خیرهای «یازده سپتامبر» برای افغانستان

سالنامه ایران - ظفر شاه رویی، روزنامه نگار افغان: هرچند حادثه یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی در امریکا، فاجعه بشری بزرگی بود، اما به تغییرات مثبت و دور از انتظاری در افغانستان منجر شد. پایان دادن به حاکمیت رژیم زن ستیز و آزدی ستیز طالبان، نخستین پیامد حادثه یازدهم سپتامبر در افغانستان بود. شهروندان این کشور که از سلطه گروه طالبان به ستوه آمده بودند، هرگز تصور نمی کردند روزی بتوانند خارج از قوانین متحجرانه و سختگیرانه طالبان، آن طوری که می خواهند زندگی کنند

بهبود شرایط زندگی زنان و ارتقای سطح مشارکت آنان در بخش های مختلف جامعه، برخورداری مردم از حق آزادی بیان و اندیشه، گسترش ارتباطات، توجه به بازسازی، تشکیل نهادهای جدیدی مبتنی بر قانون، احیای ساختارهای محوشده امنیتی و همچنین آزاد شدن مذاهب از جمله پیامدهای یازدهم سپتامبر برای شهروندان افغانستان به شمار می روند.

افغانستان که تا قبل از حادثه یازدهم سپتامبر در انزوای کامل بین المللی قرار داشت، بعد از این حادثه در مرکز توجه جامعه جهانی قرار گرفت. اساس چگونگی تداوم پیشرفت ها در افغانستان، در ماه دسامبر ۲۰۰۱ در نخستین اجماع بین المللی در شهر بن آلمان گذاشته شد و به دنبال آن تداوم یافت.

تصویب قانون اساسی

تصویب قانون اساسی جدید افغانستان در سال 1382 شمسی (2003)، ساختارهای باقی مانده از حاکمیت های گذشته را که در آن کمترین وقعی به آزادی های فردی و اجتماعی و همچنین اراده سیاسی مردم گذاشته نشده بود، شکست و زمینه شکل گیری فضای جدیدی را برای شهروندان افغانستان مساعد کرد.

در این قانون برای نخستین بار در تاریخ افغانستان روی آزادی های فردی و اجتماعی به ویژه برای زنان تاکید شد. همچنین با تصویب این قانون اساسی، مذهب شیعه به عنوان دومین مذهب بزرگ در افغانستان به رسمیت شناخته شد و پیروان این مذهب در اجرای مراسم مذهبی شان در جامعه که اکثریت شان را پیروان اهل سنت تشکیل می دهند، آزاد شدند.

مشارکت زنان براساس آمار

زنان در افغانستان در طول تاریخ این کشور از محروم ترین اقشار جامعه بودند. اما آنها با فرصت های جدیدی که حضور جامعه جهانی در این کشور در اختیار آنان گذاشته، توانسته اند در تمامی عرصه های حضور چشمگیر و قابل ملاحظه ای یابند.

هم اکنون چهار وزارتخانه مهم تحصیلات عالی، کار و امور اجتماعی، امور زنان و مبارزه با مواد مخدر در افغانستان توسط زنان رهبری می شوند و آنگونه که شاه حسین مرتضوی، از سخنگویان دفتر ریاست جمهوری افغانستان می گوید، ۹ مقام عالیرتبه زن دیگر نیز به عنوان معاون وزیر و ۴ نفر هم به عنوان سفیر فعالیت دارند. حضور یک زن به عنوان معاون دادستانی کل افغانستان نیز که برای نخستین بار رخ داده، قابل توجه است.

هر چند زنان قبل از این هم در رده های پایین تر این اداره نقش گسترده داشته و به عنوان دادستان در برخی از ولایات کار کرده اند. همین طور یک بخش خاص در دادستان کل افغانستان در راستای مبارزه با خشونت علیه زنان نیز کار می کند. آمارها نشان می دهد هم اکنون ۲۴۰ زن به عنوان قاضی در بخش های مختلف این کشور کار می کنند.

میزان مشارکت زنان در مجلس نمایندگان افغانستان نیز در مقایسه با شماری از کشورهای منطقه و حتی شماری از کشورهای اروپایی در حد بالایی قرار دارد. هم اکنون از ۲۴۹ کرسی این مجلس، ۶۷ کرسی توسط زنان پر شده است. ۲۵ درصد از اعضای شوراهای ولایتی را نیز زنان تشکیل می دهند. همچنین برای نخستین بار در افغانستان، نزدیک به دو سال پیش در نتیجه برگزاری یک انتخابات آزاد در میان اعضای شورای ولایتی بامیان، یک خانم توانست ریاست این شورا را به دست گیرد.

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان هم که از مهم ترین نهادهای حقوق بشری در سطح کشورهای منطقه به شمار می رود، توسط سیما سمر رهبری می شود. سیما سمر چند سال پس از شرایطی که در ان زنان بدون محرم شرعی حق بیرون شدن از خانه، کار و تحصیل را نداشتند و حتی پوشیدن کفش های پاشنه بلند و بلند شدن صدای آن هنگام راه رفتن جرم سنگین تلقی می شد، به دلیل فعالیت های گسترده اش دو بار برای دریافت جایزه صلح نوبل نامزد شد.

تا پیش از حادثه یازدهم سپتامبر، حتی یک زن و دختر هم در بیرون از خانه کار و تحصیل نمی کرد. اما، وقوع این حادثه دروازه جدیدی را روی پیشرفت زنان در افغانستان باز کرد. آن طوری که دفتر ریاست جمهوری افغانستان در آمار و ارقام خود تحت عنوان «فصل آبادانی» اعلام کرده، هم اکنون ۵.۹ میلیون جوان و نوجوان به مدرسه می روند، درحالی که تعداد کل دانش آموزان در سراسر افغانستان در سال ۱۳۸۰ خورشیدی به ۹۰۰ هزار نفر می رسید. این درحالی است که به دلیل ادامه فعالیت های تروریستی گروه طالبان، هنوز هم شماری از دختران در برخی از مناطق کشور از دسترسی به مراکز آموزشی محروم هستند. همچنین ۳۳ درصد از آموزگاران مدارس افغانستان را زنان تشکیل می دهند.

همین طور در سراسر افغانستان بیشتر از چهار هزار زن در بخش نیروهای امنیتی فعالیت دارند و به گفته دفتر ریاست جمهوری، صدها ورزشکار زن از افغانستان در سطح بین المللی نمایندگی می کنند. دفتر ریاست جمهوری می افزاید که چهار دختر جوان نیز رهبری اکرستی موسیقی را به عهده دارند. رقم دانشجویان دختر در دانشگاه های دولتی به بیش از 36 هزار نفر و در نهادهای تحصیلی خصوصی به 27 هزار دانشجوی دختر می رسد.

دکتر حبیبه سرابی معاون شورای عالی صلح افغانستان، شرایط موجود برای زنان در این کشور را «بی نظیر» توصیف کرده و می گوید: در هیچ دوره تاریخی به اندازه امروز شرایط برای حضور و مشارکت زنان در عرصه های مختلف در افغانستان مساعد نبوده است.

رسانه ها و جامعه مدنی

گسترش فعالیت آزاد رسانه ها و نهادهای جامعه مدنی در افغانستان، از مهم ترین دستاوردهای این کشور پس از سال 2001 است. قبل از این سال، در سراسر افغانستان تنها یک دستگاه رادیویی فعالیت داشت و آنها هم صرفا پیام های گروه تروریستی طالبان را از کابل پخش و نشر می کرد. همین طور تا پیش از سال 2001، هیچ نهادی که در زمینه تحقق ارزش های حقوق بشر و انسانی دادخواهی کند، فعالیت نداشت. اما حالا رقم نهادهای جامعه مدنی به هزاران نهاد می رسند و دراین نهادها در زمینه های مختلف برای تحقق خواست های مردم فعالیت دارند.

پس از سقوط رژیم متحجر و استبدادی طالبان، زمینه برای فعالیت آزاد رسانه ها به عنوان تاثیرگذارترین نهادهای جامعه مدنی مساعد شد. آن طوری که صابر فهیم از مسئولان اداره «نی» حمایت کننده رسانه های آزاد افغانستان، می گوید: هم اکنون در سراسر این کشور ۸۳ شبکه تلویزیونی خصوصی و بیشتر از ۱۷۵ دستگاه رادیویی روی موج «اف ام» فعالیت می کنند. به علاوه این، ۳۵ شبکه تلویزیونی دولتی نیز فعالیت می کنند که یکی از شبکه ها سراسری است.

همچنین هر چند هزاران عنوان نشریه چاپی جواز فعالیت دارند، اما در حال حاضر بیشتر از ۳۵۰ عنوان این نشریه ها فعلا هستند. ۱۵ خبرگزاری داخلی نیز در این کشور فعالیت می کنند.

شرایط مساعد رسانه ها و آزادی بیان در افغانستان هم، بارها در گزارش سازمان هایی بین المللی بازتاب یافته است. سازمان گزارشگران بدون مرز، از مهم ترین نهادهای بین المللی مدافع آزادی اطلاع رسانی، در رده بندی های سالانه خود درباره آزادی بیان و رسانه ها، بارها افغانستان را در جایگاه به مراتب بهتر و خوب تر در مقایسه با کشورهای همسایه ارزیابی کرده است.

مخابرات

افغانستان در زمینه مخابرات و تکنولوژی معلوماتی نیز رشد سریع داشته است. آن طوری که آمار وزارت مخابرات این کشور نشان می دهد، هم اکنون بیش از ۲۲ میلیون شهروند این کشور از خدمات تلفنی تلفن همراه استفاده می کنند، درحالی که پیش از سال ۲۰۰۱ میلادی، شهروندان افغانستان برای برقراری تماس تلفنی با وابستگان خود در خارج از این کشور، مجبور بودند به پاکستان سفر کنند.

نیروهای امنیتی

ساختاری امنیتی افغانستان در نتیجه جنگ های میان گروهی کاملا از هم پاشیده بود، اما احیای این ساختارها به کمک جامعه جهانی پس از سال 2001 میلادی آغاز شد و هم اکنون رقم نیروهای امنیتی این کشور به 352 هزار نفر می رسد. در حدود چهار نفراز این نیروها را خانم ها تشکیل می دهند.

همزمان با سگترش دامنه جنگ و افزایش فعالیت های تروریستی در افغانستان، نیروهای امنیتی این کشور نیز روز به روز از ظرفیت ها و توانایی های خوبی برخوردار شدند. تا سال ۲۰۱۴ به این سو نیروهای امنیتی افغانستان به تنهایی مسئولیت تامین امنیت و مبارزه با تروریسم را به عهده گرفتند. آن گونه که برخی از مقام های ناتو و امریکا اعلام کرده اند، نیروهیا امنیتی افغانستان از توانایی های خوبی برخوردار شده اند. قبلا یکی از مقام های ارشد ناتو، توانایی نیروهای کماندوی افغانستان را در میان کشورهای منطقه بی نظیر توصیف کرده بود. طبق آمار دفتر ریاست جمهوری افغانستان، هم اکنون این نیروها حداقل ۵۰ عملیات نظامی را در یک شبانه روز انجام می دهد.