اصلاح‌نکردن جشنواره تئاتر به‌ صلاح نیست

روزنامه شرق: فرهاد مهندس‌پور از حالا امیدوار است؛ امیدوار به اینکه فراخوان سال آینده جشنواره تئاتر در همین سه، چهار هفته آینده منتشر شود. به اعتقاد او اگر از همین الان برای بهمن سال بعد اقدام شود، می‌توان از گروه‌های خارجی بسیار خوبی دعوت و جشنواره موفقی را برگزار کرد. دبیر سی‌وششمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر که صبح شنبه، ۲۴ تیر به میان خبرنگاران آمده بود، ادامه داد: «امیدوارم اگر نتوانستیم کار خوب دعوت کنیم، کار کم به جشنواره دعوت شود، اما درعوض سرمان را بالا بگیریم و باافتخار درباره کیفیت آثار صحبت کنیم. در نهایت امیدوارم امسال بتوانیم ۱۵ اثر خارجی را در جشنواره شرکت دهیم».

او در این نشست که در سالن کنفرانس تئاتر شهر برگزار شد، گفت: «همواره به این نکته فکر می‌کردم که جشنواره تئاتر فجر به چه دردی می‌خورد و اصلا برای چه باید برگزار شود؟ متأسفانه ما ملتی شده‌ایم که زندگی‌مان شده آیین‌های بی‌معنی و به نظرم یکی از آیین‌های بی‌معنی، برگزاری جشنواره تئاتر فجر بود، بنابراین معتقدم باید ضرورت‌های برگزاری چنین جشنواره‌هایی مورد بررسی قرار گیرد».

مهندس‌پور با تأکید بر اینکه باید هرازچندگاهی به این پرسش پاسخ دهیم که برگزاری جشنواره فجر چه ضرورتی دارد، افزود: اما از آنجا که پدیده‌های اطراف تئاتر تغییر کرده و دگرگون شده است، پس تئاتر هم باید تغییر کند، اصلاح‌نکردن و تغییرنکردن به‌صلاح نیست و البته می‌دانم که ما مدل ارزیابی‌کردن درستی در تئاتر کشور نداریم.

بنا بر گفته دبیر جشنواره تئاتر فجر؛ در ١٥ تا ٢٠ سال گذشته؛ یعنی تا قبل از سال ۸۴-۸۵ حکمت برگزاری جشنواره تئاتر فجر این بود که تکلیف اجراهای سال بعد را مشخص کند و البته همان‌موقع هم ما اعتراض داشتیم که چرا باید کانال رسیدن به اجرای عموم، جشنواره تئاتر فجر باشد، اما الان قضیه برعکس شده است و ما اصلا کار تازه‌ای در جشنواره نداریم. قبلا آن‌طرف خط بودیم و الان این‌طرف خط، پس به نظر می‌رسد که یک خط میانه‌ای نیاز است، اما رسیدن به این حد میانه نیاز به آرام قدم‌برداشتن دارد.

مهندس‌پور با اشاره به اینکه در طول این سال‌ها جشنواره توانسته بخش‌هایی را تست بزند و کنار بگذارد و مثلا پروسه طولانی تصویب نمایش‌نامه از جشنواره حذف شده است، گفت: من برای اینکه ببینم کدام بخش‌ها استاندارد هستند و ضرورت دارند، دست به بررسی و تحقیق زدم و در حین مشاوره‌هایی که انجام دادم، به فراخوانی که منتشر شده، رسیدم. در این پروسه تلاش کردم تا حدودی به استانداردهای بین‌المللی نزدیک شویم. یکی از برنامه‌هایمان نیز این بوده که انتخاب آثار از روی فیلم‌ها را به حداقل برسانیم که امیدوارم این مسئله در سال بعد کاملا برطرف شود.

او درباره انتخاب آثار این دوره هم افزود: قرار است انتخاب آثار با مشارکت حداکثری هنرمندان؛ چه در تهران و چه در شهرستان‌ها در این دوره صورت گیرد و یک گروه ٧٠ نفری از هنرمندان کارها را انتخاب می‌کنند که میانگین آنها بخش مرور را انتخاب خواهند کرد، اما برای انتخاب آثار شهرستان‌ها همچنان ناچاریم که فیلم آثار را ببینیم.

این مدرس تئاتر درباره انتخاب آثار بخش خیابانی هم تصریح کرد: در این دوره کارهای خیابانی از دو طریق فراخوان (بخش مرور) و دوم از کانال جشنواره تئاتر خیابانی مریوان انتخاب می‌شوند که البته فکر می‌کنم از سال آینده بخش مرور را کنار بگذاریم و تمام کارها را از برگزیدگان جشنواره تئاتر مریوان انتخاب کنیم. امیدوارم در بخش دانشجویی هم همین اتفاق رخ دهد و بتوانیم پذیرای مجموعه کارهای دانشجویی که از جشنواره تئاتر دانشگاهی معرفی می‌شوند، باشیم.

مهندس‌پور یادآور شد: معتقدم جشنواره تئاتر فجر باید مسئولیت‌هایش را به جشنواره‌های دیگر واگذار کند تا دبیرخانه زیر فشار کمتری کارش را انجام دهد و همچنین بتوانیم به جشنواره‌های دیگر نیز اعتبار بدهیم. همچنین شایسته است که روند انتخاب آثار معقول‌تر و عمومی‌تر و همچنین فراگیر‌تر باشد. اگر بتوانیم این چند قدم کوچک را برداریم می‌توانیم کمک کنیم که جشنواره به معنای اصلی خودش دست یابد.

دبیر سی‌وششمین جشنواره تئاتر فجر امسال بر حضور هنرمندان تئاتر برای انتخاب آثار جشنواره تأکید کرد و گفت: در نامه‌ای به خانه تئاتر درخواست کردم که ۱۰ نفر از هنرمندان را به من معرفی کنند و ۶۰ هنرمند دیگر را خودم انتخاب کردم که دو روز وقت من را گرفت، چون می‌خواستم افرادی را معرفی کنم که خودشان در جشنواره کار نداشته باشند، تئاتر زیاد ببینند و در جریان اتفاقات تئاتری کشور قرار داشته باشند. تلاش ما این است که بتوانیم به میانگین هفت نفر از ۷۰ نفر در هر اجرا برسیم. ما به این نتیجه رسیدیم که بهتر است جامعه تئاتری، کارها را انتخاب کند تا این مسئولیت از روی دوش دبیرخانه برداشته شود. همچنین امیدواریم به‌زودی اپلیکیشن جشنواره راه‌اندازی شود تا رأی‌دادن از این طریق راحت‌تر امکان‌پذیر شود.

مهندس‌پور درباره مدون‌شدن آیین‌نامه جشنواره افزود: به نظرم شاید بد نباشد که جشنواره آیین‌نامه‌ای ندارد و هر سال خودش را اصلاح و به‌روز می‌کند؛ اما معتقدم ویژگی‌هایی باید در جشنواره نهادینه شوند تا روابط و مناسبات ما را بهبود بخشند. شاید به نظر برسد مهندس‌پور می‌خواهد سلیقه شخصی‌اش را اعمال کند، بنابراین با توجه به مناسبات و تغییراتی که در کشور رخ می‌دهد، اینکه آیین‌نامه‌ای ثابت وجود نداشته باشد بهتر است، ولی باید تلاش کرد درصد خطا در هر دوره کاهش یابد و معتقدم مشارکت اجتماعی یکی از کارهایی است که باید آن را نهادینه کنیم.

او با اظهار تأسف، خود را آدم ترسویی ندانست و درباره حذف بخش نمایش‌نامه‌نویسی گفت: متوجه شدم این بخش دارد در بین بخش‌های دیگر تئاتر فجر گم می‌شود و اگر واقعا این اتفاق، اتفاق خوبی است باید در جایی دیگر به آن بها داد. همچنین نسبت ماهوی بخش نمایش‌نامه‌نویسی هم باعث شد از جشنواره بیرون بیاید، چون جشنواره تئاتر فجر جشنواره اجراهاست، نه متن. مسابقات نمایش‌نامه‌نویسی را فستیوال‌ها برگزار نمی‌کنند، بلکه آکادمی‌هایی که به صورت تخصصی به ادبیات می‌پردازند آنها را برپا می‌کنند و اگر بتوان در ایران هم ارگان یا سازمانی پیدا کرد که برگزاری این بخش را برعهده بگیرد خیلی خوب است.

مهندس‌پور بخش به‌علاوه تئاتر فجر را مهجور دانست و گفت: تصورم این بود که این بخش در دوره‌های قبل نادیده گرفته شده و به نظرم ایده درخشانی بوده است و قرار نبوده تنها یک کار تزئینی باشد. آقای اسدی و همکارانش می‌خواستند مشارکت تئاتر خصوصی را با اضافه‌کردن این بخش در جشنواره بالا ببرند. ما داریم به این فکر می‌کنیم که چه کنیم تا تئاتر‌های خصوصی از پا نیفتند. پس باید این حداقل‌ها را نگه داریم و لازم نیست به کیفیت نگاه کنیم. امیدوارم امسال، این بخش، بخش جدی‌تری در جشنواره باشد.

مهندس‌پور اعلام کرد که در این دوره تعداد جایزه‌ها کم شده است و در این خصوص افزود: اگر بخش رقابتی مطلقا حذف نشود، اما تعداد جایزه‌ها کم شود، خیلی بهتر است چون در بخش‌هایی می‌تواند نقش حمایت‌کننده و تشویق‌کننده داشته باشد.

همچنین قرار است در بخش آپ- استیج، داوری‌ها از سوی خود هنرمندان حاضر در این بخش انجام شود، چون این بخش، بخش کوچکی است و می‌تواند به‌راحتی در بطن جشنواره نهادینه‌شود.