سیفی‌آزاد: تفاوت‌های سینما و تلویزیون را لحاظ کردم

روزنامه صبا: «سینما تجربه‌ای کاملا متفاوت برای من محسوب می‌شود که فاصله بسیاری با تلویزیون دارد. با ورود به فضای سینما حتی نوع هدایت دوربین و عوامل با جنس قاب کوچکی همچون تلویزیون قابل قیاس نیست.»

رحمان سیفی؛ فیلمنامه‌نویس، کارگردان و از مدیران تلویزیون است که امسال با فیلم سینمایی «ماجان» به تهیه‌کنندگی محمدمهدی عسگرپور در جشنواره فیلم فجر حضور دارد.

سیفی‌آزاد تجربه سال‌ها حضور در تلویزیون و فیلمنامه‌نویسی را به میدان سینما آورده است تا خود را در این عرصه محک بزند. یکی از روزهای ابتدایی زمستان در دفتر تدوین این فیلم به گفت‌وگو با کارگردان نشستیم که در ادامه می‌خوانید.

باتوجه به پیشینه فیلمنامه‌نویسی برای سینما و تلویزیون و سابقه مدیریت در تلویزیون چه امری سبب‌ساز علاقه شما نسبت به کارگردانی در عرصه سینما شد؟

مدت‌ها پیش از فیلمنامه‌نویسی به امر کارگردانی در تئاتر اشتغال داشتم و همچنین سال ۷۸ کارگردانی سریال در تلویزیون را نیز آزمودم. وسوسه کارگردانی تصویر در وجودم نهفته بود و همچنین در انتظار موقعیتی بودم که فارغ از مشغله‌های کاری به سوژه مناسبی بپردازم. بعد از مدت‌ها بالاخره شرایط فراهم شد و دوستان زیادی نیز درصدد همکاری برآمدند تا این کار پیش روی دوربین قرار گیرد.

چه میزان از این تجربه رضایت دارید؟

از این کار بسیار راضی هستم چراکه خوشبختانه اتفاقات مورد نظر در این خصوص به‌بار نشست و حال بایستی بازخورد مخاطب را به انتظار بنشینیم.

به‌طور حتم انتظارات از فردی که با سابقه فیلمنامه‌نویسی به عرصه کارگردانی قدم گذاشته است، معطوف به فیلمنامه‌ای می‌شود که دست‌نویس شخص شما باشد. با این حال شما فیلمنامه لیلا لاریجانی را کار کردید. چرا در اولین تجربه حرفه‌ای با فیلمنامه خود شروع به‌کار نکردید؟

در باب این مقوله اعتقادم بر این است که انتخاب فیلمنامه درست برای کارگردانی، اهمیت زیادی دارد. از این منظر شرایط فیلمنامه لیلا لاریجانی برای کار نخست من مناسب بود و از لحاظ تم و موضوع بسیار درخور به‌نظر می‌رسید. همچنین لاریجانی همکار مشترک من در فیلمنامه‌های گذشته بود. این اتفاق درستی بود تا تمرکز من در این کار به‌طور کامل معطوف به امر کارگردانی باشد.

معمولا کارگردان، رفتاری اغماض‌گونه با اثری به نویسندگی خویش خواهد داشت. هنگامی که کار نویسندگی را شخص دیگری انجام می‌دهد در حقیقت تعامل فکری فردی دیگر با کارگردانی برآیندی مناسب‌تر خواهد داشت. در این میان با نگاهی حرفه‌ای تصمیم به شروع این کار کردم.

با نگاهی به لیست عوامل این فیلم، وجود عوامل کاملا حرفه‌ای چه در مقابل دوربین و چه در پشت دوربین موضوعی غیرقابل انکار است. این موارد تا چه اندازه به ارتقای کار کمک می‌کند؟

به‌طور یقین حضور تمامی افرادی که افتخار همکاری با آن‌ها را داشتم، تاثیر بسزایی در پیشرفت کار داشته است. هر یک از این دوستان دارای سابقه‌ای طولانی هستند و تجربه حرفه‌ای‌شان یاری‌رسان من بوده است و قوام و شکل‌گیری این کار را مدیون حضور شایسته تمامی عوامل می‌دانم و از همراهی و همکاری‌شان بسیار خرسند هستم. تاثیر کارهای یک به یک این افراد در فیلم قابل مشاهده است.

گاهی بعد از مشاهده تمامی فیلم‌ها در جشنواره برخی از منتقدان از مشابهت بعضی آثار به فیلم‌های تلویزیونی یا مجموعه‌های تلویزیونی سخن می‌گویند. حال با توجه به سابقه تلویزیونی شما آیا تفاوت‌هایی را لحاظ نموده‌اید تا نتیجه کار مشابه آثار تلویزیونی نباشد؟

اساسا ذات این دو رسانه با هم تفاوت دارد. نوع کادربندی و تصویربرداری، پرداخت به موضوع در فیلمنامه‌نویسی و تدوین و... در تلویزیون با سینما فرقی اساسی دارد. سینما تجربه‌ای کاملا متفاوت برای من محسوب می‌شود که فاصله بسیاری با تلویزیون دارد. با ورود به فضای سینما حتی نوع هدایت دوربین و عوامل با جنس قاب کوچکی همچون تلویزیون قابل قیاس نیست. فرصتی که در تلویزیون است به‌لحاظ زمانبندی و همچنین روایت داستان با فرصت سینما تفاوت دارد.

تمام تلاشم درک تمامی این تفاوت‌ها بود تا از این میان کار را به‌درستی پیش برم. اکثر افرادی که در این فیلم کنار من قرار گرفته بودند، از اهالی سینما و همچنین آشنا با مسائل آن بودند.

حضور عوامل با تجربه سینما در این فیلم به من یاری رساند و خوشبختانه گمان می‌کنم تفاوت بین کار سینمایی و تلویزیونی آشکار خواهد بود و مسلما تمامی تجربیات تئاتر و تئاتر‌تلویزیونی و تلویزیون ما را سوی هدف هدایت کردند. به‌هر حال مجموعه‌ای از هنرهای نمایشی با فرم‌های مختلف، ذات داستانگویی و روایت دارند که البته به شکل‌های مختلف و ضرورت‌های رسانه‌ای خاص هر یک در این عرصه فعالیت می‌کنند و در واقع سینما و تئاتر هر یک به‌صورت جداگانه دارای قالب خاص خود هستند.

در خصوص انتخاب بازیگران و حضور چهره‌های مطرح سینمایی در این فیلم نظر شما چیست؟ چگونه به این انتخاب‌ها دست یافتید؟

کاملا بر اساس فیلمنامه و شخصیت‌ها، گزینه‌های مختلفی را مد نظر داشتیم. قاعدتا گزینه‌های ما بر اساس فیلمنامه، توان بازیگری دوستان و همچنین درخور بودن نقش‌ها انتخاب شده‌اند. در جمع‌بندی نهایی این کستینگ سعی بر قرارگیری بهترین بازیگران در کنار هم داشتیم. در این چیدمان و با توجه به کاراکترهای داستان تلاشمان بر تکمیل بازیگران توسط یکدیگر بود تا در خدمت حس کلی فیلمنامه قرار بگیرند.

مسلما شما به‌عنوان نخستین کار سینمایی نسبت به فیلمنامه حساسیت‌هایی داشته‌اید. پروسه تکمیل فیلمنامه به چه شکل طی شد؟

فیلمنامه از آغاز طرح تا پایان کار نوشتن حدود یک‌سال زمان برد و چندین‌بار توسط نویسنده بازنویسی شد. در حین اجرا نیز این شانس را داشتیم که نویسنده همراه ما بود و گاهی به ضرورت اجرا اصلاحاتی را در فیلمنامه لحاظ می‌کرد. در مجموع از هنگام ایده اولیه و طرح داستانی که در گفت‌وگو بود تا شکل‌گیری فیلمنامه نهایی که مقابل دوربین قرار گرفت و همچنین اصلاحات بین فیلمبرداری حدود یک سال و اندی طول کشید.

این فیلمنامه گویا به داستانی اجتماعی پرداخته است. تاثیر این نوع موضوعات از طریق نمایش در سینما را چه میزان تخمین می‌زنید؟ تا چه اندازه در بیان معضلات نائل آمدید و آیا موفق به انتقال پیام اصلی و مورد نظر خود در این فیلم شدید؟

بستر عموم کارهای سینما و تلویزیون و حتی تئاتر به موضوعات اجتماعی تعلق دارند. بیشتر دغدغه من در باب موضوعات خاص اجتماعی و ریشه‌داری است که کمتر به آن‌ها پرداخته می‌شود. شاید در نگاه نخست مسئله‌ای ساده انگاشته شود اما ریشه بسیاری از همین مشکلات نهفته در برداشت‌های غلط اجتماعی است.

رفتارها و نوع نگاه جامعه ایرانی به مسائل زندگی برآمده از فرهنگ عمیق عرفی، اجتماعی و دینی است. همه این موارد در کنار هم سبب خلق فضایی پیچیده می‌شوند که به ظاهر ساده می‌آیند. در این کار نیز به یکی از همین نوع نگاه‌ها به مسائل زندگی پرداخته می‌شود که سعی در به تصویر کشیدن واکنش‌های احتمالی بر اساس همان نگاه را داشته‌ایم. زاویه جدیدی که از رابطه والدین در این فیلم ظاهر قضیه انگاشته می‌شود اما در نهایت نگاه موجود در این رابطه اهمیت دارد. البته در پی چگونگی برقراری ارتباط با فرزندان نیز نبوده‌ام. نگاه به این رابطه از زاویه دید والدین مد نظرم بوده است که برآمده از یک عقبه اجتماعی و مجموعه فرهنگ زیستی آن کاراکترهاست.

آیا در این زمینه با روانشناس یا جامعه‌شناس به مشاوره پرداخته‌اید؟

مشاور به معنایی که از وی نامی برده شود، نداشته‌ام با این حال با عده‌ای به مشورت پرداختم. قاعدتا بسیاری از افرادی که آشنا با مسائل این‌چنینی هستند آگاهی لازم را در برخی موارد به من انتقال داده‌اند.

با توجه به مشغولیت‌هایی که در امور مدیریتی سیما داشتید، آیا دغدغه ادامه کارگردانی در سینما برای شما امکان‌پذیر خواهد بود؟

البته این امر قابل پیش‌بینی نیست و در حقیقت من تنها از فرصتی که در این میان به‌وجود آمد به‌نوعی استفاده بردم تا دغدغه این سال‌ها را پیگیری کنم. حدس می‌زنم که این فرصت را دنبال خواهم کرد و از تحصیلات و تجربیاتم در این راستا سود بردم. اکنون همانند گذشته درگیر مسائل مدیریتی حوزه نمایش نیستم و همین مورد بازده زمانی لازم برای پرداخت به حوزه کارگردانی سینما را فراهم آورد.

محمدمهدی عسگرپور؛ تهیه‌کننده این فیلم در مقام کارگردانی نیز فعالیت داشته است. همایون اسعدیان نیز مشاور این فیلم بوده است. مشاوره‌های آن‌ها تا چه اندازه در ارتقای کار به شما یاری رسانده است؟

در حقیقت از همان ابتدای کار از مشاوره دوستان نهایت استفاده را کسب کردم البته بایستی اذعان کنم هیچیک از این افراد سعی بر تحمیل موضوعی نداشتند و کاملا صادقانه موارد لازم را متذکر شده و مشاوره‌هایی بسیار مناسب را در اختیارم قرار دادند. محمدمهدی عسگرپور یکی از کارگردانان خوب ما نیز به حساب می‌آید که تمام این مدت در کنار من بود و همین‌طور همایون اسعدیان نیز در مراحل مختلف به ما یاری رساند.

سخن پایانی؟

به‌عنوان سخن پایانی امیدوارم مخاطب به تماشای این فیلم بنشیند و در حقیقت پس از آن می‌توان بازخورد و نظر نهایی را اعلام کرد. بسیار مشتاقم که تلاش‌های ما با بازخورد خوبی از سوی مخاطب مواجه شود. فرصت را مغتنم می‌دانم و از تمامی همکارانی که سال‌ها تجربه را در اختیار من قرار دادند نهایت تشکر و سپاسگزاری را دارم