جوان: آقای جهانگیری نگران سعودی ها نباشید!

جواد اخوان در روزنامه جوان نوشت: در جريان اولين مناظره تلويزيوني نامزدهاي انتخابات رياست جمهوري، موضوع «حمله به سفارت عربستان» از سوي يكي از نامزدها مطرح شد و اين حادثه توجيهي براي بيكاري جوانان ايراني معرفي شد. مطرح شدن اين موضوع، ناخودآگاه پرونده روابط ديپلماتيك ميان ايران و رژيم آل سعود در سال‌هاي اخير را مي‌گشايد كه يكي از صفحات بسيار تلخ آن فاجعه غمبار منا است؛ فاجعه‌اي كه به شهادت هزاران مسلمان و نزديك به ۵۰۰ حاجي ايراني انجاميد. به گواه تاريخ اين حادثه مرگبارترين كشتار شهروندان ايراني در خارج از مرزهاي كشور در طول سال‌هاي اخير بوده است.

هنگامي كه يكي از نامزدهاي انتخابات براي توجيه ناكارآمدي دولتي كه عضو آن است به دلسوزي براي سفارت رژيم آل سعود پرداخت، بسياري از شهروندان ايراني، خصوصاً خانواده شهداي منا در دل با خود مي‌گفتند‌ اي كاش، ذره‌اي از اين اشتياق و دغدغه‌مندي‌اي كه براي اين سفارت وجود داشت، براي وضعيت تلخ شهداي ايراني منا نيز وجود داشت.

روشن است كه حمله به آن سفارت، به هيچ عنوان قابل دفاع نيست، اما در كنار اين مسئله مي‌دانيم كه يكي از اولين وظايف دولت‌ها، حمايت از حقوق شهروندانشان چه در داخل قلمرو سرزميني و چه در خارج از آن است. بر اين اساس امروزه در دنيا يكي از شاخصه‌هاي قدرت دولت بر اساس همين موضوع تعيين مي‌شود. اتفاقاً يكي از جدي‌ترين شعارهاي آقاي روحاني در انتخابات رياست جمهوري ۹۲، بازگرداندن عزت و احترام به «پاسپورت ايراني» بود. فاجعه منا يكي از مصاديق مهم براي ارزيابي ميزان تحقق اين وعده نامزد پيروز انتخابات يازدهم بود. شهريور ۱۳۹۴ و در موسم حج تمتع، شهروندان ايراني در حالي حجاج خود را بدرقه مي‌كردند كه از حادثه‌اي كه جان چند هزار حاجي بي‌گناه را تهديد مي‌كرد، بي‌اطلاع بودند.

در دوم مهر در اولين روز وقوف حجاج در منا براي انجام مناسك رمي جمرات، هنوز چندساعتي از طلوع آفتاب نگذشته بود كه پليس سعودي با مسدود كردن مسيرها و هدايت حجاج به خيابان موسوم به ۲۰۴، موجب ايجاد ازدحام فوق‌العاده در اين خيابان شد. در ادامه ماجرا بي‌كفايتي، سهل‌انگاري و عدم رسيدگي مأموران آل‌سعود به حال مجروحان و آسيب‌ديدگان اين حادثه، منجر به وقوع يك فاجعه بزرگ انساني شد كه در پس آن بيش از ۷هزار نفر از حجاج مسلمان از سراسر دنيا با لبان تشنه به شهادت رسيدند.

در ميان شهداي اين فاجعه تعداد ۴۶۴ نفر از شهروندان ايراني نيز حضور داشتند و طبعاً در فاجعه‌اي با چنين ابعاد ضايعه‌باري از مسئولان كشورهاي متبوع انتظار مي‌رود پيگير احوال و سرنوشت اتباع خود باشند. در حالي‌ كه از سرنوشت صدها حاجي ايراني اطلاعي نبود، چند ساعت پس از وقوع حادثه رئيس‌جمهور به همراه وزير خارجه عازم نيويورك شدند تا به ديدار با همتايان غربي خود بپردازند. دو روز بعد كه ابعاد فاجعه انساني بيشتر مشخص شد، هيئت دولت به رياست معاون اول رئيس‌جمهور تصميم گرفت هيئتي را به سرپرستي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي به‌منظور بررسي حادثه و پيگيري احوال حجاج ايراني حادثه‌ديده عازم عربستان كند. با اين ‌حال علي جنتي، سرپرست هيئت مذكور هيچ‌گاه به اين سفر نرفت، چراكه او نيز به سرنوشت ابوطالبي دچار شده بود. عربستان از اعطاي رواديد به جنتي خودداري كرد، بنابراين عملاً اعزام هيئت مذكور كأن لم يكن تلقي شد.

هرچند چند روز بعد وزير بهداشت در رأس هيئتي عازم جده شد، اما به اذعان قاضي‌‌زاده هاشمي، وزير بهداشت، وي تنها به‌عنوان يك زائر معمولي و عمره‌گزار و با گذرنامه عادي عازم جده شده است، نه وزير دولت جمهوري اسلامي ايران و با گذرنامه سياسي. در همين روزها كه روحاني و ظريف مشغول گفت‌وگوهاي با چاشني لبخند بودند، دولت عربستان نه‌تنها به هيئت ايراني ويزا نداد، بلكه از تحويل اجساد شهداي ايراني فاجعه منا خودداري كرد و بعدها معلوم شد تعدادي از همين شهدا را همان روزهاي اوليه و مقارن با حضور هيئت ايراني در نيويورك، دولت عربستان به خاك سپرده است. هرچند بر اساس كنوانسيون‌هاي بين‌المللي، اجساد اتباع بيگانه جزو حقوق كنسولي كشورها محسوب شده و در صورت درخواست، بايد به دولت متبوع استرداد گردد، اما رژيم پادشاهي عربستان سعودي از تحويل پيكرهاي ايران خودداري مي‌كرد. درست در همين مقطع بود كه دولت ايران چهار بار از كاردار عربستان در تهران درخواست صدور رواديد براي هيئت ايراني كرد، اما هر بار با پاسخ منفي سعودي مواجه مي‌شد. همان روزها رسانه‌هاي بين‌المللي عكسي از محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه دولت يازدهم منتشر كردند كه در صحن مجمع عمومي سازمان ملل در كنار صندلي متعلق به امير كويت زانوزده بود.

رسانه‌ها در تكميل اين خبر نوشتند كه ظريف از كويت خواسته بود تا ميان ايران و رياض ميانجيگري كند، آن‌هم فقط براي صدور رواديد براي نماينده دولت جمهوري اسلامي ايران. خبرهاي ديگري هم از درخواست ميانجيگري وزير در حال لبخند ايراني از سران فرانسه و انگلستان براي ميانجيگري با عربستان منتشر شد كه فارغ از صحت‌وسقم آنها، هيچ نتيجه‌اي نداشت. سرانجام رهبر معظم انقلاب‌اسلامي، حضرت امام خامنه‌اي كه تلاش‌هاي دولت را بي‌فايده ديدند و مصلحت را به ورود به اين صحنه ديدند در سخناني عزتمندانه به سعودي‌ها هشدار دادند:«امروز هم در انتقال ابدان مطهرشان به كشور مشكلاتي وجود دارد... مسئولان كشور عربستان به وظايفشان عمل نمي‌كنند بلكه در مواردي نقطه‌ مقابل وظايفشان عمل مي‌كنند، موذيگري مي‌كنند. اگر كشور ما و ملت ما بخواهد در مقابل عناصر اذيت‌كننده و موذي عكس‌العمل نشان بدهد، اوضاع آنها خوب نخواهد بود؛ ما تا حالا خويشتن‌داري كرديم.... اگر بنا شد عكس‌العمل نشان بدهيم، عكس‌العمل‌هاي ما خشن هم خواهد بود، سخت هم خواهد بود.‌»

تنها چندساعتي از نهيب معظم‌له نگذشته بود كه عربستان سريعاً همكاري خود را با نمايندگان ايراني آغاز كرد و براي تحويل ابدان مطهر شهداي ايراني فاجعه منا قول مساعد داد. اين در حالي بود كه به اذعان خود مسئولان دولت يازدهم، تا يك روز از پيش از آن عزم آل‌سعود براي تدفين همه قربانيان فاجعه منا در خاك عربستان بود. نكته قابل‌تأمل در اين ماجرا، آن بود كه در عرف بين‌الملل معمولاً سران كشورهايي كه تعداد قابل‌توجهي از اتباعشان دچار چنين حادثه‌اي مي‌شوند، سفر خود را نيمه‌كاره رها مي‌كنند و به كشور خود بازمي‌گردند تا اولاً حادثه مديريت شود و از تألمات ملت كاسته شود، بااين‌حال آقاي روحاني، بي‌توجه به وقايع حج به سفر خود در امريكا تا چهار روز پس از فاجعه منا ادامه داد و تنها يك روز زودتر از موعد مقرر به كشور بازگشت! حتي به اذعان آقاي ظريف اقدام متناسبي براي كاهش روابط با اين رژيم در اعتراض به پايمال كردن حقوق شهروندان كشورمان انجام نشد. وي در خصوص روابط با رژيم آل‌سعود مي‌گويد:‌«نزديك به ۵۰۰ زائر ما در مراسم حج كشته شدند، اما ما روابط خود را قطع نكرديم، حتي روابط خود را با عربستان كاهش هم نداديم». اين جملات ظريف در واقع نگاه منفعلانه غيرمسئولانه برخي را در برابر - به قول ايشان- برادران سعودي پديدار مي‌سازد.

مظلوميت شهداي منا به همين‌ها ختم نمي‌شود. اينك ۱۹ ماه از فاجعه تلخ شهادت صدها شهروند مظلوم ايراني در خيل حجاج شهيد منا مي‌گذرد و معاون دولتي كه وعده بازگرداندن عزت پاسپورت شهروندان ايراني را داده است، تنها براي سفارت عربستان سعودي دلسوزي مي‌كند و شهداي منا را به كلي از ياد برده است. شهداي منا، مظلوم بوده و هستند و جاي خالي دفاع از حقوق پايمال شده‌شان، آشكارا حس مي‌شود.