بازگشت به خانه يا گریز به «شام»

روزنامه شرق: بعد از ماه‌ها تمرین و آماده‌سازی، عملیات آزادسازی موصل، آخرین سنگر مهم داعش در عراق، آغاز شده است و در طول هفته‌های آتی، اگر نگوییم ماه‌های آینده، حملات هوایی و زمینی در دومین شهر بزرگ عراق ادامه خواهد داشت. بی‌شک موصل آزاد می‌شود حتی اگر شده با تلفات انسانی بالا.

همین حالا و فقط دور روز پس از آغاز عملیات، خبرها از فرار داعشی‌ها و پیشروی نیروهای مختلف حاضر در عملیات از محورهای مختلف حکایت دارد. اما در بحبوحه نبرد جبهه‌های مختلف با نیروهای داعش در موصل، این سؤال رنگ جدی‌تری به خود گرفته است: تکلیف نیروهای داعش پس از آزادسازی موصل چه خواهد شد؟ آن‌دست داعشی‌هایی که در این نبرد جان سالم به‌در می‌برند، برای حفظ جان خود به کجا می‌گریزند؟ محتمل‌ترین مقصد نیروهای داعش پس از سقوط موصل، نزدیک‌ترین قلمرو این گروه است: شهر رقه در سوریه؛ جایی که داعش آن را پایتخت خود می‌خواند. شکی نیست آزادسازی موصل که با همکاری گروه‌های مختلف داخلی و پشتیبانی هوایی جنگنده‌های ائتلاف ممکن می‌شود، عرصه را بر سوریه تنگ‌تر می‌کند.

ازهمین‌روست که براساس گزارش‌ها، ارتش سوریه و متحدانش در حال آماده‌سازی برای مقابله با هجوم‌ هزاران نفر از داعشی‌هایی هستند که با سقوط موصل به سمت این کشور سرازیر می‌شوند. رسانه‌های غربی و کارشناسان این رسانه‌ها بر این باورند نبرد موصل زمان‌بر و سخت خواهد بود، بااین‌حال، سوری‌ها که خود اوایل سال جاری میلادی شاهد سقوط ناگهانی داعش در شهر باستانی پالمیرا و بازپس‌گیری آسان این شهر از سوی ارتش سوریه بودند، معتقدند داعش به‌سادگی موصل را ترک می‌کند و به مناطق امن تحت کنترل خود در سوریه پناه می‌برد. به گزارش روزنامه انگلیسی ایندیپندنت، سازمان اطلاعات ارتش سوریه خبردار شده است داعش خواستار نصب تجهیزات تأمین آب و برق در شهرها و روستاهای جنوب حسکه شده است تا برخی نیروهای داعش پس از عملیات موصل به آنجا بروند. در واقع اگر موصل سقوط کند، کل ارتش داعش علیه دولت اسد و متحدان او متمرکز می‌شود؛ سناریویی که البته خوشایند واشنگتن است.

اوایل سال جاری میلادی هم وقتی شهر فلوجه در عراق آزاد شد، بسیاری از مبارزان داعش به یکباره به سوریه فرار کردند. حتی سیدحسن نصرالله، رهبر حزب‌الله، نیز هفته گذشته و در سخنرانی خود در مراسم عاشورا با بیان اینکه آمریکایی‌ها قصد دارند طرح فلوجه و بازکردن راه برای فرار داعشی‌ها به سمت سوریه را تکرار کنند، هشدار داد: «نقشه فریب‌کارانه مشابهی ممکن است در موصل در پیش گرفته شود». سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، هم درباره هجوم نیروهای داعش به سوریه هشدار داده است.

به گفته او، اگر به داعشی‌ها اجازه داده شود از موصل به سوریه بیایند، روسیه تصمیم‌های مقتضی سیاسی و نظامی اتخاذ خواهد کرد. او درباره محاصره موصل نیز گفته است: تا آنجا که می‌دانم، شهر به طور کامل محاصره نشده. امیدوارم این امر فقط به‌دلیل ناتوانانی باشد نه نخواستن. اما این کریدور خطر فرار داعشی‌ها از موصل و نفوذ آنها به سوریه را دارد. اگر این امر رخ دهد ما شرایط را به‌طور کامل بررسی کرده و تصمیم‌های نظامی و سیاسی می‌گیریم. امیدوارم ائتلاف تحت امر آمریکا که در عملیات موصل فعالانه شرکت دارد، این موضوع را در نظر داشته باشد.

ارتش سوريه با ٦٥ هزار مرگ‌ومیر در طول جنگ پنج‌ساله سوریه، در‌حال‌حاضر خود را برای هجوم تعداد زیادی از نیروهای داعش پس از آزادی موصل، آماده می‌کند و سیدحسن نصرالله نیز در سخنرانی خود گفت اگر نیروهای عراقی نتوانند داعش را در موصل شکست دهند، خود عراقی‌ها، احتمالا نیروهای شیعه مردمی، موظف هستند برای مبارزه با این گروه تروریستی به سمت شرق سوریه حرکت کنند. با توجه به اینکه نیروهای سوریه و روسیه هم باید با داعش مقابله کنند، احتمالا تلاش آنها برای پایان جنگ حلب و دردست‌گرفتن شرق این شهر تا پیش از آزادسازی موصل افزایش می‌یابد.

نگرانی از بازگشت تروریست‌های اروپایی به خانه

اگرچه سوریه نخستین مقصد نیروهای داعش پس از آزادسازی موصل است، اما نگرانی‌ها درباره بازگشت آن‌دست نیروهای داعش که از کشورهای اروپایی به این گروه پیوسته‌اند، نیز افزایش یافته است؛ امری که کمیسر اتحادیه اروپا در امور امنیتی درباره آن هشدار داده است. جولین کینگ، دیپلمات بریتانیایی که به‌تازگی به‌عنوان کمیسر اتحادیه اروپا در امور امنیتی منصوب شده است، در گفت‌وگو با روزنامه آلمانی «دی‌ولت» گفت تروریست‌های اسلام‌گرا به‌راحتی می‌توانند به اروپا بازگردند؛ حتی با هویت‌های جعلی.

به گفته کینگ، بازپس‌گیری موصل، مقر اصلی داعش در شمال عراق، ممکن است به بازگشت ستیزه‌جویان داعش به اروپا منجر شود. او با جدی‌خواندن این تهدید، گفته است اروپا باید آماده رویارویی با این خطر باشد. حدود دوهزارو ٥٠٠ اروپایی در‌حال‌حاضر در جبهه‌های مختلف داعش در سراسر خاورمیانه حضور دارند. کمیسر اتحادیه اروپا در امور امنیتی هرچند انتظار ندارد تروریست‌های اسلام‌گرا به صورت دسته‌جمعی روانه اروپا شوند، اما حضور حتی تعداد اندکی از آنها در اروپا را هم «تهدیدی جدی» می‌داند که برای مقابله با آن باید هوشیار بود.

به نظر کینگ، در‌حال‌حاضر ضروری است تدابیر مناسبی برای تحدید دایره عمل تروریست‌ها و افزایش عمومی توان اروپا در برابر تهدیدهای تروریستی اتخاذ شود. بی‌شک سقوط موصل به تضعیف داعش در عراق منجر می‌شود و این خود پیشرفت مثبتی است، اما نمی‌توان ساده‌لوحانه معتقد بود آزادسازی موصل یعنی پایان حضور تروریست‌ها در عراق. با این همه، بازگشت موصل به قلمروهای دولت عراق قدمی در راه بازگشت امنیت به این کشور است؛ راهی که شاید رسیدن به پایان آن سال‌ها زمان ببرد.