افسار گسیختگی ساخت‌ و‌ ساز‌ها در تهران

روزنامه آرمان - نگین باقری: ماه گذشته رئیس کمیسیون سلامت و محیط‌زیست شورای شهر تهران گفت که مصوبه برج باغ لکه ننگی بر پیشانی شورای شهر است. به گفته محمد حقانی به استناد این مصوبه تمامی باغات قلع و قمع شد.

مساله تخریب درختان در پایتخت بحث دیروز و امروز نیست، معضلی است که سال‌ها ادامه داشته و اکنون وقت آن رسیده که منتخبان شورای شهر پنجم راهکاری برای مقابله با آن ارائه دهند. علی اعطا، منتخب مردم تهران در شورای شهر پنجم در مورد محیط‌زیست پایتخت به ویژه حفظ باغات و درختان می‌گوید: اگر بخواهیم معقول برخورد کنیم باید این مصوبه برج باغ لغو شود، هر چند در این سال‌ها بخشی از باغات از بین رفتند، اما باید بدانیم که جلوی ضرر را از هر کجا بگیریم منفعت است و به واسطه لغو مصوبه برج باغ می‌توانیم از نابودی درختان باقیمانده جلوگیری کنیم.

از سوی دیگر، باید برای مالکان باغات نیز امتیازاتی قائل شد، چون باید عدم النفع آنها تا حدودی جبران شود. البته در این رابطه بحثی مطرح است که به آن حق انتقال توسعه گفته می‌شود، یعنی باید برای افرادی که مالک باغ هستند حق و حقوقی در نظر بگیریم.

پس از سپری شدن چهار دوره از شورای شهر، ارزیابی شما از وضعیت زیست‌محیطی شهر تهران چگونه است؟

وقتی که وضعیت زیست‌محیطی شهرهای مختلف را بررسی می‌کنیم، یکی از موارد مهم این است که بالاخره ظرفیت طبیعی هر شهر چگونه است. به لحاظ طبیعی هر شهر دارای شاخص‌هایی است و معمولا اگر متولیان امور شهری با نگاه کارشناسی و معقول به این شاخص‌ها نگاه کنند، باید این شاخص‌ها در مسیر توسعه شهر دیده شده و به آن توجه جدی شود. در مورد تهران هم مباحثی مطرح است. به عبارت دیگر در مورد تهران به تفصیل می‌توانیم به شاخص‌های طبیعی بپردازیم؛ اینکه چه خصوصیاتی دارند و بر مبنای این خصوصیات و شاخص‌ها پایتخت چگونه باید توسعه پیدا کند و در آخر اینکه آیا بر این مبنا تهران توسعه پیدا کرده یا نه؟ از سوی دیگر، تهران در دامنه کوه بنا شده و بحث باغات تهران به عنوان یکی از عناصر ساختاری شهر بسیار مهم است.

اینکه بنده می‌گویم مهم است بر این اساس است که تهران در طول تاریخ به عنوان شهری شناخته شده که پر از باغ بوده است و اگر به متون تاریخی هم مراجعه کنید در بسیاری موارد مورخان اشاره‌های مستقیمی به باغات تهران داشته‌اند. پژوهشگران تاریخ باغ و باغداری را در تهران فعلی به پیش از دوران صفویه مربوط می‌دانند. منتها به‌طور مشخص از ۵۰۰ سال اخیر باغات تهران شکل گرفتند، اما آن چیزی که از دوران معاصر با آن رو به رو بوده ایم سیطره جریان افسار گسیخته ساخت‌و‌ساز در تهران است که موجب شده بسیاری از باغات، به ویژه آنهایی که در مالکیت خصوصی هستند نابود شوند. البته در این راستا قوانینی برای حفاظت و صیانت از باغات تهران وجود دارد که در مواردی کارکرد معکوس داشته است.

در سال ۱۳۵۲ قانونی در مورد حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها به وجود آمد. البته در سال ۱۳۵۹ نیز مصوبه شورای انقلاب ایجاد شد که همچنان نافذ است و قانون تلقی می‌شود و در واقع هشدار جدی برای از بین رفتن باغات تهران است. در این مصوبه لایحه قانونی حفظ و گسترش فضای سبز شهر به عنوان یک عبارت قابل تامل مطرح می‌شود. اگر قطع درختان در باغ به نحوی باشد که باغ را از بین ببرد و از زمین برای خانه سازی استفاده شود، همه این زمین باید به نفع شهرداری ضبط شود و به مصرف عموم برسد. می‌توان با استناد به این مصوبه قاطعانه با متخلفان برخورد کرد. در سال ۱۳۸۸ هم مجمع تشخیص مصلحت نظام در این مورد مصوبه‌ای داشت که با جزئیات بیشتری در این مورد سخن می‌گوید.

پدیده تخریب باغات در تهران مدتی است که بحث برانگیز شده است. به نظر شما شیوع این معضل نشات گرفته از کجاست؟

اتفاقی در شورای شهر دوم افتاد که به رغم حسن نیت تصویب‌کنندگان راه را برای از بین رفتن تدریجی باغات باز کرد. به عبارت دیگر مصوبه‌ای موسوم به برغ باغ مطرح شد که براساس آن ساخت‌و‌ساز در باغات تحت شرایطی می‌توانست انجام شود، چرا که مالکان باغ‌ها نیز حق دارند و باید از امتیازات ساخت‌و‌سازها بهره‌مند شوند. به عبارت دیگر اگر در زمین عادی ۶۰‌درصد اجازه ساخت‌و‌ساز دارید در باغ می‌توانید جای ۶۰‌درصد ۳۰‌درصد ساخت‌و‌ساز کنید، ولی در ازای آن از تعداد طبقات بیشتری بهره مند می‌شوید. به این ترتیب بود که برج باغ به وجود آمد. در واقع برج باغ چنین تحولی را ایجاد کرد که اساسا بتوان در باغ‌ها هم ساخت‌و‌سازی در ارتفاع بالاتر از حد نرمال داشت.

از عمر این مصوبه بیش از ۱۰ سال می‌گذرد و وقتی ما رصد می‌کنیم به این نتیجه می‌رسیم که در ابتدا این مصوبه به شدت تبدیل به عامل از بین بردن باغ‌های تهران شده است، چون تا پیش از این مصوبه نمی‌‌توانستیم ساخت‌و‌ساز قابل توجهی در باغات داشته باشیم. نکته دوم اینکه ۳۰‌درصد سطح اشغال مربوط به طبقه همکف بوده و در طبقات زیرزمین این عدد قانونا تا ۴۵‌درصد و به بهانه‌های مختلف تا ۶۰‌درصد و بعضا تا ۸۰‌درصد و حتی در مواردی بیش از آن افزایش یافته است، گاه با استدلال اینکه که پارکینگ تامین نمی‌شود، ما به زیر زمینی با ابعاد بزرگ‌تر نیاز داریم. از این رو برای این مساله دور تا دور باغ گودبرداری می‌شود و بر همین اساس باغات از بین می‌روند. در نتیجه با توجه به این مصوبه به تدریج این بخش از میراث طبیعی تهران هم با این عملکرد از دست رفت.

با توجه به تبعات ناگوار برج باغ پیشنهاد شما به عنوان عضو شورای شهر پنجم برای مقابله با این پدیده چیست؟

اگر بخواهیم معقول برخورد کنیم باید این مصوبه برج باغ لغو شود، هرچند در این سال‌ها بخشی از باغات از بین رفتند، اما باید بدانیم که جلوی ضرر را از هر کجا بگیریم منفعت است و به واسطه لغو مصوبه برج باغ می‌توانیم از نابودی درختان باقیمانده جلوگیری کنیم. از سوی دیگر، باید برای مالکان باغات نیز امتیازاتی قائل شد، چون باید عدم النفع آنها تا حدودی جبران شود. البته در این رابطه بحثی مطرح است که به آن حق انتقال توسعه گفته می‌شود، یعنی باید برای افرادی که مالک باغ هستند حق و حقوقی در نظر بگیریم. این مساله را باید از این زاویه نگاه کرد که ضرورت دارد برای مالکان باغات بعد از لغو مصوبه برج باغ، شرایطی پیش‌بینی کنیم که در وهله اول امتیازاتی را برای آنها ایجاد کند.

بنابراین نباید مالکان باغ ها، باغ را به عنوان ضرر اقتصادی تلقی کنند. آنها باید بتوانند در همان باغ فعالیتی را به نفع شهر و با توجیه اقتصادی انجام دهند که با داشتن باغ نیز انگیزه کافی را داشته و منتفع شوند. برای مثال انواع و اقسام فعالیت‌های فرهنگی، تفریحی، اقامتی و... را می‌توان تعریف کرد و در این صورت باغات به رغم داشتن مالکان خصوصی می‌توانند به شهر هم خدمت رسانی کنند.