ترامپ، چالش نوین اقتصاد جهانی

مستوره اشراقی. کارشناس اقتصادی در روزنامه شرق نوشت: انتخابات اخیر آمریکا و شوک پردامنه پیروزی ترامپ،‌ میلیاردر جمهوری‌خواه آمریکایی، دنیا را در سکوتی مبهم فرو برده است. به نظر می‌رسد تعداد مجهولات از تعداد معادلات فراتر رفته و در آستانه آموختن درس تازه‌ای از جهان اقتصاد هستیم.

از آنجا که تصمیمات سیاسی و اقتصادی ترامپ مشخص نیست و اساسا مهره‌ای شناخته‌شده در دنیای سیاست به حساب نمی‌آید، تحلیل واکنش‌ها و برنامه‌های اقتصادی‌اش نیز چندان ساده نیست. مهم این است که ٢٣ درصد از اقتصاد کل جهان متعلق به آمریکاست و به دلیل پیچیدگی‌های روابطش با حوزه یورو، نوسان بازارهایش به‌سرعت بر اقتصاد جهان و البته آسیا اثر می‌گذارد.

اگرچه شوک کوتاه‌مدت برسر کار‌آمدن این دولت جدید که به افت یکباره شاخص سهام انجامید آرام‌آرام از بین می‌رود و چندان تأثیر‌گذار نخواهد بود، اما به نظر می‌رسد اثرات بلندمدت این اتفاق عمیق و تأمل‌برانگیز باشد. اولین تکانه جدی، جو بی‌اطمینانی بود که بازارهای کل دنیا را تحت‌ تأثیر قرار داد و به تبع آن شاهد نشست‌های اضطراری متعدد سیاست‌گذاران، به‌ویژه در آسیا بودیم. انتظارات، اگر نگوییم مهم‌ترین، یکی از مهم‌ترین نظریاتی است که به اقتصاد‌دانان و سیاست‌گذاران در تصمیم‌گیری‌ها و پیش‌بینی آینده کمک می‌کند که در نبود چنین امکانی درگیر تئوری‌های ‌بی‌اطمینانی می‌شویم؛ به این معنی که پیش‌بینی آینده یا احتمال وقوع آن امکان‌پذیر نیست و این دقیقا حال امروز اقتصاد جهانی است.

البته با تمام پیچیدگی‌های این شرایط، برخی رخدادها پیش‌بینی‌پذیر است. نخستین نوسان، نا‌اطمینانی و حتی کاهش قیمت در بازار مواد اولیه، به‌خصوص نفت و گاز است که از بازار آمریکا به دنیا تزریق خواهد شد و کاملا قابل انتظار اما مبهم است؛ اتفاقی که برای کشور ما میمون نیست. دومین ابهام مربوط به روابط اقتصادی آمریکا با اروپاست که به‌ویژه با جداشدن بریتانیا از اروپا، پیچیده‌تر می‌شود و از آنجا که کشورهای صاحب‌نام آسیا همچون چین، کره ‌جنوبی و... اغلب صادرکنندگان قوی به بقیه دنیا هستند با ضریب چند برابر از برهم ریختگی اقتصاد اروپا و آمریکا ضربه می‌خورند و دراین‌میان کشورهایی مثل ایران که در‌گیر بحران رکود هم بوده‌اند، شکننده‌ترند. سومین مورد ابهام رویکرد ترامپ در برخورد با برجام است که تأثیر منفی بر سرمایه‌گذاری مستقیم در ایران دارد و محاسبات ما برای برقراری دوباره روابط اقتصادی و خریدهای بین‌المللی را برهم می‌ریزد.

در شرایط کنونی و در کوتاه‌مدت به نظر می‌رسد ادامه سیاست‌های ترکیبی پولی و مالی جاری کشورمان به منظور برون‌رفت از رکود چندان تأثیرگذار نباشد و باید تدبیری تازه اندیشید؛ سیاست‌هایی که دست‌کم از تعمیق رکود در اقتصاد ایران جلوگیری کند. شاید تقویت صنعت توریسم که اتفاقا به‌تازگی به توفیقاتی هم دست یافته است یا ورود جدی به بازارهای جدیدی همچون صنعت چاپ و نشر که امروزه در دنیا یک کسب‌وکار جدی است و سالانه ٧٠٠‌ میلیارد دلار گردش مالی در دنیا دارد خالی از لطف نباشد.

آمارها نشان می‌دهند صادرات کتاب اسپانیا از نفت ایران بیشتر است؛ صنعتی که ما متأسفانه نسبت به آن بسیار بی‌توجه بوده‌ایم. وجود کشورهای فارسی‌زبانی همچون افغانستان، تاجیکستان که بازار بی‌قیدوشرط انتشارات ایران است یا سایر امکاناتی که در این صنعت وجود دارد، مانند انتشار و صادرات قرآن کریم که در کمال ناباوری در اختیار اسپانیا و آمریکای لاتین است، یک پتانسیل قوی پیش‌ِروی ماست که بی‌اعتنا از کنارش گذشته‌ایم و از دستاوردهای آن بی‌بهره مانده‌ایم. شاید بحران کنونی تجربه‌ای باشد که ما را وادار کند به صادرات غیرنفتی روی بیاوریم و آزمون و خطا کنیم تا دست‌کم از وابستگی به فروش مواد اولیه رهایی یابیم. به نظر می‌رسد باید تاوان سختی دراین‌راستا بپردازیم.