درگذشت رفسنجانی ضربه‌ای به میانه‌روها

شرق نوشت: اکبر هاشمی‌رفسنجانی، رئیس‌جمهور اسبق ایران، در ٨٢ سالگی درگذشت. وفات او ضربه‌ای بزرگ به میانه‌روها و اصلاح‌طلبان بود. اصلاح‌طلبانی که اکنون از بانفوذترین حامی خود در نظام سیاسی ایران محروم شده‌اند، از او تحت عنوان «یکی از ستون‌های انقلاب اسلامی» یاد می‌کنند. سیاست‌های پراگماتیستی او؛ آزادسازی اقتصادی، روابط بهتر با غرب و قدرت‌بخشیدن به نهادهای انتخاباتی برای بسیاری از ایرانیان جاذبه داشت، اما اصولگرایان و رادیکال‌ها به او از بالا و منفی نگاه می‌کردند. در ایران مدرن تعداد اندکی همچون او دارای قدرت و نفوذ هستند، اما رفسنجانی و خانواده‌اش از سال ٢٠٠٩ ایزوله‌ بوده‌اند. علت این امر مواضع آنها بعد از انتخابات سال ٨٨ بود.

رفسنجانی، رئیس شورای تشخیص مصلحت نظام بود؛ نهادی که برای حل اختلافات بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان تأسیس شده است. او همچنین یکی از اعضای مجلس خبرگان بوده است؛ نهادی مخصوص روحانیت که رهبر نظام را انتخاب و برمی‌گزیند؛ رهبری که قدرتمندترین شخصیت نظام اسلامی است. مرگ او قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری ماه می، ‌ضربه‌ای به حسن روحانی اعتدالی و میانه‌رو که خود را متفق رفسنجانی در انتخابات سال ٢٠١٣ می‌دانست و انتخابات را به‌همین‌دلیل برده بود به حساب می‌آید. با پیروزی در این انتخابات، او به رویارویی طولانی ایران و غرب درباره برنامه هسته‌ای ایران خاتمه داد. روحانی در توییت خود می‌گوید: «روح مرد بزرگ انقلاب، سمبل و نماد صبر و مقاومت به بهشت پر کشیده است».

عباس میلانی، مدیر برنامه مطالعات ایرانی در دانشگاه استنفورد، گفته: «مرگ او نمی‌توانست در زمانی بدتر از این رخ دهد، مرگ او در زمانی رخ داده است که رئیس‌جمهور منتخب، دونالد ترامپ، خود را آماده ورود به کاخ سفید می‌کند». با توجه به آنچه در ایالات متحده در حال رخ‌دادن است و احتمال و امکان‌داشتن وقوع بی‌ثباتی در سیاست ایالات متحده، شما به صدایی از عقل و پراگماتیسم نیاز دارید که در این میان بر اوضاع نفوذ داشته و مهم باشد، او همین صدا بود. او افزود: «ازدست‌دادن این صدا احتمالا اوضاع را به آنجا می‌کشاند که هرگونه تصادف از سر بدشانسی یا سوءمحاسبه از سوی تیم ترامپ باعث پدیدآمدن پاسخی رادیکال و به طرزی بالقوه مخرب‌تر از سوی دولت ایران شود». ترامپ در مدت مبارزات انتخاباتی برای رسیدن به کاخ سفید گفته بود که توافق هسته‌ای با ایران از سوی ١+٥ را پاره‌پاره خواهد کرد؛ توافق‌نامه‌ای که بین ایران و قدرت‌های جهانی منعقد شده است. براساس توافق هسته‌ای، تهران موافقت کرده برنامه هسته‌ای‌اش را درعوض لغو تحریم‌های اقتصادی محدود کند. ترامپ توافق هسته‌ای با ایران را «بدترین توافقی می‌داند که تاکنون در تاریخ آمریکا با یک کشور دیگر امضا شده است».

او همچنین گفته توافق هسته‌ای را پاره نخواهد کرد، بلکه آن را چنان مورد بازرسی پلیسی قرار خواهد داد که ایرانی‌ها هیچ شانسی برای تخطی از آن نخواهند داشت. یک مقام وزارت امور خارجه ایالات متحده روز یکشنبه از رفسنجانی به‌عنوان «یک شخصیت طراز اول و مهم» در طول تاریخ جمهوری اسلامی ایران یاد کرد. او گفته: «ما به خانواده و عزیزانش تسلیت می‌گوییم». پیکر هاشمی‌رفسنجانی به حسینیه جماران برده شده، حسینیه جماران اقامتگاه بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، آیت‌الله روح‌الله خمینی، بوده است. بسیاری از سیاست‌مداران و شخصیت‌های مذهبی در آنجا گرد هم آمدند تا آخرین احترامات خود را به او ادا کنند. جمعیتی از مردم نیز بیرون بیمارستانی در شمال تهران که رفسنجانی را اول به آنجا برده‌ بودند، گرد هم آمدند.

از معاون اول وزیر بهداشت، محمد آقاجانی، نقل‌قول شده است که او به صداوسیمای دولتی ایران گفته: «آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی پس از حمله قلبی به این بیمارستان برده شده و تلاش‌ها پس از یک ساعت برای زنده‌کردن و بازگرداندن علائم حیاتی او ناموفق بوده است». هاشمی اعتقاد داشت که اصلاحات به طولانی‌شدن حکمرانی اسلامی ایران کمک می‌کند. آیت‌الله خامنه‌ای در پیام تسلیت به مناسبت مرگ آیت‌الله رفسنجانی‌ می‌گوید تفاوت در دیدگاه‌های سیاسی بین او و رفسنجانی هرگز باعث آسیب‌‌دیدن دوستی و رفاقت تقریبا ٦٠ساله آن دو نشده است. آیت‌الله خامنه‌ای در بیانیه‌ای گفته: «تلاش‌های خناسانی که تلاش می‌کنند تا از تفاوت دیدگاه‌های ما سوءاستفاده کنند هرگز اثری بر عواطف گرم او نسبت به بنده نداشته است».

مراسم تشییع و تدفین رفسنجانی روز سه‌شنبه در تهران برگزار شد. رفسنجانی از سال ١٩٨٩ تا ١٩٩٧ رئیس‌جمهور ایران بود، قهرمان روابط بهتر با دولت‌های عرب در خلیج‌فارس بود و به‌عنوان کسی که دارای روابط و پیوندهای خوب و مناسبی با مقامات ارشد سعودی بود شناخته شده است. از او به‌عنوان شخصیت کلیدی که می‌توانست تنش‌های فزاینده بین دو رقیب منطقه‌ای را در سال‌های آتی حل‌وفصل کند یاد می‌شد. وزیر خارجه بحرین، شیخ‌خالدبن احمد الخلیفه که کشورش دارای روابط متشنج با ایران است، در توییت خود به مناسبت مرگ رفسنجانی به خانواده او تسلیت گفته است.