مهاجرت‌ بين‌المللی در سال ۲۰۱۵؛ آمار و ارقام

سعيده سعيدي.دانشجوي دکتراي انسان‌شناسي و مطالعات فرهنگي در دانشگاه برمن آلمان در روزنامه شرق نوشت: سال ٢٠١٥ ميلادي به عنوان نقطه عطفي در عرصه مهاجرت‌هاي بين‌المللي قلمداد مي‌شود.

طبق آمار سازمان ملل متحد، تعداد مهاجران از ١٧٣ ميليون نفر در سال ٢٠٠٠، به ٢٤٤ ميليون نفر در سال ٢٠١٥ رسيده که اين رقم بعد از جنگ جهاني دوم، بي‌سابقه بوده است. اين به آن معناست که از هر ٢٨ انسان، يک نفر مهاجر است. دلايل متعددي در تشديد بحران مهاجرت و پناه‌جويي مؤثر هستند؛ ازجمله درگيرهاي مزمن در بعضي مناطق جهان، به‌ویژه در خاورميانه و آفريقا، بحران منابع طبيعي مانند کمبود آب و همچنين تلاش براي دستيابي به رفاه و امنيت بيشتر براي خود و خانواده. درواقع دوسوم از مهاجران در جهان تنها در دو منطقه اروپا (٧٦ ميليون) و آسيا (٧٥ ميليون) ساکن هستند. البته لازم به ذکر است بيشترين ميزان مهاجران در سه کشور ايالات متحده آمريکا (٤٧ ميليون)، آلمان (١٢ ميليون) و فدراسيون روسيه (١٢ ميليون) حضور دارند.

طبق گزارش کميسارياي عالي پناهندگان ملل متحد، در سال ٢٠١٥ بالغ بر ٦٥,٣ ميليون نفر به علت جنگ و آزار و شکنجه از موطن خود آواره شده‌اند که در حقيقت از هر ١١٣ نفر يک نفر مورد بي‌جاشدگي قرار گرفته است. طبق بررسي‌هاي سازمان‌هاي جهاني، به طور ميانگين در هر دقيقه، ٢٤ نفر به آمار آوارگان (داخلي و خارجي) افزوده مي‌شود و آمار بي‌‎جاشدگان در سال ٢٠١٥ به‌تنهايي با جمعيت سه کشور کانادا، استراليا و نيوزلند برابري مي‌كند که نشان‌دهنده وضعيت بحراني ايجاد‌شده در عرصه جهاني است و اين تعداد، در حقيقت به اندازه جمعیت بيست‌ويکمين کشور جهان است.

از اين تعداد، ٤٠,٨ ميليون نفر شامل آوارگان داخلي است که به دلايل فقر، ناامني، جنگ داخلي و ترس از شکنجه و تعقيب مجبور به ترک خانه و کاشانه و آوارگي در کشورشان هستند. بالغ بر ٢٠ ميليون آواره، خارجي (پناهنده) هستند و زنان بيش از ٥٠ درصد از اين جمعيت را در برمي‌گيرند. همچنين در اين سال، بالغ بر صد هزار کودک بدون سرپرست که به ‌صورت انفرادي راه پرخطر پناه‌جويي را طي كرده‌اند، درخواست پناهندگي خود را به سازمان ملل متحد ارسال كرده‌اند که اکثرا از اتباع افغانستان، اريتره، سوريه و سومالي هستند.

کشورهاي سوريه با ميزان ٤,٩ ميليون نفر، افغانستان با ٢.٧ ميليون و سومالي با ١.١ پناهنده به عنوان بزرگ‌ترين کشورهاي پناهنده‌فرست در عرصه جهاني هستند. همچنين کلمبيا با ميزان ٦.٩ ميليون، سوريه با ٦.٦ ميليون و عراق با ٤.٤ ميليون نفر آواره داخلي، در صدر جدول کشورهاي داراي آوارگان داخلي هستند.

اگرچه در سال ٢٠١٥ قاره اروپا با ورود خيل عظيمي از پناه‌جويان مواجه شد و ورود بيش از ١,٢ ميليون مهاجر و پناه‌جو، به مرزهاي کشورهاي اروپايي به عنوان شوک بزرگي به اين قاره قلمداد شد، ولي همچنان بيشترين ميزان پناه‌جويان جهان در کشورهاي درحال‌توسعه هستند. ٨٦ درصد پناهندگان در کشورهاي با درآمد سرانه متوسط و ضعيف و عموما نزديک به مناطق بحران‌خيز در جهان هستند؛ برای مثال کشور ترکيه در سال ٢٠١٥ به عنوان بزرگ‌ترين ميزبان پناه‌جويان در جهان با آمار ٢.٥ ميليون نفر بوده است. پاکستان با ميزباني ١.٦ پناهنده در رتبه دوم است.

کشور لبنان با ميزبانی (١,١ ميليون) در رتبه سوم و جمهوري اسلامي ايران با ميزباني ٩٧٩ هزار نفر در جايگاه چهارم است. لازم به ذکر است اين ارقام درباره پناهندگان قانوني بر طبق موازين سازمان ملل متحد است؛ درحالي‌که طبق آمار غيررسمي، بيش از دو ميليون مهاجر غيرقانوني در ايران زندگي مي‌کنند. نکته حائز اهميت درباره پناه‌جويان در ايران اين است که تنها سه ‌درصد از اين جمعيت در میهمان‌شهرها زندگي كرده و ٩٧ درصد از اين جمعيت در شهرها گذران عمر مي‌كنند. سال ٢٠١٥ از لحاظ تغيير «مسير مهاجرت‌هاي غيرقانوني» هم يک نقطه عطف محسوب مي‌شود؛ چراکه در اين سال بسياري از پناه‌جويان از طريق دريا سعي در رساندن غيرقانوني خود به اروپا يا استراليا داشتند.

در نتيجه، بيش از ٨٥٣ هزار نفر از طريق درياي مديترانه به قبرس (به‌عنوان دروازه ورود به حوزه شينگن) وارد شدند. اين مسئله تبعات گسترده‌اي را براي کشورهاي منطقه و همچنين خود پناه‌جويان، به‌خصوص زنان و کودکان ايجاد كرد. تنها در اين سال، بالغ بر پنج‌هزارو ٣٥٠ زن، کودک و مرد پناه‌جو جان خود را براي رسيدن به زندگي بهتر، در دريا از دست داده‌اند. به‌هرروي با توجه به آمار رسمي اعلام‌شده از طرف سازمان ملل متحد و مراکز تحقيقاتي مرتبط، مسئله مهاجرت و بحران پناه‌جويي، چه به صورت قانوني و چه غيرقانوني، در مرکز توجه رسانه و سياست‌مداران قرار گرفته است.