تغییر لیدر جهانی تجارت آزاد

ژو جون، یکی از مقامات وزارت امور خارجه چین که در واحد اقتصادی این وزارتخانه مشغول به کار است، می‌گوید: اگر کسی بگوید که چین نقش رهبر جهانی را بازی می‌کند من ممکن است به او بگویم که این به دلیل سریع‌تر دویدن چین نیست، بلکه سایر دوندگان از چین عقب افتاده‌اند و جای خود را به پکن داده‌اند.

نشانه‌های قافیه باختن ایالات‌متحده

از قبل هم می‌شد حدس زد که چنین اتفاقی در شرف وقوع است. وقتی ترامپ در این هفته دستور لغو قرارداد تجاری ترانس پاسیفیک را صادر کرد، می‌شد حدس زد که چنین شرایطی به‌وجود خواهد آمد. ایالات‌متحده با ترک این قرارداد تجاری متحدان خود را در منطقه تنها گذاشت و این فرصت را به پکن داد تا جایگزین آمریکا در این منطقه شود. در این‌باره گفته می‌شود که چند کشور عضو قرارداد تجاری ترانس‌پاسیفیک گفته‌اند که تمایل دارند تا چین جایگزین آمریکا شود. چین پس از کنار رفتن آمریکا از این قرارداد تبدیل به یک آلترناتیو بالقوه شده است. سو شیائو هو، یک محقق چینی در موسسه مطالعات بین‌المللی وزارت امور خارجه چین به خبرگزاری رویترز می‌گوید: در بسیاری از انجمن‌های چندجانبه رهبری چین موجب شده است تا طرح‌های پکن در اولویت قرار بگیرد. این امر به چین انگیزه مضاعف می‌دهد.

«سو» ادامه می‌دهد: در فرآیند ادغام اقتصادی آسیا و اقیانوسیه، با مقایسه رفتار برخی از کشورها که مدام از نقش رهبری خود می‌گفتند، مشخص خواهد شد که چین مسوولیت‌پذیری بیشتری در این قرارداد تجاری خواهد داشت و قدم‌های موثرتری در این زمینه برخواهد داشت. هنوز کشورهای عضو قرارداد ترانس‌پاسیفیک از چین به‌طور رسمی درخواست نکرده‌اند تا جایگزین ایالات‌متحده شود؛ اما نخست‌وزیر استرالیا روز سه‌شنبه گفته بود که می‌توان به چین به‌عنوان یک گزینه قوی فکر کرد. از سوی دیگر از ماه مه (اردیبهشت) سال جاری میلادی، چین پروژه خود را با عنوان «یک کمربندی، یک جاده» کلید خواهد زد. چین با شروع این پروژه نشان خواهد داد که نبض رهبری جهان را به‌دست گرفته است. چین که تا پیش از این منتقد رهبری آمریکا در عرصه جهانی بوده است، حالا کم‌کم خود را برای ایفای جدی این نقش آماده می‌کند.

این در حالی است که آمریکا سابقا تاکید بر رهبری تجارت آزاد جهانی داشته؛ اما حالا به راهکارهای درونگرایانه روی آورده و شعار «اول آمریکا» را برای خود انتخاب کرده است. لی جون هوآ، مدیر سازمان‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه چین بر این باور است که دنیا در مورد تغییرات آب و هوایی نگران بود و همگان انتظار دارند که کشورها به عهد و پیمان خود وفا کنند. او تاکید می‌کند که چین وظایف خود را در این خصوص انجام خواهد داد. این در حالی است که اجرای تعهدات ایالات‌متحده با روی کار آمدن ترامپ در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است.

چین همچنین قصد دارد تا با تقویت انجمن‌های چندجانبه اقتصادی در منطقه جنوب شرق و شرق آسیا نفوذ خود را در این منطقه بیشتر کند. چین برای این منظور تاکتیک‌های مختلفی را تاکنون به اجرا در آورده است. در سال ۲۰۱۳، چین بالاترین منازعات را با مانیل در حوزه دریای چین جنوبی داشته است؛ اما پس از اینکه فیلیپین با توفان سهمگین «هایان» مواجه شد، چین با کمک‌هایش نفوذ خود را در این کشور بیشتر کرد و چهره بین‌المللی‌تری به خود گرفت. البته چین درخصوص تایوان هرگز کوتاه نخواهد آمد و آن را بخشی از کشور خود می‌داند.

ترامپ چندی پیش در اقدامی عجیب جوابگوی تلفن رئیس‌جمهوری تایوان شده بود و وزیر امور خارجه چین به صراحت به ترامپ هشدار داده بود که آمریکا باید به سیاست «چین واحد» احترام بگذارد. با این حال چین با توجه به رویکردهای ترامپ درخصوص مسائل حقوق بشری چندان تحت فشار واشنگتن قرار نخواهد گرفت. در صفحه کاربری رسمی دولت چین در «WeChat» اشاره شده بود که ترامپ در مراسم تحلیف خود نه از دموکراسی سخن گفت نه از حقوق بشر. این دو مواردی بودند که آمریکا سعی داشت در عرصه جهانی نفوذ خود را حفظ کند؛ اما با تغییر سیاست‌های چین، راه برای پکن باز شده است تا رهبری جهان را در عرصه تجارت آزاد به عهده بگیرد.

روزنامه گاردین در این زمینه می‌نویسد: برخی بر این باورند که با کناره‌گیری آمریکا از عرصه اقتصاد جهانی، بازار آزاد ضربه جدی خواهد خورد. در این زمینه می‌توان به کناره‌گیری آمریکا از قرارداد چندجانبه ترانس‌پاسیفیک اشاره کرد. شینزو آبه، نخست‌وزیر ژاپن جزو این دسته است. او معتقد است با کنار رفتن آمریکا، این قرارداد دیگر ارزش گذشته را ندارد؛ اما برخی دیگر به فکر پر کردن این شکاف هستند. آنها چین را بالقوه یک عامل مهم در این زمینه می‌دانند. برخی کارشناسان می‌گویند پکن مترصد این فرصت است تا جای خالی واشنگتن را در عرصه‌های مختلف پر کند.