مشکلات «آب» در ایران، مدیریتی است
خشکسالی و کمبود آب در ایران هر روز وارد مرحله تازه‌ای می‌شود؛ مرحله تازه حالا از خبرهای تازه‌ای که می‌رسد، سر برآورده است.
شهروند نوشت: خشکسالی و کمبود آب در ایران هر روز وارد مرحله تازه‌ای می‌شود؛ مرحله تازه حالا از خبرهای تازه‌ای که می‌رسد، سر برآورده است. تازه‌ترین خبر درباره وضع خشکسالی در ایران را دیروز «شاهرخ فاتح» رئیس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور داد. او با اعلام آخرین داده‌های مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی، از درگیری ۹۵درصد مساحت کشور با بحران خشکسالی خبر داد. فاتح در روزهای گذشته هم گفته بود که «بهار ۹۶ یک‌و‌نیم درجه گرم‌تر از میانگین بلندمدت بوده است.»
مدت‌هاست که جمعیت روستایی ایران رو به کاهش است و براساس اطلاعات مرکز آمار ایران، شیب این کاهش در سال‌های گذشته بیشتر شده به‌طوری که براساس سرشماری سال ٩٥، در استان اصفهان بیش از ٢٣٠ روستا خالی از سکنه شده‌اند و این موضوع در دیگر استان‌ها هم دیده می‌شود. علاوه بر کاهش جمعیت روستاها، برخی مناطق شهری هم در سال‌های گذشته با کاهش جمعیت شدید روبه‌رو شده‌اند که اگرچه دلایل متعددی درباره این تغییر الگوی جمعیتی بیان می‌شود، اما از خشکسالی به عنوان یکی از عوامل اصلی یاد می‌شود.
رئیس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور به وضع بحرانی ۱۶ استان کشور براساس پهنه‌بندی خشکسالی ۸۴ ماهه منتهی به پایان خردادماه ۹۶ کشور هم اشاره کرد و گفت: «آنچه در بررسی‌های خشکسالی کشور اهمیت دارد آن است که خشکسالی بلندمدت شدید و حتی بسیار شدید در برخی از استان‌ها نظیر تهران، البرز، فارس، خراسان رضوی، خراسان‌شمالی، خراسان‌جنوبی، خوزستان، بوشهر، کرمان، کرمانشاه، یزد، سمنان، قم، سیستان‌وبلوچستان و قسمت‌هایی از اصفهان و چهارمحال و بختیاری تداوم دارد که این تداوم همچنان ضرورت توجه بیش از پیش به لزوم مراقبت و محافظت از منابع محدود آبی کشور را یادآور می‌شود.» این داده‌ها حکایت از وضع بحرانی آب و خشکسالی در برخی استان‌های پرجمعیت و کلانشهرهای کشور دارد.
«محمدامین قانعي‌راد»، جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه درباره تبعات خشکسالی در کلانشهرهای ایران به «شهروند» می‌گوید: «همچنان مهاجرت به سمت شهرهای بزرگ ایران درحال افزایش است و اگر وضع به همین صورت پیش برود، احتمال مهاجرت از این کلانشهرها وجود ندارد و به‌تبع آن افت اقتصاد شهری و افزایش آسیب‌های اجتماعی رخ خواهد داد.» این جامعه‌شناس درباره راه‌های مقابله با چنین بحرانی هم می‌گوید: «اگر بخواهیم آسیب‌های اجتماعی رخ ندهد، راه‌حل دیگر، برگشت به شهرهای کوچک و روستاهاست که نیازمند جدی‌گرفتن برنامه توسعه متوازن و آمایش سرزمین توسط دولت است؛ یعنی منابع در مناطق مختلف توزیع شود. دولت باید به سمت یک برنامه توسعه متوازن حرکت کند. علاوه بر این، جلوگیری از گسترش کلانشهرها را باید به‌عنوان یک برنامه اضطراری مطرح کنیم که به‌مثابه یک خطر سیاسی و اجتماعی مطرح شود. با توجه به این‌که نگاه امنیتی در بین مسئولان زیاد است، شاید نیاز باشد که ابعاد امنیتی گسترش کلانشهرها گوشزد شود.»
نامهای درباره وضع فوق‌العاده آب در ایران
«در بسیاری از رودخانه‌های کشور فاضلاب وارد آب می‌شود و آب سالم را از بین می‌برد. در بسیاری از استان‌های کشور نیز وضع مشابهی در رودخانه‌ها وجود دارد و عملا سیستم تصفیه فاضلاب بسیار ضعیف است، همان‌طور که پسماندها تصفیه نمی‌شود و همه اینها به طرف جایی که با سلامت مردم ارتباط مستقیمی دارد سرازیر می‌شود.» این جملات را یک هفته پیش «علاء‌الدین بروجردی»، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس درباره ضرورت تشکیل کمیته آب در این کمیسیون بیان کرد. حالا و در کنار امنیتی‌شدن مسأله آب در ایران، «بنیاد آب ایرانیان» درباره «وضع فوق‌العاده آب در کشور» نامهای برای رئیس‌جمهوری منتخب دوازدهم فرستاده که در بخشی از آن آمده است: «متاسفانه با بروز عینی آثار این هشدارها نظیر خشک شدن دریاچه‌ها، تالاب‌ها، رودخانه‌ها، تخلیه آب‌خوان‌های زیرزمینی، آلودگی گسترده منابع آب و فروافتادن در کم‌آبی مزمن، مهاجرت لجام‌گسیخته و پیدایش ریزگردها جامعه را در بسیاری مناطق کشور غافلگیر کرده است.
اینک در این برهه زمانی بسیار حساس و خطیر بیش از یک‌صد نفر از خبرگان کشور متشکل از کارشناسان و دانشگاهیان در عرصه‌های مختلف علوم اجتماعی، اقتصادی، ارتباطات، آب، کشاورزی و محیط زیست به منظور جلب نهادهای حکومتی، دستگاه‌های غیردولتی و به‌طورکلی اقشار مختلف جامعه، برای کمک به برون‌رفت از وضع موجود، بیانیه را امضا کرده‌ایم.» بنیاد آب ایران در نامه سرگشاده خود به رئیس‌جمهوری دو پیشنهاد را هم مطرح کرده است: «۱- برای شروع همکاری و انجام اقدامات عملی در محورها و راهکارهای حل مسأله آب، دهه ١٣٩٦ تا ١٤٠٦ به‌عنوان دهه ملی اعلام شود و با پیش‌بینی همایش‌ها، مناسبت‌ها و سایر ابزارهای مناسب از خبرگان جامعه برای همکاری گسترده دعوت به عمل آید. ٢- زمینه‌های تشکیل تدریجی کمیسیون‌های همکاری ملی آب با حضور نخبگان مستقل و مورد وثوق برای رسیدگی به هر یک از موارد (حل بحران آب ) در جایگاه نهادی مناسب فراهم شود.»
مشکلات آب در ایران مدیریتی است
چه عواملی باعث شده که وضع آب در ایران به این مرحله از بحران برسد و چگونه می‌توان با این خشکسالی حدودا ۹۵درصدی کشور مقابله کرد؟ «تورج فتحي»، كارشناس منابع آب و خاك بخش وسیعی از مشکلات کنونی کشور را مدیریتی می‌داند و از لزوم تدوین قانونی جامع برای مقابله با خشکسالی در کشور سخن می‌گوید.
او به «شهروند» می‌گوید: «متاسفانه مشکلات آب در ایران مدیریتی است. یعنی سوءمدیریت باعث این وضع شده است. همه این مسائل و جمیع جهات آن، مشکلات مدیریتی است و شما نمی‌توانید جایی را مثال بزنید که مثلا کشاورزان مقصر بوده باشند. در درجه اول وزارت نیرو و در درجه دوم وزارت جهاد کشاورزی مقصر هستند. در هیچ جای کشور ما الگوی کشت نداریم که اگر چنین چیزی برای کشاورزی در یزد یا همدان وجود داشت، الان چنین بحران‌هایی حداقل با این سرعت بروز پیدا نمی‌کردند.» فتحی ادامه می‌دهد: «مردم مقصر نیستند، کشاورزان مقصر نیستند، تقصیر به مدیریت برمی‌گردد.
از چند ١٠٠سال گذشته کشور ما مشکلات آب داشته است ولی هیچ قانونی در این زمینه نداریم. نمایندگان ما در مجلس چه کاری انجام می‌دهند؟ منتظرند که وزارت نیرو لایحه بیاورد! نمایندگان باید خود طرح دهند و قانونی در مقابله با خشکسالی بدهند. چرا ما هنوز درباره خشکسالی یک قانون جامع نداریم؟» اقدامات محافظتی در مواقع ترسالی، یکی از راهکارهای مورد اشاره این کارشناس منابع آب و خاك است که البته معتقد است به این راهکار توجهی صورت نگرفته است: «در سال‌های ترسالی باید اقدامات حفاظتی انجام دهیم که در سال‌های خشکسالی بتوانیم از این ذخیره استفاده کنیم. طرح‌های حفاظتی اجرا نشده که اگر اجرا می‌شد، آورد رسوب رودخانه‌های ما تا این اندازه افزایش پیدا نمی‌کرد. ضریب افزایش آورد رسوب رودخانه را می‌توان از وزارت نیرو گرفت که تا چه اندازه افزایش داشته است.
درحالی که هیچ کاری برای مقابله انجام نشده است.» او به ضعف عملکرد نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی هم اشاره می‌کند و معتقد است که باید قانونی جامع برای مقابله با خشکسالی تصویب شود: «ما در اوج خشکسالی قرار داریم و با این حال، راندمان آبیاری ما در بخش کشاورزی بسیار پایین است و حتی این راندمان نسبت به کشورهای منطقه هم بسیار پایین‌تر است. وزارت نیرو و جهاد کشاورزی تا این اندازه هماهنگ نبوده‌اند که پس از احداث یک سد، آبکشی مناسبی را انجام دهند.
الان ما نماینده‌ای در مجلس داریم که درباره بحث دریاچه ارومیه بیشتر از هر کسی دیگر انتقاد مي‌کند؛ درحالی که این نماینده بارها و در سال‌های گذشته از ضرورت ایجاد سد در مناطق اطراف دریاچه ارومیه سخن گفته بود. باید با مسائل برخورد کارشناسی شود و بخش وسیعی از انتقادات به نمایندگان مجلس برمی‌گردد. چرا نباید درباره خشکسالی حتی یک قانون جامع و کامل داشته باشیم. باید در دوره‌های ترسالی اقداماتی انجام شود که بتواند با خشکسالی مقابله شود.»
نظر کاربران
فقط سوء مدیریت ! حالا مرتب راهکار وایده بدهید چه فایده سالهاست دست به گریبان این معضل هستیم !
کچامون مشکل مدیریتی نداره؟البته مقصر اصلی مردم هستند که مدیران بی لیاقت را می پذیرند!