تصویر واقعی اثر نوسان ارزی

بررسی آمارهای گزارش خرده‌فروشی بانک مرکزی در سه بازه هفتگی، ماهانه و سالانه نشان می‌دهد که نوسان ارزی هفته‌های اخیر در بازار مواد خوراکی به‌خصوص اقلام وارداتی اثر قابل توجهی نداشته است. مطابق این بررسی‌ها، نوسان‌های هفتگی و ماهانه بیشتر در اقلام میوه و سبزی‌ها بوده که تحت‌تاثیر دو عامل «اثر فصلی» و «افزایش تقاضا در شب یلدا» بوده است و مواد خوراکی پرتقاضای دیگر کم‌نوسان بوده‌اند. این در حالی است که برخی از خبرهای منتشر شده با بزرگنمایی اثر دلار بر تورم مصرفی و بدون استناد به آمار رسمی، سعی دارند که تورم انتظاری را هدف‌گیری کنند، اگر چه افزایش نرخ ارز در نرخ تورم موثر است، اما اثر آن محدود بوده است و مطابق آمار رسمی بانک مرکزی، می‌توان عنوان کرد که در هفته‌های اخیر اثر هیجانی در قیمت‌های خوراکی منعکس نشده است.

واقعیت‌های تورمی نوسان ارز

با آنکه اکثر پژوهش‌های مستقل و رسمی انجام شده با درجه‌های متفاوت، اثر تورمی افزایش نرخ ارز را پذیرفته‌اند، بررسی‌های سه پژوهش در حوزه ارزی نشان می‌دهد که اثرات تورمی رشد نرخ ارز در اقتصاد ایران با بزرگنمایی همراه بوده است. مطابق این بررسی‌ها، افزایش ۱۰ درصدی نرخ ارز در کوتاه‌مدت ۲/ ۱ واحد درصد تورم را افزایش می‌دهد و این اثر در بلندمدت نیز حدود ۳ تا ۴ واحد درصد خواهد بود. از همین جهت کارشناسان به سیاست‌گذاران توصیه می‌کنند که واقعی کردن نرخ ارز را در طی زمان انجام دهند و اجازه ندهند که انباشت تورمی سبب جمع شدن فنر قیمت ارز شود زیرا رها شدن این فنر به یکباره در اقتصاد ایجاد شوک خواهد کرد. اما آنچه در حال حاضر دارای اهمیت است فاصله‌گیری از بزرگنمایی در فشارهای هزینه‌ای نرخ ارز است. در چند روز اخیر بسیاری از رسانه‌ها و شخصیت‌ها درخصوص اثر نوسان بزرگنمایی کرده‌اند. درحالی که گزارش‌های مستند و رسمی بانک مرکزی نشان می‌‌دهد که در حال حاضر چنین ادعاهایی قرین با واقعیت نیست اما اگر این ادعا‌های غیرواقعی تبلیغ شود با شکل‌گیری انتظارات منفی می‌تواند اثر تورمی بالایی داشته باشد. بنابراین باید رسانه‌ها و سیاست‌گذاران از یکسو و فعالان اقتصادی از سوی دیگر مستند و با تکیه بر واقعیت‌ها تحلیل کنند زیرا این فضای منطقی کمک می‌کند که اختلالات مقطعی آثار بزرگی بر اقتصاد کشور ایجاد نکند.

تغییرات هفتگی

در هفته منتهی به ۳ دی ماه میانگین نرخ ارز در هفت روز، نسبت به هفته قبل از آن رشد ۳/ ۱ درصدی داشته است. این افزایش نرخ ارز سبب شد که گروهی مدعی شوند اقلام مصرفی خوراکی نیز با افزایش قیمت مواجه بوده است، درحالی‌که نتایج به دست آمده از گزارش جدید بانک مرکزی نشان می‌دهد که این نوسانات روند طبیعی خود را داشته است و اثری از رفتار هیجانی در قیمت‌ها مشاهده نمی‌شود.

در میان ۱۱ گروه غذایی «لبنیات»، «تخم‌مرغ»، «برنج»، «حبوب»، «میوه‌های تازه»، «سبزی‌های تازه»، «گوشت قرمز»، «گوشت مرغ»، «قند و شکر»، «چای» و «روغن نباتی» متوسط قیمت ۷ گروه غذایی افزایش، ۲ گروه غذایی کاهش و ۲ گروه غذایی نیز بدون تغییر باقی مانده است. گزارش بانک مرکزی نشان می‌دهد در هفته منتهی به ۳ دی متوسط قیمت ۷ گروه‌ غذایی افزایش یافته است که در میان آنها چهار گروه لبنیات، حبوب، میوه‌های تازه و سبزی‌های تازه تورم بالای یک درصد را ثبت کرده‌اند. بر همین اساس در هفته مذکور به ترتیب میوه‌های تازه به‌طور متوسط ۱/ ۴ درصد، سبزی‌های تازه ۲ درصد، حبوب۹/ ۱ درصد، لبنیات ۵/ ۱ درصد، گوشت مرغ و گوشت قرمز ۶/ ۰درصد و برنج ۱/ ۰ درصد تورم داشته‌اند. با توجه به اینکه دو گروه میوه‌ها و سبزی‌ها، بیشتر تحت‌تاثیر نوسان فصلی قرار دارند، نمی‌توان این افزایش را به نرخ ارز نسبت داد.

اقلام وارداتی کم‌نوسان بودند

بررسی‌ها نشان می‌دهد که در میان این اقلام گزارش شده برخی کالاها مشخصا وارداتی بوده است به‌طور مثال برنج و چای وارداتی می‌توانند کاملا متاثر از ارز باشند، اما آمار نشان می‌دهد این دو گروه غذایی تغییرات قیمتی چندانی را تجربه نکرده است. در گروه برنج قیمت برنج وارداتی غیرتایلندی ثابت بود. بهای برنج داخله درجه یک معادل ۱/ ۰درصد کاهش و برنج داخله درجه دو ۹/ ۰ درصد افزایش یافت که در مجموع افزایش ۱/ ۰ درصدی را به همراه داشت. قیمت هر بسته ۵۰۰ گرمی چای خارجی نیز در سطح شهر تهران به ۲۰ هزار و ۴۱ تومان رسید که در یک هفته گذشته تغییر قیمتی را تجربه نکرده است. از سوی دیگر حتی گروه گوشت‌مرغ، تخم‌مرغ و گوشت قرمز نیز که می‌تواند به‌دلیل افزایش نرخ خوراک مرغ تحت‌تاثیر افزایش قیمت دلار باشد با افزایش قیمت چشمگیری مواجه نبوده است. در گروه گوشت مرغ متوسط قیمت هر کیلو ‌مرغ در سطح شهر تهران به ۶ هزار و ۱۹۰ تومان رسیده است، به این ترتیب گروه غذایی گوشت مرغ تورمی معادل ۶/ ۰ درصد در هفت روز داشته است. همچنین متوسط قیمت هر کیلو گوشت گوسفند با استخوان نیز ۴۰ هزار و ۴۲۵ تومان به فروش رسید و رشد ۶/ ۰ درصدی را نسبت به هفته قبل از آن، ثبت کرده است.

در هفته منتهی به ۳ دی، بهای هر شانه حدود ۲ کیلوگرمی تخم‌مرغ در هفته مذکور با کاهش ۴/ ۰ درصدی به ۱۰ هزار و ۳۴۱ تومان در سطح شهر تهران رسیده است؛ بنابراین آمار‌ها نشان می‌دهد که افزایش چشمگیر قیمتی در کالاهای خوراکی اتفاق نیفتاده است. حتی با وجود آنکه گزارش مذکور بیانگر آن است که در هفته منتهی به ۳ دی، گروه میوه‌های تازه با تورم ۱/ ۴ درصدی مواجه بوده اما با بررسی اقلام این گروه می‌توان مشاهده کرد که تورم قیمتی در این گروه بیشتر متاثر از اقلامی مانند هندوانه و انار بوده است. در این گروه، قیمت هندوانه ۱۲ درصد و قیمت انار ۴/ ۶ درصد افزایش داشته که به‌نظر می‌رسد این دو قلم میوه به‌دلیل تقارن هفته مورد بررسی با شب یلدا با تقاضای بیشتری همراه بوده است.

در گروه سبزی‌های تازه نیز تغییرات قیمتی از منفی ۱/ ۱ درصد تا ۳/ ۴ درصد بوده است که بیشترین افزایش قیمت به خیار و کمترین آن به لوبیا سبز تعلق دارد. گروه حبوبات نیز در هفته مورد بررسی با افزایش ۹/ ۱ درصدی همراه بود که اقلام این گروه تغییرات قیمتی از منفی ۶/ ۰ درصد تا ۹/ ۲ درصد را ثبت کرده است. همچنین در هفته مذکور در گروه لبنیات نیز افزایش قیمتی ۵/ ۱ درصدی را شاهد بودیم که افزایش متوسط قیمت این گروه به‌دلیل رشد ۱/ ۲۲ درصدی در کره پاستوریزه بوده است. براساس گزارش رسمی بانک مرکزی متوسط قیمت هر کیلو کره پاستوریزه در سطح شهر ۲۹ هزار و ۳۰۰ تومان بوده است. به‌نظر می‌رسد این افزایش قیمت ناشی از افزایش قیمت ازسوی تعدادی از واحد‌های توزیعی کره در هفته‌های گذشته صورت گرفته است. درحالی که کره در گروه اول اولویت کالایی (مطابق با بخشنامه‌های سازمان هدفمندی یارانه‌ها) قرار دارد و هرگونه تغییرات افزایشی در این گروه باید با تایید سازمان هدفمندی یارانه‌ها صورت بگیرد، مسوولان ذی‌ربط اعلام کرده‌اند که این افزایش قیمت غیرقانونی بوده و با دخالت سازمان تعزیرات حکومتی در حال بازگرداندن قیمت به سطح قبل از افزایش هستند.

در هفته منتهی به ۳ دی، قیمت قند بدون تغییر بود و بهای شکر ۳/ ۰ درصد کاهش یافت که در مجموع تورم منفی ۱/ ۰ درصدی را برای گروه قند و شکر ثبت کرد. همچنین در بازه مذکور، انواع قیمت روغن نباتی نیز ثابت بوده است.

تغییرات قیمتی ماهانه

در یک ماه منتهی به ۳ دی ماه سال جاری قیمت قند بدون تغییر و قیمت شکر با کاهش ۲/ ۱ درصدی همراه بوده که در نتیجه افت ۵/ ۰ درصدی را ثبت کرده است. قیمت انواع روغن نباتی نیز در مدت مذکور بدون تغییر باقی مانده است.

تغییرات قیمتی سالانه

گزارش بانک مرکزی از متوسط قیمت خرده‌فروشی برخی مواد غذایی نشان می‌دهد در یک‌سال منتهی به ۳ دی متوسط قیمت ۲ گروه غذایی کاهش و ۹ گروه غذایی افزایش یافته است. همچنین میانگین رشد قیمت ارز در یک سال منتهی به ۳ دی ۵/ ۷ درصد بوده که بررسی‌ها نشان می‌دهد چهار گروه در مدت مذکور رشد قیمتی کمتر از رشد میانگین قیمت دلار داشته‌اند.

براساس گزارش رسمی بانک مرکزی بیشترین افزایش قیمت در یک‌سال گذشته منتهی به تاریخ مورد بررسی، مربوط به گروه غذایی برنج بوده است؛ به‌طوری‌که متوسط قیمت این گروه غذایی در طول یک‌سال ۷/ ۴۵ درصد افزایش یافته است. در زیرمجموعه این گروه غذایی در یک‌سال گذشته متوسط قیمت برنج وارداتی غیرتایلندی منفی ۳/ ۱ درصد و متوسط قیمت برنج داخله درجه یک۵۰ درصد و برنج داخله درجه دو ۹/ ۵۴ افزایش یافته است. این آمار نشان می‌دهد که قیمت برنج وارداتی که متاثر از تغییرات قیمت ارز است در این مدت نه‌تنها با رشد همراه نبوده بلکه کاهش متوسط قیمت نیز داشته است. اما قیمت‌های برنج داخلی که کمتر تحت‌تاثیر نرخ ارز است، رشد داشته است.

پس از گروه غذایی برنج، بیشترین افزایش قیمت مربوط به گروه غذایی قند و شکر با ۳/ ۳۶ درصد رشد بوده است. براساس گزارش بانک مرکزی در زیرمجموعه گروه غذایی این گروه، متوسط قیمت هر کیلوگرم قند در طول یک‌سال گذشته ۵/ ۳۹ درصد افزایش یافته و به قیمت ۴ هزار و ۲۳۰ تومان و هر کیلوگرم شکر با ۵/ ۳۲ درصد رشد به قیمت ۳ هزار و ۷۲۰ تومان در سطح شهر تهران رسیده است. علاوه بر این در یک‌سال منتهی به ۳ دی ماه متوسط قیمت گوشت مرغ ۳/ ۲۵ درصد، حبوب ۶/ ۲۳ درصد، چای ۱۸ درصد،‌ قیمت گوشت قرمز ۵/ ۹ درصد، لبنیات ۶ درصد و میوه‌های تازه ۸/ ۴ درصد افزایش یافته است. گزارش بانک مرکزی حکایت از آن دارد که در یک‌سال گذشته متوسط قیمت گروه سبزی‌های تازه و گروه تخم‌مرغ با کاهش ۳/ ۱۳ درصدی و کاهش ۸/ ۰ درصدی رو‌به‌رو بوده است.