انتظارات اسلام آباد از تهران

طي روزهاي گذشته، مهدي هنردوست، سفير ايران در اسلام‌آباد با ژنرال قمر جاويد باجوا، فرمانده كل ارتش پاكستان ديدار داشت. اين مقام عالي پاكستاني در اين ديدار گفت كه تحت هيچ شرايطي روابط با تهران را به خطر نمي‌اندازيم. درخصوص همكاري‌هاي دفاعي ايران و پاكستان و مناسبات اسلام‌آباد با اعراب گفت‌وگويي با ماشاءالله شاكري، سفير اسبق ايران در پاكستان داشته‌ايم كه مشروح آن را در ادامه مي‌خوانيد.

ارتش پاكستان چه همكاري‌هايي با نيروهاي نظامي كشورهاي عربي به ويژه عربستان دارد؟

يكي از منابع درآمدي پاكستان بنا به طبيعت و شرايطي كه دارد، ارايه خدمات نظامي و امنيتي به كشورهاي ديگر از جمله كشورهاي عربي حاشيه خليج فارس است كه موجب يك سود هنگفت و منابع سرشار براي پاكستاني‌ها مي‌شود. در واقع، به دليل توانمندي ارتش پاكستان و مهارت‌هاي بالاي نظاميان اين كشور، اسلام‌آباد يكي از صادركنندگان خدمات نظامي و امنيتي به كشورهاي ديگر است. به طور مثال، سازمان ملل متحد از بسياري از نيروهاي نظامي پاكستان به عنوان صلح‌بان استفاده مي‌كند.

با اين وجود، بيشترين ارايه خدمات نظامي پاكستان به كشورهاي منطقه است. بخشي از ارايه اين خدمات، پيدا و بخشي هم ناپيدا است. ما براي بخش ناپيداي آن همكاري، نمي‌توانيم حجم و مقياسي قايل شويم و از آن نيز اطلاعات دقيقي در دست نيست. درخصوص همكاري‌هاي رسمي و پيدا، ارايه خدمات به صورت‌هاي مستقل انجام مي‌شود. يكي از اين صورت‌ها، استفاده از نيروهاي نظامي بازنشسته شده ارتش پاكستان توسط اعراب است. به طور مثال، همانطور كه در اخبار آمده است، ژنرال راحيل شريف، فرمانده سابق ارتش پاكستان چندي پيش از سوي عربستان دعوت به كار شده و فرماندهي ائتلاف موسوم به مبارزه با تروريسم را برعهده گرفته است. آن گونه كه در رسانه‌ها آمده است، رياض براي به‌كارگيري ژنرال شريف و متقاعد كردن او براي همكاري پيشنهاد حقوقي هنگفت و بالايي را به فرمانده سابق ارتش پاكستان داده كه گويا موجب موافقت او شده است. بخش ديگري از اين همكاري‌ها و ارايه خدمات، استفاده و به‌كارگيري از فرماندهان و نيروهاي ارتش پاكستان در قالب شركت‌هاي امنيتي در كشورهاي عربي براي حفظ و تامين امنيت و مقابله با شورش و ناامني است.

در بحرين چنين همكاري‌ها و شركت‌هايي وجود داشته و دارد. از جمله ديگر اقدامات پاكستان در ارايه خدمات نظامي، فروش جنگ‌افزارهاي نظامي به كشورها است. با توجه به پيشرفت‌ها و توانمندي نظامي پاكستان در اين عرصه، كشورهاي عربي از خريداران عمده تسليحات پاكستاني هستند. امسال نيز پاكستاني‌ها در كراچي نمايشگاهي را برگزار كردند و طي آن، موافقتنامه‌هايي ميان پاكستان و كشورهاي مختلف عربي براي فروش سلاح به امضا رسيد. يكي ديگر از همكاري‌هاي نظامي پاكستان با كشورهاي اين منطقه هم برگزاري مانورهاي مشترك نظامي است. پاكستاني‌ها تلاش مي‌كنند كشورهاي مختلف منطقه را در اين مانورها دعوت كنند تا قدرت و اقتدار خود را به اين كشور به نمايش بگذارند.

پاكستان درخواست عضويت در ائتلاف مبارزه با تروريسم عربستان را رد كرد. دليل رد اين درخواست در آن مقطع از سوي پاكستان چه بود؟

در مساله ائتلاف موسوم به مبارزه با تروريسم، عربستان يك نوع زياده‌خواهي نسبت به پاكستان داشت و فكر مي‌كرد اگر اراده كند، كشورهاي ديگر مانند پاكستان، گوش به فرمان شده، در صف عربستان درآمده و پيرو خواست و اراده او حركت مي‌كنند. در واقع، عربستان در اين باره يك اشتباه محاسباتي داشت و عمق نفوذ خود را در عربستان به صورت دقيق محاسبه نكرده بود و فكر مي‌كرد كه اسلام‌آباد پيرو رياض است در حالي كه با همه روابط و پيوندهاي نزديك ميان اسلام‌آباد و رياض، پاكستان يك كشور مستقل است كه براساس منافع ملي خود حركت مي‌كند. از سويي، پاكستان در اين ماجرا نيز دست به محاسبه زد و وارد ماجرايي كه سرنوشتش مشخص نبود و با گذشت نزديك به دو سال، هنوز هم مشخص نشده است، نشد و استقلال نظامي خود را در اختيار كشورهاي ديگر از جمله عربستان قرار نداد.

از سويي، پاكستاني‌ها نيز خود در سه جبهه درگير هستند؛ جبهه نخست، مرز مشترك ميان هند و پاكستان است و هر روز اخباري از تبادل آتش ميان ميان طرفين به گوش مي‌رسد. جبهه دوم، مرز مشترك ميان پاكستان و افغانستان است. هم‌اينك روابط ميان اسلام‌آباد و كابل بحراني است و مرزهاي ميان اين دو كشور بسته شده و هر روز ما شاهد تبادل سخناني آتشين از سوي مقامات مسوول دو كشور عليه يكديگر هستيم. جبهه سوم، جبهه مبارزه با عناصر خرابكار و تروريست است كه در پاكستان، كم هم نيستند.

پاكستان درگير اين جبهه‌ها است و با محاسبه اين مسائل حاضر نشد تا بخشي از نيروهاي‌ نظامي‌اش را در اختيار آن ائتلاف قرار دهد. از سويي، پاكستان اقدامي كه موجب بدبيني ديگران از جمله بدبيني ايران شود، انجام نخواهد داد. عضويت در آن ائتلاف مي‌توانست همكاري‌ها و روابط تهران و اسلام‌آباد را تحت‌الشعاع قرار دهد و براي همين مساله هم بود كه آقاي نواز شريف عضويت پاكستان در اين مساله را منوط به تصميم‌گيري پارلمان اين كشور كرد و نمايندگان پارلمان نيز پس از بررسي اين موضوع، گفتند كه ظرفيت و تكليف پاكستان حضور در اين ائتلاف نيست و تنها زماني حاضر به مشاركت و همكاري با رياض مي‌شوند كه امنيت مكه و مدينه مورد تهديد قرار بگيرد.

رد اين درخواست عربستان از سوي پاكستان، تاثيري هم بر روابط رياض و اسلام‌آباد داشت؟

عربستان از رد اين درخواست از سوي پاكستان مقداري رنجيده شد ولي موجب سردي و افت روابط نشد. پاكستاني‌ها نيز متوجه اين مساله هستند و با انجام سفرهايي به رياض، به سرعت از عربستان دلجويي كردند. ژنرال قمر جاويد باجوا نيز پس از انتخاب به عنوان فرمانده كل ارتش پاكستان نخستين سفر خود را به رياض انجام داد. هم رياض به اسلام‌آباد و هم پاكستان به عربستان وابسته هستند و مي‌دانند كه نمي‌توانند همديگر را ناديده بگيرند.

سقف همكاري و همراهي ارتش پاكستان با كشورهاي عربي تا كجاست؟

پاكستان براي تامين مالي كشور خود سعي مي‌كند با همه ابزارهايش از جمله ابزار تخصص نظامي و فروش جنگ‌افزارها استفاده كند و نيازهاي مالي‌اش را برطرف سازد ولي اسلام‌آباد درخصوص امنيت خود دست به معامله نمي‌زند. پاكستاني‌ها افراد معامله‌گري هستند تا بيشترين سود و منافع را به دست آورند ولي هنگامي كه استقلال و امنيت اين كشور مورد معامله قرار گيرد، آنگاه آنها سرسختانه مقاومت مي‌كنند.

سطح همكاري‌هاي نظامي تهران و اسلام‌آباد در چه سطحي است؟

سطح همكاري نظامي اسلام‌آباد با تهران در سطح و اندازه‌اي كه پاكستان با كشورهاي خليج فارس يا چين يا شمال ايران مانند جمهوري آذربايجان دارد، نيست ولي نظاميان پاكستان مي‌دانند اقتدار نظامي ايران با آن كشورها اصلا قابل مقايسه نيست. اصولا نظاميان پاكستان با ايجاد مناسبات با ديگر كشورها، چشم‌انتظار دريافت امتيازاتي هستند ولي اقتدار نظامي ايران به گونه‌اي است كه موجب مي‌شود هم تهران به اسلام‌آباد نيازي نداشته باشد و هم پاكستان در رابطه نظامي با ايران انتظار دريافت پاداش و جايزه نداشته باشد. البته ايران از توسعه همكاري و ارتقاي روابط با پاكستان در همه عرصه‌ها از جمله نظامي استقبال مي‌كند و ملاقات اخير سفير ايران با فرمانده كل ارتش پاكستان نيز مويد همين مساله است. ارتش در پاكستان يكي از منابع اصلي قدرت است و ايران براي تحكيم و توسعه روابط خود مايل است با اين منبع قدرتمند، ارتباطات خوب و بهينه‌اي داشته باشد.

ما از توسعه همكاري‌ها استقبال مي‌كنيم و در مانور اخير نظامي پاكستان نيز هياتي از ايران شركت داشت. حتي دانشجويان ايراني در دانشگاه‌هاي نظامي پاكستان به عنوان كارآموز حضور دارند و در حال طي كردن دوره‌هاي آموزشي هستند؛ با اين وجود، ظرفيت همكاري‌هاي بسياري ميان دو كشور وجود دارد. ايران از توسعه همكاري‌ها در اين عرصه استقبال مي‌كند هرچند كه تا به امروز اين استقبال جنبه عملي دقيقي به خود نگرفته است.

فرمانده كل ارتش پاكستان گفته است همكاري نظامي تهران - اسلام‌آباد به ثبات منطقه كمك مي‌كند. چه ظرفيت‌هايي براي همكاري ميان ايران و پاكستان وجود دارد؟

ايران و پاكستان داراي قريب به هزار كيلومتر مرز مشترك هستند. همچنين پاكستان با افغانستان داراي حدود دو هزار كيلومتر مرز مشترك است. اگر اقتدار و سيطره ارتش كشورها در اين مرزها وجود داشته باشد و دادوستدهاي اطلاعاتي ميان نظاميان اين كشورها صورت بگيرد، آنگاه تحركات گروه‌هاي تروريستي به آساني امروز نخواهد بود. ما مي‌دانيم كه تروريست‌هاي شكست‌خورده در مناطق مختلف منطقه درصدد مامن‌گزيني و جابه‌جايي به مناطقي هستند كه دولت‌ها در اين مناطق كمتر حاكميت دارند و حضورشان مي‌تواند موجب ناامني شود. بي‌ترديد همكاري‌هاي تهران و اسلام‌آباد مي‌تواند تثبيت مرزها، مبارزه با گروه‌هاي تروريسمي و جلوگيري از رشد افراطي‌گري نقش ويژه‌اي ايفا كند و حرف ژنرال باجوا نيز حرف درستي است هرچند كه ناظران در اين سطح انتظار دارند گام‌هاي عملي هم انجام شود.

با توجه به اين سخنان از سوي ژنرال باجوا، آيا چشم‌اندازي هم براي همكاري وجود دارد؟

بدبيني و مانعي براي همكاري به‌خصوص از سوي ما وجود ندارد. دو كشور پيش از انقلاب با يكديگر همكاري‌ها و دادوستدهايي در عرصه‌هاي نظامي داشته‌اند. ايران نيز به پاكستان همواره نظر مثبت داشته و پاكستاني‌ها سپاسگزار سخاوتمندي‌هاي ايران در مقاطع مختلف هستند. در دوره جنگ تحميلي نيز اسلام‌آباد از جانبداري در جنگ خودداري كرد و عنايتي به صدام نداشت و ايران از اين رفتار خردمندانه پاكستان سپاسگزار است. ظرفيت‌هاي همكاري‌ وجود دارد ولي عوامل فرامنطقه‌اي در نوع تصميم‌گيري طرف پاكستاني بسيار اثرگذار است.

سخنان ژنرال باجوا چه پيامي را مي‌تواند براي كشوري همچون عربستان داشته باشد؟

پاكستان كشور مستقلي است و با هر كشوري كه مناسبات با آن سود و منافعي براي اسلام‌آباد داشته باشد، رابطه دارد. پاكستان مي‌داند كه تحكيم مناسبات با برخي از كشورها نبايد به قيمت كاهش و نزول روابط با ديگران باشد. آنها همسايه ما هستند و ما با يكديگر داراي سوابق تمدني بسياري هستيم و پيوندهاي بسياري، تهران و اسلام‌آباد را به يكديگر گره مي‌زند. صميمت ميان ايران و پاكستان هم فاقد هرگونه پيام به ديگران است.