سقوط آزاد «فرشتگان» در غیبت نظارت و قانون

ایران نوشت: درحالی که راه‌اندازی یک کسب و کار و مغازه کوچک در هر شهری بدون عبور از فیلترهای مختلف و دریافت مجوزهای متفاوت ناممکن است، در دوره‌ای از اقتصاد ایران مؤسساتی شکل گرفتند و بسرعت تکثیر شدند که زمینه فعالیت آنها بازار پول و در واقع بانکداری بود.

گرچه آغاز فعالیت بخشی از این مؤسسات که عمده آنها تحت نام تعاونی‌های اعتبار و صندوق‌های قرض‌الحسنه شکل گرفتند، به دهه ۷۰ شمسی برمی گردد اما اکثر آنها در فاصله سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰ راه‌اندازی شدند. دراین دوره خلأ قانونی و ضعف نظارت رشد قارچ گونه این گونه مؤسسات را رقم زد. می‌توان گفت مشکلات مؤسسات غیرمجاز امروز ناشی از عدم نظارت‌های بانک مرکزی دیروز بوده است.

برهمین اساس طی سال‌های گذشته با انبوه اخبار ورشکستگی و اعتراض سپرده‌گذاران آنها روبه‌رو هستیم که تاکنون نیز ادامه داشته است. پس از ساماندهی و حل مشکلات دو مؤسسه غیرمجاز «میزان» و «ثامن الحجج» در روزهای اخیر نام تعاونی منحله فرشتگان که به اشتباه از آن با نام مؤسسه کاسپین یاد می‌شود، بلندآوازه شده است. از اول شهریور سال ۱۳۹۴ که با توافق بانک مرکزی تعاونی اعتبار غیرمجاز فرشتگان توسط هیأت مدیره آن منحل شد، حداقل هفته‌ای یکبار اخبار آن به صدر اخبار رسانه‌ها تبدیل شده است. حتی پس از آغاز پرداخت طلب سپرده‌گذاران که در مرحله اول با سپرده‌های کمتر از ۱۰ میلیون تومان کلید خورد هم اعتراض برخی از سپرده‌گذاران تعاونی فرشتگان متوقف نشده است، چرا که آنها سود سپرده‌های خود را از زمان انحلال تاکنون طلب می‌کنند. این درحالی است که طبق قانون مؤسسه‌ای که منحل شده است به‌دلیل اینکه هیچ فعالیتی نداشته است مجاز به پرداخت سود نیست اما متأسفانه در همین دوره انحلال نیز با روش‌های غیرقانونی برخی از سپرده‌گذاران فرشتگان سود دریافت کرده‌اند.

حالا برخی از سپرده‌گذاران تعاونی منحله فرشتگان که به گفته فرشاد حیدری معاون نظارتی بانک مرکزی عمدتاً جزو سپرده‌گذاران کلان این تعاونی بوده‌اند با حضور در مقابل شعب مؤسسه کاسپین از دریافت پول توسط سپرده‌گذاران جلوگیری می‌کنند و آنها را تشویق به اعتراض می‌کنند تا با فشار به بانک مرکزی سود دوره انحلال را نیز که برای برخی از آنها به بیش از ۴۰ درصد می‌رسد وصول کنند.

فرشته عذاب بازار پول

زادگاه تعاونی منحله اعتبار فرشتگان نیز مانند بسیاری از مؤسسات غیرمجاز به استان خراسان رضوی بازمی گردد. فرشتگان در ابتدا تعاونی اعتباری بود که در سال ۱۳۷۷ در مشهد و با نام «شرکت تعاونی اعتبار شهید هاشمی مشهد» تأسیس و فعالیت محدود خود را شروع کرد و در ادامه نام خود را به «فرشتگان» تغییر داد. این مؤسسه در حدود ۱۸ سالی که فعالیت کرد توانست در خلأ قانونی و ضعف نظارت‌ها هر روز بزرگتر و گسترده شود به گونه‌ای که در زمان انحلال تعداد شعبه‌های آن به ۲۱۳ مورد می‌رسید. علاوه براین، این تعاونی غیرمجاز در مجموع ۸ هزار میلیارد تومان از سرمایه‌های مردم را به‌عنوان سپرده جذب کرد، سپرده‌هایی که اکنون نیمی از آن وجود ندارد.

درحالی که حدود ۱۲ سال از فعالیت فرشتگان می‌گذشت درجریان فراخوان بانک مرکزی برای ساماندهی مؤسسات و تعاونی‌های اعتبار غیرمجاز که در اواخر دهه ۸۰ انجام شد، با ادغام در چهار تعاونی اعتبار دیگر این تعاونی اعتبار غیرمجاز بیش از پیش بزرگ شد. این تعاونی با چهار تعاونی امید مشهد، فرزان بیرجند، اشتیاق سبزوار و رویان اسفراین ادغام شد. با این ادغام سوء‌استفاده مدیران این تعاونی شکل تازه‌ای به خود گرفت و در تبلیغات خود روی «تحت نظارت بانک مرکزی» تأکید ویژه‌ای می‌شد و سپرده‌های بی‌شماری را جذب کرد. براساس گفته‌های دادستان تهران، فرشتگان طی سال‌های فعالیت خود تا ۸ هزار میلیارد تومان یعنی رقمی هنگفت را در نتیجه پرداخت سودهای رؤیایی به مردم جذب کرده است اما حرکت آن در جایی متوقف می‌شود که ۴۰۰۰ میلیارد تومان کسری و زیان داشته و نتوانسته از پس پرداخت آن برآید.

در جریان این مؤسسه هم باز داستان تخلفات مدیران و بازداشت آنها تکرار شده و بنابر اعلام دادستان تهران دو نفر از مدیران این تعاونی دستگیر شده اند؛ اتفاقی که پیش‌تر هم برای غیرمجازهایی مانند «میزان» و «ثامن الحجج» رخ داده بود.

انحلال هم به مشکلات فرشتگان پایان نداد

در سال ۱۳۹۴ با فشار بانک مرکزی سرانجام ۸ تعاونی اعتبار غیرمجاز از جمله فرشتگان شرایط ساماندهی را پذیرفتند. بدین گونه که هیأت مدیره‌های این تعاونی‌ها خود را منحل کنند تا پس از ارزیابی دارایی‌ها و سپرده‌های جذب شده آنها شرایط برای انتقال تعهدات به مؤسسه جدیدی که از بانک مرکزی مجوز فعالیت می‌گیرد فراهم شود. با حکم بانک مرکزی فرشتگان به همراه هفت تعاونی غیرمجازدیگر یعنی الزهرا مشهد، حسنات اصفهان، دامداران و کشاورزان کرمانشاه، بدر توس مشهد، پیوند، امید جلین گرگان، عام کشاورزان مازندران، تحت مؤسسه اعتباری کاسپین ساماندهی شدند.

بدین ترتیب پس از انحلال این تعاونی و مؤسسه فرشتگان که در اول شهریور ۹۴ رقم خورد هفت ماه بعد بانک مرکزی به مؤسسه کاسپین مجوز داد تا برای به عهده گرفتن تعهدات این تعاونی‌ها فعالیت خود را آغاز کند. روندی که با دو ابلاغیه بانک مرکزی برای اجازه تأسیس ۲۰ شعبه به کاسپین و آغاز پرداخت تعهدات سپرده‌های زیر ۱۰ میلیون تومان فرشتگان از ۲۸ اردیبهشت تکمیل شد تا از نهم خرداد کار پرداخت سپرده‌های کمتر از ۲۰ میلیون تومان کلید بخورد و بدین ترتیب ۹۰ درصد سپرده‌گذاران تعاونی منحله فرشتگان تعیین تکلیف شوند.

اما آن گونه که معاون نظارتی بانک مرکزی درگفت‌و‌گو با «ایران» می‌گوید: عده‌ای از سپرده‌گذاران کلان فرشتگان که سودهای بالای 40 درصد دریافت می‌کردند سپرده‌گذاران خرد را به عدم دریافت پول و پیوستن به جمع معترضان تشویق می‌کنند تا با فشار به نهادهای قانونی سود پول خود را در دوره انحلال فرشتگان دریافت کنند.

نکته جالب این است که از میان هشت تعاونی اعتبار غیرمجازی که ساماندهی شدند هفت تعاونی بدون مشکل خاصی فرآیندهای قانونی را پشت سرگذاشته‌اند و تنها فرشتگان که البته بزرگ ترین آنهاست با مشکلات پی در پی مواجه شده است. اکنون برخی سپرده‌گذاران تعاونی اعتبار غیرمجاز فرشتگان درحالی مقابل ساختمان بانک مرکزی مطالبات خود را فریاد می‌کشند که مدیران این تعاونی هیچ نقشی در پاسخگویی به این مطالبات ندارند. سال‌ها سپرده‌های مردم را با نرخ‌های سود فریبنده جذب کردند و درپایان کار تنها نیمی از 8 هزار میلیارد تومان سپرده جذب شده را در اختیار دارند و سایرین باید پاسخگوی فعالیت‌های غیرقانونی آنها باشند.