یک گام به سوی عقلانی کردن انتخابات

وطن امروز نوشت: جمعی از چهره‌های علمی، سیاسی و رسانه‌ای طی نامه‌ای به سپهر اجتماعی و سیاسی کشور ایده جدیدی را برای رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۶ مطرح کردند. در این طرح با اشاره به جزئیاتی از نقایص و ایرادات مدل رقابت‌های انتخاباتی پیشین، آمده است: «پابرجایی مشکلات اقتصادی» به‌عنوان عام‌ترین مطالبات و نیازهای مردم و «افزوده شدن متراکم فساد اقتصادی و اداری به آن» به‌رغم ظهور و بروز دولت‌های مختلف در آستانه ۴۰ سالگی انقلاب، نشانه‌ای واضح از ناتوانی تکرار کلیشه‌های گذشته برای ورود به صحنه مهم و مؤثر انتخابات ریاست‌جمهوری در اردیبهشت ۹۶ است.

این جمع افزوده است: «در برابر این تجربه، می‌توان طرحی نو درانداخت که رقابت‌های انتخاباتی به‌جای «اشخاص» ‌روی «تیم‌های کاری» که دولت‌ها را تشکیل می‌دهند و به‌جای «شعارها» ‌روی «ایده‌های مشخص» برای حل مسائل ملموس و عمومی جامعه باشد».

این جمع خواستار شده است که «هر جریان سیاسی و اجتماعی برای مواجهه با مردم در رقابت‌های انتخاباتی تیم کاری دولت موردنظر خود را متناسب با این مسائل که حداقل شامل معاون اول، رئیس بانک مرکزی و وزرای اقتصادی مثل نفت، جهاد کشاورزی، صنعت، مسکن و... می‌شود، مشخص و ایده‌های عملیاتی خود را برای حل مسائل به‌شکل روشن و کاربردی و با ذکر نتایج مورد انتظار در افق 4 ساله بیان کند».

متن کامل این نامه که حاوی این ایده و استدلال‌های آن است، به‌ شرح زیر است:
۱- جامعه ایران در آستانه ۴۰ سالگی انقلاب اسلامی به پیشواز دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری و سی‌وهفتمین انتخاب در اردیبهشت ۹۶ خواهد رفت. جامعه ایران در این حیات

40 ساله، تجربیات فراوانی در ابعاد گوناگون سیاسی و اجتماعی پشت سر گذاشته و اینک در موقعیتی است که می‌توان گفت در کوره حوادث سخت آبدیده شده و به بلوغ و پختگی رسیده است اما به موازات این پختگی اجتماعی، سیاست‌ورزی کارگزاران و فعالان سیاست و سازوکارهای آنها برای مواجهه با افکار عمومی و مردم، پیشرفت چشمگیری نداشته و در قالب کلیشه‌های متعارف درجا زده و طبیعتا خواسته‌ها و انتظارات مردم از نهادهای برآمده از رای و انتخاب آنها نیز عمدتا برآورده نشده است.

«پابرجایی مشکلات اقتصادی» به عنوان عام‌ترین مطالبات و نیازهای مردم و «افزوده شدن متراکم فساد اقتصادی و اداری به آن» به‌رغم ظهور و بروز دولت‌های مختلف در آستانه 40 سالگی انقلاب، نشانه‌ای واضح از ناتوانی تکرار کلیشه‌های گذشته برای ورود به صحنه مهم و موثر انتخابات ریاست جمهوری در اردیبهشت 96 است. بنابراین به نظر می‌رسد باید «طرحی نو» درانداخت و سقف سیاست‌ورزی را به سقف پختگی و بلوغ اجتماعی جامعه نزدیک‌تر کرد. در این باره مدت‌هاست با جمعی از عناصر علمی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و رسانه‌ای در حال تامل و رایزنی هستیم و اینک علاقه‌مندیم جمع‌بندی اولیه این بحث‌ها را محضر نیروهای اجتماعی و سیاسی خصوصا بدنه فرهیخته و نوگرای انقلاب اسلامی و جامعه ایران تقدیم کنیم.

2- آنچه آشکار است تاکنون رقابت‌های انتخاباتی عمدتا «رقابت اشخاص» و نه حتی جناح‌های سیاسی یا «رقابت شعارها و وعده‌ها» باهم بوده است. در این رویارویی برای پیروزی و جلب رای مردم از یک جهت تا سطح اغراق‌آمیزی نامزدها در زمان انتخابات و پساپیروزی در انتخابات تقدیس و ستایش می‌شدند یا شعارها و وعده‌ها در پاسخگویی به مطالبات مردم تا هر چه امکان داشت، تندتر و رادیکال‌تر و به همین نسبت غیرواقعی‌تر بیان می‌شد و نتیجتا بعد از استقرار طرف پیروز و بروز واقعیت ویژگی‌های فرد پیروز و آشکار شدن سقف توانایی آن در حل مسائل کشور، نوعی سرخوردگی از آن فرد یا جریان یا شعارها صورت می‌گرفت و برای یک دوره دیگر به افراد و جناح‌ها و شعارهای مقابل اعتماد و اعتنا می‌شد و این سیکل معیوب تاکنون ادامه داشته است.

تغییر نظر رادیکال مردم از رئیس‌جمهور دولت سازندگی به ضد آن در دوم خرداد 76 و نیز رای به ضد دولت اصلاحات در تیرماه ٨٤ و دوباره گزینش فردی در ضدیت با دولت نهم و دهم در خرداد ٩٢ نمایانگر چنین سیکل معیوبی است. فرجام چنین سیکل معیوبی تغییر افراد و شعارها اما پابرجا ماندن مشکلات اصلی مردم خصوصا دغدغه اقتصادی در همه این ادوار است.

3- در برابر این تجربه، می‌توان طرحی نو در انداخت که رقابت‌های انتخاباتی به جای «اشخاص» روی «تیم‌های کاری» که دولت‌ها را تشکیل می‌دهند و به جای «شعارها» روی «ایده‌های مشخص» برای حل مسائل ملموس و عمومی جامعه باشد. در واقع پیشاپیش برای مردم معلوم باشد چه کسانی و با چه ایده‌هایی قرار است مسؤولیت دولت منتخب آنها را به عهده بگیرند.

بنابراین مردم کمتر با وضعیت انتخاب هندوانه دربسته روبه‌رو خواهند شد که تازه بعد از استقرار فرد پیروز و معرفی کابینه و انتخاب سیاست‌ها شناخته می‌شود. «شفافیت» حاصل از این شکل از رقابت سیاسی سبب می‌شود با رقابت واقع‌بینانه‌تر و منطقی‌تر و عقلانی‌تری روبه‌رو شویم و حربه «عکس مار نشان دادن» و سوار شدن بر موج احساسات جامعه در مواجهه با افکار عمومی تضعیف شود. این راهبرد و راهبردهای شبیه به این، به نظر برای همه کسانی که می‌خواهند شرافتمندانه‌تر و صادقانه‌تر و عقلانی‌تر پا در رقابت‌های انتخاباتی بگذارند بویژه برای جریان انقلابی راهگشاست.

4- عمده مسائل مردم آشکار و روشن است. «اقتصاد و فساد» اساس مشکلات و نشانه‌های نارضایتی و مطالبه تغییرخواهی مردم است که در رکود و نابسامانی در تولید، اشتغال، گرانی و ضعف قدرت خرید و مشکل مسکن از یک‌سو و فساد فزاینده و تجمیع شده اقتصادی و اداری، تبعیض و نابرابری از دیگر سو، ظهور و بروز کرده است. بنابراین هر جریان سیاسی و اجتماعی برای مواجهه با مردم در رقابت‌های انتخاباتی، تیم کاری دولت مورد نظر خود را متناسب با این مسائل که حداقل شامل معاون اول، رئیس بانک مرکزی و وزرای اقتصادی مثل نفت، جهاد کشاورزی، صنعت، مسکن و... می‌شود مشخص و ایده‌های عملیاتی خود را برای حل مسائل به شکل روشن و کاربردی و با ذکر نتایج مورد انتظار در افق 4 ساله بیان کند.

5- در واقع در این راهبرد مردم به جای یک فرد، یک تیم کاری و به جای رای دادن به شعارهای رنگارنگ، بین ایده‌های مشخص عملیاتی ناظر به مسائل اصلی خود دست به انتخاب می‌زنند.

این راهبرد یک پیشنهاد به سپهر اجتماعی و سیاسی کشور است که در اینجا تنها صورت کلان آن بیان شده است و طبیعتا راه گفت‌وگو درباره اصل راهبرد و جزئیات آن باز است.