تاریکی شب و روشنایی روز؛ عاشقانهِ سیاسی

جام جم نوشت: حجت قاسم‌زاده‌اصل از چندی پیش تصویربرداری سریال تلویزیونی «تاریکی شب روشنایی روز» را به تهیه‌کنندگی مجید رضابالا و به سفارش مرکز گسترش فیلمنامه‌نویسی رسانه ملی آغاز کرده است. این سریال روایتگر زندگی بهنام طریقت است که مجبور بوده جواب چرایی مشکلات امروزش را در گذشته پیدا کند. فرخ نعمتی، سیدمهرداد ضیایی، احسان امانی، امیرحسین مدرس، حمیدرضا آذرنگ، روزبه حصاری، سام کبودوند، پرویز پورحسینی، ناصر ممدوح، سیدجلال فاطمی و رضا امامی بازیگرانی هستند که در این مجموعه بازی می‌کنند. همین بهانه‌ای شد برای تهیه گزارش پشت صحنه این مجموعه.

در کوچه پس کوچه‌های میدان هروی، خانه اکرم (مائده طهماسبی) قرار دارد. او خواهر بهنام طریقت (فرهاد قائمیان) قهرمان سریال تاریکی شب روشنایی روز است که به نویسندگی و کارگردانی حجت قاسم‌زاده‌اصل تولید می‌شود. او یک خواهر مهربان است و تلاش می‌کند هر کاری از دستش برمی‌آید برای برادرش انجام بدهد. نقش همسرش را بهرام ابراهیمی بازی می‌کند و نقش دخترش را بهاران بنی‌احمدی به عهده دارد.

کلاهبرداری!

حیاط خانه اکرم به واسطه چند درخت استتار شده است. خانه، دوبلکس است. در گوشه‌ای از خانه، بهنام همراه شوهر خواهرش مشغول ناهار خوردن هستند و درباره موضوع کلاهبرداری صحبت می‌کنند. با صدای کات از سوی کارگردان، ضبط این صحنه قطع می‌شود. بعد از چند برداشت دیگر از این صحنه، قاسم‌زاده رضایت خودش را اعلام می‌کند.

با توجه به این‌که عوامل برای صرف ناهار و چیدن صحنه بعدی آماده می‌شوند، این فرصت خوبی می‌شود برای گپ‌وگفت با عوامل مجموعه.

حجت قاسم‌زاده‌اصل، نویسنده و کارگردان این مجموعه در پاسخ به این سوال که آیا در این اثر همچون ساخته‌های قبلی‌تان به مفهوم زندگی به معنای واقعی‌اش می‌پردازید؟ به جام‌جم گفت: همه کارگردان‌ها دنیای خاص خودشان را دارند که با تفاوت‌هایی اندک همان دنیایی را که می‌شناسند، عرضه می‌کنند و به گمانم بهتر آن است آدم راجع به چیزهایی که فکر می‌کند و می‌داند، حرف بزند. این همان نخ تسبیحی است که ساخته‌ها و نوشته‌های یک فرد را به‌هم وصل می‌کند؛ مجموعه‌ای از تجربه‌های زیستی و دریافت‌هایی از زندگی. مجموعه تاریکی شب روشنایی روز به دور از ساخته‌های قبلی‌ام نیست و تنها تفاوتش در این است که اندکی پس‌زمینه سیاسی دارد اما داستان، داستان زندگی آدم‌هایی است که فرصت زندگی کردن از آنها دریغ شده.

حسرت‌های گذشته

وی ادامه داد: اگر بخواهم موضوع سریال را در یک کلمه تعریف کنم باید بگویم، مفهوم وفاداری و سر پیمان ماندن در آن بسیار پررنگ است. سریال تاریکی شب روشنایی روز روایتگر عشقی ۴۰ساله است و داستان کسی است که سال‌ها پای عشقش می‌ایستد و وفادار می‌ماند. این سریال روایتگر زندگی بهنام طریقت است که با تنهایی‌هایش کنار آمده است. او خانواده گرمی دارد، اما حسرت‌های گذشته دور زندگی‌اش، دست از سرش بر‌نمی‌دارد. همه آدم‌ها باید زمانی تصمیم بگیرند بین معروف بودن، محبوب بودن و مفید بودن یکی را انتخاب کنند و شخصیت داستان ما مفید بودن را برگزیده است. در مجموع این سریال داستانی عاشقانه دارد که در بستری سیاسی ـ تاریخی رخ می‌دهد. داستان عشقی که سیاست تباهش کرده است.

این کارگردان در پاسخ به این سوال که با توجه به کمرنگ شدن مفهوم دورهمی در خانواده‌ها تا چه میزان به این موضوع در این سریال پرداخته‌اید، توضیح داد: خیلی خانواده‌دوست و وابسته به خانواده‌ هستم و همیشه جمع خانوادگی برایم ارجحیت دارد و اعتقاد دارم خانواده باید پشتیبان لحظات اشتباه زندگی یکدیگر باشند و از هم حمایت کنند. در این سریال هم یک خانواده حامی را به تصویر می‌کشم، خانواده‌ای که با وجود همه مشکلات یکدیگر را تنها نمی‌گذارند. فکر می‌کنم خانواده سالم بهترین نهاد هر جامعه است و سعی کردم در لایه‌های مختلف سریال به این مفهوم بپردازم.

قاسم‌زاده‌اصل درباره این‌که آیا شخصیت‌های فرعی در این سریال همچون ساخته‌های قبلی‌تان قصه‌های خودشان را دارند، عنوان کرد: بله، حتی اگر بازیگری در تک سکانس حضور داشته باشد باز هم داستانش را خواهید دید و بی‌هدف در قصه نیست. هر شخصیتی هر چند کوتاه هم که باشد، اما باز بخشی از بار داستانی سریال را به عهده دارد. وی درباره زمان نگارش گفت: نوشتن فیلمنامه این سریال را تیرماه سال گذشته شروع کردم و دی‌ماه همان سال هم به اتمام رسید، اما دو بار دیگر تا شهریور امسال بازنویسی کامل انجام دادم. وی درباره انتخاب بازیگران گفت: هیچ وقت زمان نگارش به بازیگران فکر نمی‌کنم، چون ممکن است بنا به دلایلی همکاری میسر نشود. این مجموعه هم مستثنا از دیگر کارهایم نیست. در مرحله پیش تولید برای هر نقش دو یا سه نامزد انتخاب کردیم و خوشبختانه با انتخاب‌های اول یا دوم به نتیجه رسیدیم و کار به انتخاب سوم نرسید.

وی در پایان گفت: من جزو معدود آدم‌های خوش‌شانس هستم؛ تمام کارهایی که ساخته‌ام، همان‌هایی بودند که دوست داشتم بسازم. تاکنون نه کاری سفارشی ساخته‌ام و نه کاری مناسبتی و آثارم همان‌هایی هستند که در آن مقطع زمانی دوست داشتم بسازم. خوش‌شانسی بزرگ دیگرم این بوده که مردم به ساخته‌های من لطف داشته و همیشه کارهایم را دوست دارند. امیدوارم این علاقه و اعتماد مردم را از دست ندهم. در ساخت سریال تاریکی شب روشنایی روز ریسک‌هایی کرده‌ام و ساختارش اندکی با دیگر کارهایم تفاوت دارد اما گمان می‌کنم و امیدوارم این سریال بتواند حسن نظر بیننده‌ها و تماشاگران را جلب کند.

یک گروه همدل

بهرام ابراهیمی، بازیگر، درباره پذیرش نقشش در این سریال گفت: کار کردن با حجت قاسم‌زاده مرا قلقک داد، زیرا هم نویسنده و کارگردان باسوادی است و هم این‌که یک گروه حرفه‌ای کنار خودش می‌گذارد و با دقت و حوصله کار می‌کند. به همین دلیل خیلی قبولش دارم. در این مجموعه هم نقش محمد، شوهر خواهر بهنام طریقت را بازی می‌کنم؛ فردی است که زندگی معمولی دارد.

وی درباره بازیگر نقش مقابل عنوان کرد: هر بازیگری روش خودش را دارد و به بازیگر نقش مقابلش کمک می‌کند. فرهاد قائمیان بازیگر همراه و همدل و خانم طهماسبی هم مهربان و دوست‌داشتنی است. آسایش و آرامشی که در پشت صحنه حاکم است، ویژگی کار در این سریال محسوب می‌شود.

یک خواهرزاده و دایی مهربان

بهاران بنی‌احمدی دیگر بازیگر این مجموعه درباره نقشش گفت: در این سریال نقش فرشته، خواهرزاده بهنام طریقت را بازی می‌کنم. فرشته ارتباط بسیار خوب، صمیمانه و شیرینی با دایی‌اش دارد. وی ادامه داد: تاریکی شب روشنایی روز، نخستین سریالی است که من در آن بازی می‌کنم و دلیل پذیرشم برای ایفای نقش در این مجموعه، حضور آقای قاسم‌زاده در کسوت کارگردان است. کیفیت کار او همیشه زبانزد است و با دیگر کارهای تلویزیون متفاوت است. این بازیگر عنوان کرد: فیلمنامه این مجموعه خیلی خوب نوشته شده و من وقتی فیلمنامه را مطالعه می‌کردم از دیالوگ‌های بسیار زیبای این سریال لذت بردم.

فراری از نقش‌های تکراری

کارگردان تاریکی شب روشنایی روز درباره انتخاب فرهاد قائمیان برای نقش محوری سریال گفت: تاکنون با او در سه کار همکاری داشته‌ام. ضمن این‌که ۳۶ سال سابقه رفاقت داریم و از دوران تحصیل در مقطع راهنمایی همکلاس بودیم، اما این مساله در انتخاب او کمترین تاثیر را داشته است. من به دنبال چهره‌ای بودم که تکراری نباشد. ضمن احترام به همه بازیگران اعتقاد دارم متاسفانه برخی بازیگران به‌کرات نقش‌هایشان را تکرار کرده‌اند و هم خودشان و هم کارگردانان در این مساله بی‌تقصیر نیستند.

قاسم‌زاده ادامه داد: به نظرم فرهاد قائمیان و دیگر بازیگران این مجموعه بدرستی انتخاب شده‌اند. به هر حال ما در ایران بحران بازیگری در مقاطع مختلف سنی داریم. بازیگران شناخته شده به دفعات و بارها خودشان را تکرار کرده‌اند و این اتفاق ناخوشایندی است که سرنوشت همه فیلم‌ها و سریال‌ها را به خطر انداخته است.