آموزش عالي؛ عملكرد خوب اما ناكافي

غلامرضا ظريفيان استاد دانشگاه در اعتماد نوشت: عملكرد دانشگاه در اين دوره دولت به خصوص سال ٩٥ را بايد در سه سطح مورد بررسي قرار داد: عملكرد وزارت علوم، عملكرد آموزش عالي، فضاي دانشجويي. در خصوص نقش توسعه‌اي وزارت علوم به عنوان نهاد دانش و پيوند با توسعه ملي به نظر گسترش خوبي داشته‌ايم.

اين پيشرفت را مي‌توان در عرصه توسعه تحقيقات، پارك‌هاي علم و فناوري و شركت‌هاي دانش‌بنيان ديد. هرچند در اين حوزه اتفاقات خوبي رخ داده است اما هنوز هم پيوند ارگانيك و اساسي ميان توسعه علمي و توسعه ملي برقرار نشده است كه عوارض آن را به صورت مشخص مي‌توان در برنامه ششم توسعه جست‌وجو كرد. ما كشوري هستيم با منابع عظيمي از نيروي انساني و مادي، ٥ ميليون دانشجو داريم و ١٠٠ هزار عضو هيات علمي و دولت بايد ميان دستاوردهاي اين بخش با توسعه ملي پيوند ايجاد كند در غير اين صورت نمي‌توانيم از ظرفيت‌ها و سرمايه‌ها به خوبي استفاده كنيم. با وجود اينكه نهاد دانشگاه نسبت به دولت قبل در وضعيت بهتري به سر مي‌برد و برخي پيوندها ميان دانشگاه و نهادهايي مثل صنعت نفت برقرار شده است اما هنوز هم در اين حوزه گسست جدي وجود دارد و دولت، بخش خصوصي و آموزش عالي بايد نقش خودشان را براي تقويت اين بخش ايفا كنند.

در ارتباط با آموزش عالي هم بايد گفت كه در دولت قبل گسترش بي‌رويه‌اي چه در بخش دانشگاه‌هاي دولت و چه غيرانتفاعي و آزاد رخ داد كه سبب شد در آن بازه هشت ساله دانشگاه‌هاي خصوصي ما ٥ برابر و دانشگاه‌هاي دولتي دو برابر شوند و همين افزايش كمي باعث شد كه ما با بحران كيفيت درگير شويم. موضوعاتي مانند سرقت علمي و خريد و فروش مقاله و پايان نامه به دليل همين بحران شدت گرفت. در اين بخش وزارت علوم اهتمام خوبي داشت، بحث هيات‌هاي امناي دانشگاه‌ها را دنبال كرد و جلوي گسترش بي‌رويه را به خصوص در دوره تحصيلات تكميلي گرفت. اين اقدام بسيار خوبي بود اما كافي نبود. آموزش عالي بايد به سمت تجميع بخشي از اين دانشگاه‌ها برود، مثلا در يك استان كوچك وجود ٣٦ مركز دانشگاهي دليلي ندارد. در بخش ايجابي و محدود كردن اين دانشگاه‌ها آموزش عالي و دولت كمي محافظه‌كارانه عمل كردند، به هر حال بحث تجميع فشارهاي پيراموني ايجاد مي‌كند، شايد برخي فكر كنند كه تجميع سبب كاستن از ظرفيت‌هاي شهر و استان‌شان مي‌شود اما اين موضوع بايد توسط دولت اجرايي شود. تنها از اين طريق است كه مي‌توان ساماني به بحث رتبه‌بندي داد. با وجود اقداماتي كه در وزارت علوم براي راه‌اندازي نظارت كيفي بر مراكز آموزش عالي صورت گرفته است، بحث رتبه‌بندي دانشگاه‌ها هنوز در كشورمان جدي گرفته نشده. با نظارت كيفي و اهميت دادن به بحث رتبه‌بندي مي‌توان كشور را از مشكلاتي مانند سرقت علمي رهانيد.

در خصوص وضعيت تشكل‌هاي دانشجويي هم به نظر مي‌رسد كه به صورت كلان اتفاقات خوبي رخ داد. مسوولان وزارت علوم و روساي دانشگاه‌ها در مقايسه با دولت قبل هم‌دلانه‌تر با دانشجويان همراهي كردند. برخوردهاي امنيتي تا حدودي تعديل شد و تعداد قابل توجهي از انجمن‌هاي اسلامي و صنفي كه در دولت قبل بسته شده‌بودند بازگشايي شدند. اما در اين حوزه هم گويا وزارت علوم نتوانست به صورت كامل حمايت پدرانه‌اي از دانشگاه داشته باشد. بخش قابل توجهي از فعاليت‌هاي دانشجويي توسط دانشجويان معطوف به گرايشات اصلاح‌‌طلبانه مي‌شود اما با وجود تلاش‌هاي وزارت علوم و دانشگاه‌ها، هنوز هم جريان دانشجويي هوادار اصلاح‌طلبان نتوانست در اين دوره هم اتحاديه‌اي براي خود داشته باشد. با وجود تمام فشارها، آموزش عالي بايد در اين خصوص اقدامات مناسب‌تري انجام دهد تا شايد در مدت زمان باقي مانده از كار دولت بتوان به اين وضعيت ساماني داد.

دانشجويان بخش مهمي از بدنه اجتماعي كشور ما هستند، اگر بخواهيم همچنان به نقش‌آفريني خود ادامه دهند بايد آنها را دلگرم كنيم و در چارچوب قانون به حمايت‌هاي خود از آنها ادامه دهيم. نكته آخر اينكه توسعه علمي بدون ارتباطات جدي بين‌المللي به دست نمي‌آيد. متاسفانه ارتباطات علمي بين نظام دانشگاهي ما و جهان دانش به خوبي برقرار نيست. اگر قرار باشد با بدبيني به اين ارتباطات بنگريم، نمي‌توانيم از ظرفيت‌هاي علمي دنيا بهره‌مند شويم و همين است كه دولت، آموزش عالي و دانشگاه‌ها بايد گام‌هاي جدي‌تري براي برقراري اين ارتباط بردارند.