اینجا پیاده‌ رو است یا قتلگاه؟

رقم ٣٨,٨‌درصدی مرگ عابران پیاده در پایتخت در شش‌ماهه سال جاری رکوردی است که به نظر می‌رسد باید نگران آن بود؛ آماری که مدیرکل پزشکی‌قانونی استان تهران چند روز قبل درباره تعداد تلفات درون و برون‌شهری تصادفات با جزئیات ارائه داد. طبق گفته‌های او آمار تلفات تصادفات درون‌شهری آن‌هم عابران پیاده در صدر این تلفات بود. براساس این آمار رقم فوتی‌های عابران پیاده در تصادفات کل کشور ٢٠ درصد کل کشته‌های تصادفات اعلام شده است که تفاوتی معنادار با میزان تلفات در تهران دارد. آمار مرگ عابران پیاده از آمار مرگ راکبان موتورسیکلت هم بالاتر رفته است. این رقم در شش‌ماهه سال جاری استان تهران ٣٢.٥٨ درصد بوده است که در کل کشور به بیش از شش ‌درصد می‌رسد.

محمدحسین شهیدی، کارشناس ترافیک شهری، رویکردی متفاوت به این میزان از تلفات عابران پیاده در شهر دارد و می‌گوید: در هر تصادف حداقل یک تخلف محرز وجود دارد و می‌توان این‌گونه برداشت کرد که افزایش تصادفات به معنی افزایش تخلفات شهروندان است. واقعیت این است که مسئله تخلف برای شهروندان (چه عابران و چه رانندگان انواع خودرو) بی‌اهمیت است و تنها زمانی که در مهلک‌ترین حالت اثرگذاری تخلف یعنی «تصادفات» با مرگ و جراحت و خسارت با آن مواجه می‌شویم، آن را بیشتر می‌بینیم.

این کارشناس معتقد است مسئله افزایش ترافیک ارتباط مستقیم و نزدیکی به کاهش میزان حواس و توجه شهروندان در معابر و خیابان‌ها دارد و در توضیح آن می‌افزاید: بسیاری از عابران و رانندگان در روز درگیر دغدغه‌ها و افکار و مشغله‌هایی هستند که حواسشان را پرت می‌کند و این افراد معمولا حواس لحظه‌ای بسیار پاییني دارند و دچار حادثه می‌شوند. او تأکید دارد که استفاده از لوازم الکترونیک همانند تلفن همراه و تبلت در زمان عبور از خیابان، استفاده از تاکسی یا هر حضور دیگری در معابر شهری وضعیت خطرناکی را برای عابران و رانندگان ایجاد می‌کند و این عامل یکی از دلایل اصلی تلفات تصادفات است.

شهیدی با بیان اینکه نمی‌توان به شهروند گفت از تلفن همراه استفاده نکند؛ اما شهروند باید بداند که عبور از خط عابر پیاده یک الزام است و نباید در هنگام عبور از خیابان تمام حواس را به تلفن همراه داد، گفت: اگرچه نمی‌توان گفت که شرایط معابر عمومی، خطوط عابر پیاده، پل‌ها و بزرگراه‌ها در سطح مطلوبی قرار دارد؛ اما واقعیت این است که اینها اثر کمی در این تلفات عمده دارد و بیشترین دلیل را باید در تخلفات و نداشتن توجه و حواس شهروندان و حرکت آنها از نظم به بی‌نظمی دید.

‌تجربه عینی عابران، منفعت را عدم رعایت قانون می‌بیند

فرمانده سابق پلیس راهنمایی و رانندگی می‌گوید شهروندان باید به شکل اقناعی درمورد قوانین عبورومرور در شهر همکاری داشته باشند و درحال‌حاضر شاهد هستیم که تقریبا میزان رعایت قوانین از سوی عابران در معابر شهر بسیار پایین است. متأسفانه نوعی از تجربه عینی و شخصی از رعایت‌نشدن قوانین همچون عبور از چراغ قرمز، استفاده‌نکردن از پل عابر، استفاده از تلفن همراه در حین عبور از خیابان و... وجود دارد که شهروندان را به این نتیجه می‌رساند که رعایت قوانین فایده‌ای ندارد. این فرهنگ‌سازی غیررسمی از بزرگسالان به کودکان هم منتقل می‌شود و به‌این‌ترتیب نمی‌توانیم نسل‌به‌نسل این اشکالات را اصلاح کنیم. ازسوی‌دیگر رسانه‌های جمعی که فعلا صداوسیما را داریم درباره این فرهنگ‌سازی درست و اصلاح تجربه‌هاي عینی اشتباه، کاری نمی‌کند.

هاشمی می‌گوید ضوابط اجرائی که درحال‌حاضر درمورد عابران پیاده و اجرای قوانین درمورد آنها وجود دارد، کافی و دارای ضمانت اجرائي نیست و افزود: اگر عابران پیاده بدانند که در صورت عدم رعایت قانون متحمل جریمه می‌شوند، الزام بیشتری برای رعایت قانون خواهند داشت اما درحال‌حاضر این الزام وجود ندارد و عابران دچار انواع حادثه و حتی مرگ می‌شوند.

این کارشناس می‌گوید بخش زیادی از دلایل حوادث شهری به حواس‌پرتی و عدم توجه به جلو و اطراف رانندگان و البته عابران پیاده برمی‌گردد و در توضیح آن می‌گوید: بسیاری از عابران شهری به دلیل استفاده از انواع تجهیزات الکترونیکی صداهای اطراف را نمي‌شنوند و متوجه اتفاقات اطراف خود نیستند، حال اگر بی‌احتیاطی، تخلف رانندگان، تاریکی هوا و شرایط محیطی را هم به این عوامل اضافه کنیم، وقوع تصادفات محتمل خواهد بود. اگرچه نمی‌توان عامل استفاده از تلفن همراه و سایر تجهیزات الکترونیکی را عامل اصلی در افزایش و آمار بالای مرگ عابران پیاده در تصادفات شهری بدانیم اما این عامل می‌تواند جزء عوامل اصلی باشد و شاید به همین دلیل است که پلیس راهور در آخرین اعلام خود جریمه استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی را به صدهزار تومان افزایش داده است و کاش از آن طرف درمورد عابران پیاده‌ای که در هنگام عبور از عرض و طول خیابان از تلفن همراه استفاده می‌کنند هم جریمه‌ای را در نظر می‌گرفتند تا عابران هم بدانند این موقعیت می‌تواند برای هر دو طرف خطرناک باشد.

در چنین مواردی که دو سوی حوادث و آسیب عامل انسانی است و تعداد بی‌شماری از عوامل مؤثر و دخیل در حادثه هم وجود دارند، نمی‌توان یک‌سویه تصمیم گرفت و قضاوت کرد اما می‌توان درمورد عوامل اصلی یعنی عوامل انسانی و قوانینی که عوامل انسانی را حمایت می‌کنند، تجدیدنظر داشت و آنها را متوجه عمق فاجعه و احتمال زیاد خطر برایشان کرد.