فصلی پس از زمستان سال ۱۳۸۹ بوده و رکورد‌دار در ۲۰ فصل گذشته بوده است.

رشد ۴/ ۵ درصدی در بهار

رشد ۴/ ۴ درصدی مرکز آمار

اعلام رشد اقتصادی ۴/ ۵ درصدی در بهار سال جاری به نحوی است که پیش تر مرکز آمار ایران، رشد اقتصادی بهار سال جاری را ۴/ ۴ درصد اعلام کرده بود و طی یک گزارش، جزئیات این آمار را نیز منتشر کرده است. مطابق آمارهای این گزارش، نرخ رشد اقتصادی بهار ۹۵ در هر سه بخش اصلی اقتصاد مثبت گزارش شده است. نرخ رشد اقتصادی گروه کشاورزی ۴ درصد، نرخ رشد اقتصادی گروه صنعت ۸/ ۸ درصد و نرخ رشد اقتصادی گروه خدمات ۹/ ۲ درصد اعلام شده است. این در حالی است که در سه ماه اول سال ۹۴ نرخ رشد اقتصادی با احتساب نفت ۵/ ۰ درصد اعلام شده بود. نرخ رشد اقتصادی در بهار سال گذشته در بخش کشاورزی ۴/ ۸ درصد در گروه صنعت منفی ۱/ ۳ درصد و در گروه خدمات صفر درصد بوده است.

سه نکته از آمار بهاری

نکته جالب آمارهای بهار سال ۱۳۹۵، این است که این نخستین فصلی است که پس از ۸ فصل، آمار رشد اقتصادی هم از سوی بانک مرکزی و هم از سوی‌ مرکز آمار ایران‌ منتشر شد. پیش تر مرکز آمار، ارقام رشد اقتصادی را در چهار فصل سال ۱۳۹۳ منتشر نکرده بود. بانک مرکزی نیز در چهار فصل سال ۱۳۹۴ در مقابل ارقام رشد اقتصادی عددی را ثبت نکرد. اما در بهار سال ۱۳۹۵ این آمار از سوی هر دو نهاد منتشر شده است. نکته دیگر، این است که اگرچه بانک مرکزی جزئیاتی از رشد اقتصادی سال جاری منتشر نکرده است، اما به نظر می‌رسد که بخش قابل توجهی از رشد ۴/ ۵ درصدی فصل بهار، در بخش نفت بوده است. روندی که با رصد آمارهای مرکز آمار ایران نیز می‌توان مشاهده کرد. بر اساس این آمار نرخ رشد اقتصادی کشور در این دوره با احتساب نفت ۴/ ۴ درصد و بدون احتساب نفت ۹/ ۲ درصد بوده است. نکته سوم این موضوع است که رشد ۴/ ۵ درصدی در فصل بهار سال جاری در ۲۰ فصل گذشته بی سابقه بوده است. در زمستان سال ۱۳۸۹، رشد فصلی معادل ۵/ ۶ درصد عنوان شده بود. پس از آن رشد اقتصادی همواره در سطح کمتری گزارش شد.

برآوردهای رشد امسال

در حال حاضر به نظر می‌رسد تمامی پیش‌بینی‌ها از رشد اقتصادی سال ۱۳۹۵، مثبت گزارش شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس در یک گزارش تحلیلی رشد اقتصادی سال جاری را ۶/ ۶ درصد پیش‌بینی کرده است. صندوق بین‌المللی پول در گزارشی که در هفته‌های گذشته منتشر کرد، این رقم را ۵/ ۴ درصد اعلام کرده است. همچنین پیش‌بینی بانک جهانی از رشد اقتصادی سال جاری معادل ۴/ ۴ درصد بوده است. مسعود نیلی، مشاور اقتصادی رئیس‌جمهوری در نشست هیات نمایندگان اتاق بازرگانی، رشد اقتصادی سال جاری را رقمی بین ۵ تا ۶ درصد پیش‌بینی کرد، رقمی که احتمال دارد با بهبود عملکرد اقتصادی در سال جاری حتی به رقم ۷ درصد نیز برسد. از سوی دیگر، علی طیب‌نیا، وزیر امور اقتصادی و دارایی، تحقق رشد ۵ درصدی را برای سال جاری امکان‌پذیر دانست. در تمامی این پیش‌بینی‌ها، موتور محرک رشد اقتصادی، افزایش درآمدهای نفتی عنوان شده است.

عوامل موثر در رشد اقتصادی

مهم‌ترین عوامل موثر در رشد اقتصادی را می‌توان «امكان افزايش صادرات نفت»، «افزایش صادرات محصولات پتروشیمی» و «كاهش هزينه‌هاي مبادله (شامل نقل و انتقالات پولي و» دانست که این دو عامل تحت تاثیر لغو تحریم‌ها و عملی شدن آثار برجام است. مطابق بررسی‌ها، با لغو تحریم‌ها هزینه مبادله و نقل و انتقال پولی تا ۱۵درصد کاهش خواهد یافت.