توصیف روزنامه جوان از «معمای شاه»؛ حساس، پیچیده و قابل تقدیر

جوان نوشت: کمتر اتفاق مي‌افتد که يک مجموعه تلويزيوني تحليل و اظهارنظر گروه‌هاي مختلف اجتماعي را برانگيزد، اما سريال معماي شاه اين تمايز را کسب کرد. اين اثر، يکي از چالش‌برانگيزترين آثار تلويزيوني است که طيف‌هاي مختلف جامعه اعم از نخبگان، علما، سياسيون، دانشگاهيان، فعالان سياسي و تشکل‌هاي حزبي، منتقدان و هنرمندان و حتي جريانات سياسي معاند و ضدجمهوري اسلامي را به تحليل، انتقاد و توهين، تقدير و تجليل واداشته و کمتر پيش آمده است که يک اثر هنري تا به اين سطح با واکنش‌هاي گوناگون روبه‌رو شود.

يکي از مهم‌ترين دلايل اين اتفاق جامعيت، گستردگي و ظرفيت بالاي اين اثر است که در تاريخ توليدات سينمايي و تلويزيوني ما سابقه نداشته کاري با اين عظمت و شکوه توليد شود. دليل ديگر پرداختن اين مجموعه به وقايع متنوع و متعدد و رويدادهاي متراکم تاريخ معاصر اين است که بسياري از رهبران سياسي، دست‌اندرکاران بخش‌هايي از اين تاريخ هنوز در قيد حيات هستند و با استنباط‌ها و گرايش‌هاي خاص خودشان به وقايع مي‌نگرند. نقطه ثقل اين سريال همراهي و استقبال مردمي آن است که چهره‌اي چون صادق زيباکلام صرف استقبال گسترده مردم از اين اثر را دليل موفقيت آن نمي‌داند و معتقد است هنوز براي قضاوت زود است.

زیباکلام: یک اثر سیاسی جهت‌دار است

صادق زيباکلام، پژوهشگر و مدرس دانشگاه هم در اين زمينه مي‌گويد: صداوسيما مي‌خواهد يک نظر خاص را به مخاطب عرضه کند. بنابراين چنين اثري به يک برنامه سياسي و جهت‌دار تبديل مي‌شود که تاريخ را به شکل واقعي و بدون حب و بغض روايت نمي‌کند و مي‌خواهد يک نظر خاص را القا کند. وي تصريح مي‌کند: به نظرم اينکه مردم اين سريال را تماشا مي‌کنند، نشان‌دهنده اين نيست که سريال موفقي است. اين‌گونه نمي‌شود قضاوت کرد که سريالي موفق است يا خير.

صفارهرندی: به معمای شاه جفا شد

در مقابل اين ديدگاه محمدحسين صفارهرندي، وزير اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامي و عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام قرار دارد که بر اين باور است در حق سريال معماي شاه جفا شده است.

وي معتقد است سناريونويسان تاريخي اين سريال توانستند حداکثر وفاداري به تاريخ انقلاب را حفظ کنند. حقيقتاً جاي خالي کارهاي هنري در بازنمايي تاريخ پرتلاطم و پرحادثه کشورمان محسوس بود و هست و از تاريخ يکصد سال اخير مي‌توان سوژه‌هاي سينمايي و تلويزيوني بسياري استخراج کرد. صفارهرندي با تقدير از عوامل سريال معماي شاه مي‌گويد: هنرمندي کارگردان و منظومه بزرگي از بازيگران که در اين سريال نقش‌آفريني کردند، شايسته تقدير است. اين سريال از طيف وسيعي از اهالي هنر و بازيگري برخوردار بود. شايد ناسپاسي باشد اگر نقش برجسته گريمورهايي را که در اين سريال چهره‌هاي تاريخي را براي مخاطب باورپذيرتر کردند، ناديده بگيريم؛ گاهي شباهت گريم بازيگر يک نقش تاريخي در اين سريال با چهره حقيقي آن شخصيت تاريخي اعجاب‌آور بود.

باید از راویان انقلاب استفاده کرد

سيدمصطفي ميرسليم، وزير اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز ضمن لزوم توجه به راويان تاريخ انقلاب اسلامي در عرصه فيلمسازي مي‌گويد: هدف تهيه‌کنندگان فيلم‌هايي که امروزه در دنيا تهيه مي‌شود اين است که از هنر بهترين استفاده را ببرند و ما هم ناگزيريم که از اين ظرفيت بهره بگيريم. رئيس شوراي مرکزي حزب مؤتلفه اسلامي با اشاره به جنبه‌هاي تاريخي که در فيلم‌ها وجود دارد، ادامه مي‌دهد: هر روايتي گوياي حقيقت نيست، اصلاً برداشت از حقيقت ممکن است از طرف افراد مختلف که صادق هم هستند متفاوت باشد. ما امروز قائل به اين هستيم که تاريخ اسلام را بايد به روايت اهل بيت مورد توجه قرار بدهيم.

وي با تأکيد بر اينکه راوي هر مقطع تاريخي از جمله تاريخ معاصر و انقلاب بسيار حائز اهميت است، مي‌افزايد: اگر راوي سريال معماي شاه دستگاه طاغوت باشد، مسئله از اساس چيز ديگري خواهد شد، بنابراين براي اينکه تاريخ به درستي بيان شود بايد به راوي آن دقت کرد و بايد ديد چه کسي و با چه استناد و اعتقادي تاريخ را روايت مي‌کند. ميرسليم تصريح مي‌کند: فيلمسازي و برنامه‌هاي زنجيره‌اي توليد کردن بدون توجه به ريزه‌کاري‌هاي فني حاصل نمي‌شود و به موفقيت نخواهد رسيد بلکه بايد تسلط فني و مهارت کافي براي اين کار وجود داشته باشد. رئيس شوراي مرکزي حزب مؤتلفه اسلامي خاطرنشان مي‌کند: خوشبختانه عزيزاني که همت گماشتند و سريال معماي شاه را توليد کردند در همه زمينه‌ها حساسيت لازم را به خرج دادند و کوشش ارزشمندي را از خود بروز دادند.

ولایتی: قابل تقدیر است

علي‌اکبر ولايتي، رئيس مرکز تحقيقات استراتژيک مجمع تشخيص مصلحت نظام کار حساس و پيچيده معماي شاه را قابل تقدير مي‌داند و بر اين باور است که «توليد اين سريال اقدام خوب و موردنيازي است. در اين مجموعه از نظر هنري کارهاي خوبی صورت گرفته و ان‌شاءالله محتوايش هم تقويت شود.

وي با اشاره به اينکه در زمينه ساخت مجموعه و سريال پيرامون اتفاقات مهم تاريخي معاصر در آغاز راه هستيم، خاطرنشان مي‌سازد: البته در گام‌هاي اول هستيم ولي باز هم بايد در نشان دادن چهره واقعي شاه به عنوان يک رژيم وابسته به امريکا تلاش بيشتري بشود، چون کار اول است همين‌که يک گروهي اين شجاعت را کردند که يک کار حساس و پيچيده را انجام بدهند، اين قابل تقدير است. وي البته خاطرنشان مي‌سازد: به نظرم به تدريج که پيش برويم به خصوص در بعد از ٢٨ مرداد از قرائني که اطلاع دارم قوت بيشتري خواهد گرفت.»