بیش از هفت روز از انتشار اسناد کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ توسط دولت آمریکا می گذرد و کم کم آتش بر انگیخته شده در میان حامیان آیت الله کاشانی و دکتر مصدق به خاموشی می گراید چرا که در این اسناد یک بار دیگر به دخالت‌هایی در کودتا اشاره شده است. نکته ای که تازگی نداشته اما هر ازگاه بیان آن باعث زنده شدن جدال میان مصدقی ها و کاشانی ها می شود.
جواد میری در آفتاب یزد نوشت: بیش از هفت روز از انتشار اسناد کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ توسط دولت آمریکا می گذرد و کم کم آتش بر انگیخته شده در میان حامیان آیت الله کاشانی و دکتر مصدق به خاموشی می گراید چرا که در این اسناد یک بار دیگر به دخالت‌هایی در کودتا اشاره شده است. نکته ای که تازگی نداشته اما هر ازگاه بیان آن باعث زنده شدن جدال میان مصدقی ها و کاشانی ها می شود.
حال که همچون همیشه این دعوا به آتش بس ختم شده است، ذکر چند موضوع در این رابطه خطاب به جامعه آکادمیک و عرصه عمومی، خالی از لطف نیست.
بنده تاسف می‌خورم از جنگ میان کاشانی‌ها و مصدقی‌ها به دلیل آنکه در هر جای دنیا، وقتی یک سند و مجموعه اسنادی پیدا و (classify-de) می‌شود، یعنی از حالت محرمانه بودن خارج می گردد، اهالی فن در حوزه تاریخ ، اسناد و آرشیو ، شروع می‌کنند به کار کردن بر روی آنها و بعد از یک مدتی این روایت‌ها را با یکدیگر تطبیق می‌دهند. چون هر یک از این اسناد به بیان یک مسئله می پردازند و چنین نیست که همه این اسناد دارای عصمت باشند و حالا که از حالت محرمانه خارج شده اند، دارای صحت شوند. کسانی که در حوزه تاریخ معاصر ایران و جهان و همچنین دخالت‌های استعمار کار می‌کنند، باید آن برهه تاریخی که به «جنگ سرد» شهرت داشت را بررسی و واکاوی نمایند تا پس از گذشت چند سال آثار آن نمایان شود. اینگونه است که آرام آرام حافظه تاریخی ما قوی می شود و می توانیم از این طریق در حوزه مطالعات تاریخ معاصر اطلاعاتمان را بالاتر ببریم. اما حالا که به یکباره این اسناد از حالت محرمانه خارج شده و آمریکا به انتشار این وضعیت تاریخی پرداخته، ما دعواهای نعمتی و حیدری را در عرصه عمومی شروع می کنیم و کاشانی را خائن نامیم و مصدق را فرشته ، یا برعکس. به هر روی یک دو
قطبی دیو و فرشته درست می کنیم.
اما این رویکرد به جد اشتباه است. در حوزه تاریخ ورود ما ورود دیو و فرشته نیست و وقتی در مورد تاریخ صحبت کنیم و وقایع آن را بیان نماییم، نگاه ما باید مبتنی بر این باشد که تاریخ بر مبنای روایت‌های موازی نگارش شده است. ما یک تاریخ «کماهووقع» یعنی آنگونه که اتفاق افتاده نداریم بلکه هر کس از دریچه چشمان خود به واقعه نگاه می کند و آن را می نگارد. نکته بعدی این است که وقتی داریم در مورد اسناد صحبت می‌کنیم باید در نظر داشته باشیم که شیوه فهم ما از اسناد چیست؟
آیا فکر می‌کنیم این سندها و نوشته‌ها اساساً راوی تاریخ هستند بدان گونه که ماجرا اتفاق افتاده است؟ آن هایی که اسناد مربوط به حادثه ۲۸ مرداد را منتشر کرده اند مامورهای سرویس های اطلاعاتی بزرگ جهان بوده اند و روی این مسائل سرمایه‌گذاری و برای نیل به اهدافشان به گونه‌ای خاص این مسائل را روایت کرده‌اند. آیا این سندها دقیقا همان چیزی است که اتفاق افتاده است؟تمامی این اسناد را باید در کنار هم بگذارید کسی که مورخ است و در حوزه تاریخ معاصر کار می‌کند باید برروی آن ها کار انجام دهد.
بعد این را هم مدنظر قرار بدهید که این افرادی که این وقایع را نوشته و به جمع آوری آن پرداخته‌اند هر کدام‌شان در این موضوع دخیل بوده‌اند یعنی اهدافشان بسیار بسیار بسته به این بوده که براساس چه چیزی گزارش دهند و چه کسانی را تقویت کنند و چه کسانی را بکوبند.وقتی ما مطالعات تاریخی انجام می‌دهیم دو رویکرد کلان به این مسائل باید داشته باشیم. یک موقع رویکرد ما تاریخ‌مند است یعنی شما به عنوان مثال آن موضوعی که در تاریخ اتفاق افتاده را در بستر خودش بدون در نظر گرفتن علایق و تمایلات شخصی در نظر می گیرید. یک زمان اما می‌گویید که می‌خواهیم وقایع تاریخی را منطبق بر دغدغه‌های شخصی ارزیابی کنیم در حالت دوم دچار مشکلات عدیده‌ای می‌شویم یعنی به جای آنکه بخواهیم ماجرای کاشانی و مصدق را در چارچوب خودش مورد بررسی قرار دهیم حب و بغض امروزی و معاصر خود را دخیل می‌کنیم.نهضت ملی شدن صنعت نفت وقتی شکل گرفت، بخشی از روحانیت تشیع متمایل شده بود به اینکه به این نهضت بپیوندد و از سوی دیگر نهاد روحانیت تشیع به صورت یک مجموعه، تمایلات و رویکردهای محافظه‌کارانه شدیدی داشته و اساساً بدنه مرجعیت تشیع به دنبال این نبوده که وارد عرصه سیاسی -
اجتماعی - فرهنگی شود و بخواهد به تقابل با نهاد سلطنت بپردازد.
وقتی به مطالعه تاریخ ایران می‌پردازیم در می یابیم که اساسا فرهنگی که در تمدن اسلامی شکل می‌گیرد، بدون در نظر گرفتن ایرانیان و همین طور بدون توجه به نقش اسلام اصلا معنایی ندارد یعنی شما به حوزه فلسفه، حکمت، تصوف، عرفان، هنر، موسیقی، ریاضیات، علم و ... نگاه که می‌کنی، درمی‌یابی ایرانیان در همه جا متبلور هستند و از قضا پس از ورود اسلام به تاریخ، فرهنگ و تمدن ایرانی ، اسلام یک جزء بسیار مهم و لاینفک ایران است. کسانی که سعی می‌کنند به تفکیک این دو بپردازند و یکی را بر دیگری رجحان دهند، هویت ملی ایرانی را نشناخته‌اند. نکته مهم‌تر آنکه وقتی صحبت از ملی بودن می‌کنیم، مفهوم ملی در جهان ایرانی، معنای ناسیون (Nation) نمی‌دهد. بلکه منظور ملت ابراهیم (ع) است. در دوران پیشا مشروطه از واژه ملی برای توصیف ملت ابراهیم(ع) استفاده می‌کردند.
یعنی در ملیت ایرانیان خمیره دینی هم وجود داشته است.باید در پایان خاطرنشان کرد که مصدق یک ایرانی مسلمان و میهن پرست واقعی بوده که از منافع ملی ایران در برابر یکی از بزرگترین قدرت‌های استعماری دفاع کرده است. باید همچون کاشانی به نام او هم یک خیابان و مجسمه بنا سازیم و از گفتمان او نیز دفاع کنیم و واحدهای درسی در دانشگاه به او اختصاص دهیم.
مصدق نباید در جامعه ایران به «تابو» تبدیل شود. مصدق و کاشانی اگر هم در برابر همدیگر قرار گرفتند، نتیجه‌اش تبعید مصدق شد و کاشانی هم به حاشیه رانده شد. ما نباید به اشخاص قداست بدهیم و نباید هم آنها را به شکل «تابو» درآوریم که نتوان در مورد آنها صحبت کرد. مصدق و کاشانی بخشی از تاریخ ایران هستند و گروه‌هایی که معروف شده‌اند به گروه‌های مذهبی و گروه‌هایی که به ملیون شناخته می‌شوند، هر گاه دست در دست هم دادند و در ذیل چتر هویت و ملیت ایرانی گردهم آمدند، ایران پیروز شده و به اهداف بزرگی رسیده است.
ارسال نظر