ترامپ شکاف میان اروپا و آمریکا را افزایش داد

خبرآنلاین: عدنان طباطبایی کارشناس مسائل اروپا در کافه خبر خبرگزاری خبرآنلاین به بررسی روابط ایران و اتحادیه اروپا در فضای پسا برجام بعد از به قدرت رسیدن ترامپ پرداخت.

روابط ایران و اتحادیه اروپا بعد از برجام را می توان در فضای منحصر بفردی برآورد کرد. در حال حاضر اتحادیه اروپا به علت محوریت آن در مذاکرات کشورهای پنج بعلاوه یک و شکل گرفتن برجام، حامی برجام است و علیرغم سنگ اندازی ها و موضع مخالف ترامپ، در فرصت های مختلف بر حفظ و اجرای آن تاکید کرده اند. اما سوالهایی در این مورد هست که چرا اروپایی ها علیرغم اعتقاد به حفظ برجام، به اندازه کافه نتوانسته اند به سرمایه گذاری در ایران روی آورده و از این فرصت استفاده کنند. اروپایی ها تا چه زمانی می توانند این جریان را ادامه دهند؟ در این باره با عدنان طباطبایی کارشناس مسائل اروپا در کافه خبر خبرگزاری خبرآنلاین گفت و گو کردیم که از نظر می گذرانید.

دو سال از توافق برجام می گذرد و اکنون اروپایی ها به نظر بیشتر از آمریکای دوران ترامپ به آن متعهد هستند. کاملا مشخص است که اروپا و آمریکا بر سر برجام دچار شکاف شده اند؟ می توانیم مدعی شویم که این شکاف حاصل دیپلماسی هوشمند ایران در خصوص برجام بوده است اما برخی دیگر نیز می گویند این شکاف محصول روی کار آمدن فردی مانند ترامپ در آمریکاست. نظر شما چیست؟

بله این احتمال می رفت و این حرف تا اندازه زیادی درست است. من قویا معتقد هستم اگر خانم کلینتون به جای ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا پیروز می شد، فضای سخت تری به نسبت دوران اوباما پیش رو داشتیم. نباید اینگونه بیندیشیم که خانم کلینتون مناسبات را دقیقا مانند دولت اوباما پیش می برد. حتی در خصوص برجام این تصور غلط است که در صورت پیروزی کلینتون اوضاع بهتر بود. بدون تردید کار ما با دولت اوباما آسان تر بود و ارتباط دو دستگاه دیپلماسی باعث شکل گیری دستاورد برجام شد و این یک موضوع کاملا منحصر به فرد است. اگرچه برجام موضوعی چند جانبه بود اما باید بپذیریم دو طرف اصلی آن ایران و امریکا بودند. از این جهت الان هم می بینید که ایران همه هم و غمش این است که آمریکا را متعهد به اجرای دقیق برجام کند و اروپایی ها نیز در اثر کارشکنی های آمریکا انگونه که حتی خودشان تمایل دارند نمی توانند با ایران دربرخی مسایل تعامل بیشتری داشته باشند. نظر من این است که اگر کلینتون روی کار می آمد شرایط سخت تری نسبت به برجام داشتیم مضاف براینکه ممکن بود شکاف کنونی را نیز شاهد نباشیم. قطعا اگر کلینتون خود برجام را نقض نمی کرد با هوشمندی بیشتری نسبت به ترامپ می توانست روح برجام را نقض کند و آن را به چالش بکشد. حمایت کلیدی اوباما و تیم او برای حفظ حتی روح برجام شاید با حضور خانم کلینتون انجام نمی گرفت و مسئله این است که کلینتون می توانست به دلیل تجربه کافی و تیم قوی تری که نسبت به ترامپ داشت، هوشمندانه تر به روح برجام صدمه بزند. اما با مشاهده کنش ترامپ باید گفت ایشان هیچ تجربه ای ندارد و سیاستمدار نیست. ترامپ با یک گفتمانی علیه برجام حرف می زند که اروپایی ها که برجام برای آنها یک دستاورد محسوب می شود به آن به شکل بحث هویتی نگاه می کنند و این تا اندازه ای برای ما فضایی باز کرده است.

در مورد ایران در اروپا یک نوع شفاف سازی شکل گرفته و برای آنها مشخص است از چه کانالهایی ارتباط برقرارکنند. می توان گفت آنها ایران را بهتر از آمریکا می شناسند. حضور دولتی که تمایل به تنش زایی ندارد و حاضر است با اروپا کار کند نیز به این موضوع کمک کرده است. این دولت به گونه ای سیاستگذاری کرده است که برای اروپایی ها قابل درک است در حالی که سیاست خارجی امریکا قابل درک نیست. این باعث شده است که فضایی بوجود بیاید که تعمیق گفت و گوی ایران و اروپا در فاز معناداری قرار بگیرد. تقاضا و تمایل همیشه از طرف اروپا وجود داشته است ولی در حال حاضر بجز این تمایل، حالت بی اعتمادی قلبی نسبت به امریکا باعث شده اروپایی ها نمی توانند با او بسازند و این موضوع به فرهنگ و گفتمان سیاسی هم کشیده شده است. در سفر ترامپ به فرانسه به عنوان مثال رفتارهای عجیب او و سخنانش در مورد همسر ماکرون و یا دست دادن های عجیب او در ملاقات هایش و همچنین بحث های حاشیه ای باعث می شود نوعی فضای بی اعتمادی به این فرد شکل بگیرد و این می تواند خود بخود به نفع ایران باشد. این می تواند یک فرصت طلایی باشد که از هر دو طرف استفاده شود و اروپایی ها متوجه آن باشند.

بله حمایت سیاسی از برجام در اروپا در اوج قرار دارد ولی در گام بعدی یعنی برای ورود شرکت های بزرگ به ایران ملاحظات دیگری شکل می گیرد. به عنوان مثال یک شرکت اروپایی نمی تواند صرف برجام، ملاحظات خود را کنار بگذارد و به احتمال خطراتی که در کمین سرمایه او در ایران است توجه نکند. این تصمیم سیاسی نیست، یک تصمیم کاملا اقتصادی است. در نظر گرفتن این مسئله است که با به دست آوردن بازار ایران و سرمایه گذاری در این کشور چه بازارهایی را احتمال دارد از دست بدهند و اگر ضرر این سرمایه گذاری بیشتر از سود آن باشد از خیر آن می گذرند. این علاقمند بودن یا نبودن به ایران یا برجام نیست. البته مسائل سیاسی در تصمیمات اقتصادی تاثیر دارد. فعالین اقتصادی به هر حال مجموع جهات را در نظر می گیرند و افراد محافظه کاری هستند که می خواهند ریسک را پایین بیاورند. از این رو انتخابات امریکا و آمدن ترامپ روی تصمیمات تاثیر می گذارد. بعد انتخابات فرانسه چه می شود، انتخابات ایران چه می شود. تحولات منطقه چگونه پیش می رود. همه ملاحظات و نگرانی ها در نظر گرفته می شود.

شکی در این نیست که امریکا تلاش می کند تا به برجام صدمه بزند یا با ایران مقابله کند، بدون اینکه متن برجام نقض شود و این در هر دوره ای بوده است. حتی در دوره اوباما اولین محدودیت صدور ویزا شروع شد. به نظر می رسد که اگر خانم کلینتون به قدرت می رسید بعضی محدودیت ها و تحریمها را هوشمندانه تر پیش می برد که سر و صداهای اینچنینی بوجود نمی آمد. در حال حاضر هر روزه پوشش خبری از ترامپ وجود دارد و ایشان فرقی با اردوغان، پوتین یا چاوز ندارد. در مورد ترامپ گزارشهای منفی منعکس می شود و این می تواند به نفع ما باشد چون فضای مسمومی علیه او ایجاد می شود.

بله حتی گفته می شود امکان اینکه این ۴ سال را در قدرت بماند محال به نظر می رسد. یک محقق به نام استیون کینزر که مقالات زیادی در مورد ایران و خاورمیانه هم کار کرده است در یک مقاله گفته بود که بد نیست که ترامپ ۴ سال در قدرت بماند تا همه بدانند که پوپولیستی مانند او کشور را به کجا می رساند و بعد از آن یک انتخابات عادی شکل بگیرد تا موج رای او را ببرد. بحث استیضاح مخصوصا بعد از جریان ارتباط پسر ترامپ با وکیل روسی بیشتر شدت گرفته است.

برخی می گویند اساسا ظرفیت های سرمایه گذاری در دنیا کاهش یافته است و این موضوع در خصوص ایران و برجام نیست. به دیگر معنی برجام در دوره ای شکل گرفته است که اشتیاق سرمایه گذاری بین المللی کمتر شده است شاید یکی از دلایل آن وضعیت بحرانی منطقه ما است که همه جا درگیر جنگ و خونریزی است و این سبب می شود که سرمایه ای کلا به این سمت نیاید.

باید گفت که تحقیق دقیقی در این باره وجود ندارد که بتوان نتیجه گیری کرد. اما اینکه قیمت نفت پایین آمده است می توان به نوعی بدشانسی برجام تلقی کرد، در حالی که ما تلاش کردیم سهم فروش خود از بازار نفت را پس بگیریم و این محصول برجام بود. یک موضوع هم این که شاید دنیا کمتر تشنه نفت و گاز منطقه نسبت به ده سال پیش است.

این سوال را با در نظر گرفتن این موضوع مطرح کردم که در چند سال گذشته در بعضی از کشورها شاهد سرمایه گذاری های بسیار زیادی بودیم که باعث شکل گیری شهرهای توسعه یافته ای گردید. دبی، دوحه و کشورهایی مانند مالزی و تایوان و حتی این آخری ویتنام از این جمله اند که با سرمایه گذاری های خارجی و حضور شرکتهای مختلف رشد کردند. این روند به نظرتان متوقف شده است؟

در حال حاضر تعریف دقیقی از اقتصاد مقاومتی در دست نداریم. اینها باید دستمان بیاید و تعاریف و قرائت های یکسانی از آن داشته باشیم. قرارداد و آوردن شرکتهای خارجی کار سختی نیست ولی ما مطالبات دیگری هم بجز ساخت پروژه تعریف شده داریم که باعث کند شدن مراحل می شود.

از سوی دیگر همانطور که گفتید شرایط منطقه به هر حال داری ریسک است و درست است که تهران کاملا امن است ولی آنها که در اروپا نشسته اند منطقه را یکجا می بینند که اطراف ایران جنگ و بحران است و این باعث شود مسائلی پیش بیاید. ما باید خود را بجای سرمایه گذاران اروپایی بگذاریم که نمی توانند درک کنند که چه فضایی برقرار است.