پلاسکوهای شیراز می لرزند

روزنامه تماشاگران امروز - پویا محسنی: بافت قدیمی و بناهای غیر ایمن کوچه لشکری، خیابان داریوش، بازار وکیل، اطراف بازار و... شیراز را به مهیاترین مکان برای بروز فاجعه های بعدی بدل کرده است.

اصلی ترین خیابان شهر شیراز که پرتراکم ترین بافت تجاری و درمانی شهر نیز هست، از عدم ایمنی و نابسامانی در بافت و کالبد رنج می برد.

مدت ها گذشته از آن زمان که شهردار شیراز در پاسخ به منتقدان تجاری سازی از لزوم بهسازی خیابان زند و فقدان ساختمانی بلندمرتبه و درخور شان شیراز در این محور سخن می گفت که پس از پلاسکو، تاریخ مدیریت شهری به دو بخش قبل و بعد از پلاسکو تقسیم شد و اکنون در بخش فراپلاسکو، رویکردها عمدتا بر محور پیشگیری و ایمنی و یا هشدار جهت ثبت در تاریخ و گریز از تقصیرات است.

ساختمان های متعدد غیرایمن زند، داریوش، کوچه لشکری، اطراف بازار وکیل، شهرک سعدی و بسیاری از نقاط بافت قدیم یا بهتر بگوییم شیراز قدیم، از نابسامانی های سازه ای رنج می برند و بیم آن می رود که با کوچک ترین جرقه ای از نابخردی و غفلت، یا لرزشی نابهنگام از سمت زمین توخالی و در خود نشسته، نه پلاسکو که حادثه ای بود از سنخ تخریب های زنجیره ای مشهور، در شهر فرهنگ و ادب ایران زمین رخ دهد.

کوچه لشکری و خیابان داریوش، اوج فالش نوازی ارکستر مدیریت شهری در سمفونی شبانه خرابه ها و بیغوله ها است که اگر ساختمان نوساز و جدیدی نیز هست یا به سبب همجواری بدون رعایت فاصله استاندارد با سازه ای در شرف تخریب در معرض خطر است یا خود از سنخ سقف فلزی یا اسکلت فلزی و فاقد تجهیزات و تمهیدات ایمنی و اطفا است که با کوچک ترین افزایش حرارتی چهار ستون آن فرو می ریزد.

برخی از ساختمان ها به عنوان ملک مسکونی یا تجاری توسط مالکانی به سرقفلی داده شده و برخی دیگر مجهول الوضعیت هستند و این بافت مرکزی تجاری قدیم شیراز در امتداد خود بی شباهت به خیابان جمهوری نیست و پاساژهای آن نیز اگر نه در تعداد طبقات بلکه در تراکم و تزلزل، بسیار به پلاسکو شبیه اند.

اینجا نیز به مانند تهران، شهرداری عنوان می کند که تذکر داده و مدیرعامل وقت آتش نشانی حتی به صراحت بیان کرده بود که بیش از 80 درصد ساختمان های قدیمی شیراز فاقد ایمنی هستند و راهکارهایی از قبیل ارائه مشوق برای نوسازی و بهسازی و حتی تبدیل منازل به اقامتگاه بوم گردی جز در مواردی کمتر از شمارگان انگشتان دو دست اجرایی شده و علت خارج از حیطه این یا آن دستگاه که در کلیت قوانین ناظر بر ساخت و سازها و عدم ماندگاری صالح و تبدیل ملک به کالا است که مشمول هرچه پایین آوردن هزینه تولید از طریق حذف کیفیت (مصالح، مهارت) و بالابردن هزینه مصرف از طریق حذف نظارت محقق شده است و این کالای فاقد کیفیت آنگاه که در هیات یک مجموعه تجاری بر سر مردم آوار یا به عنوان ملکی مسکونی سنگ لحدی بر شام آخر خانواده ای کم درآمد شود، مورد توجه قرار می گیرد و باز البته مردی از خویش برون ناید و کاری نشود.

اصلاح این وضعیت، عزم چندین دستگاه و پیگیری نمایندگان مجلس برای اصلاح قوانین و پشتیبانی دقیق دستگاه قضا برای عمل به تذکرها و هشدارهای پس از بازرسی های آتش نشانی و واحد نظارت بر ساختمان شهرداری و تغییرات در شیوه عملکرد مهندسان مجری و نظار در بادی امر را می طلبد.

به یاد داشته باشیم که در بافت قدیم در صورت بروز هرگونه حادثه ای، امدادرسانی به آسیب دیدگان از کوچه های تنگف اگر نه غیرممکن، بسیار دشوار است و همین بافت فرسوده و سکونتگاه های غیررسمی با بیش از 35 درصد جمعتی شهر و حدود یک هزار و 700 هکتار از مساحت شهرستان شیراز را تشکیل می دهد که 360 هکتار معادل 21 درصد از مساحت بافت فرسوده را نیز بافت تاریخی و فرهنگی تشکیل می دهد.

سیاست ها و راهکارهایی مانند اعطای وام های کم بهره مسکن به ساکنین این بافت ها برای نوسازی مسکن های خود، بخشش عوارض نوسازی، اعطای امتیازهای ویژه برای سرمایه گذاری تجاری و اقتصادی بخش های خصوصی و... اتخاذ شده که طی این مدت به رغم پیش بینی تغییرات چندانی در روند توسعه و نوسازی و توانمندسازی این بخش ناکارآمد شهری به وجود نیاورده و مشکلاتی نظیر اعتبارات ناکافی، ناهماهنگی دستگاه های متولی بافت، سختگیری بانک ها در پرداخت تسهیلات و وام های کم بهره و تعدد مراکز تصمیم گیری و اقدامات موازی و متناقض سبب شده که عملا تغییر چندانی در این قسمت از شهر به وجود نیاید و سالانه بخش های بیشتری از شیراز نیز به علت فرسودگی به این بافت اضافه می شود.

درخصوص وضعیت ایمنی بازار وکیل نیز و بحث کنترل بناها و اطفای حریق، به هم ریختگی سیم برق و وجود انبارهای تجاری قابل بررسی است. همچنین غیر از بناهای منطقه هشت، ساختمان های خیابان های زند، لطفعلی خان، قصردشت، قاآنی، مشیر و... همگی فرسوده هستند از طرفی در بررسی انجام شده توسط معاونت اجرایی شهرداری بیش از 234 ساختمان عمومی نوساز شهر دارای نواقصی عمده هستند که هنوز برطرف نگردیده است و عدم اجرای آرای کمیسیون ماده 100 و تبدیل طبقات فوقانی آپارتمان های خیابان زند به انبار، وقوع یک فاجعه دیگر در شیراز را محتمل ساخته است.