کابینه یکرنگ، می تواند جناحی باشد؟

برای مسائل موجود در هر وزارتخانه باید ماموریتی برای وزیرآینده توسط ريیس‌جمهور در نظر گرفته شود و براساس ماموریت‌های در نظر گرفته شده و در راستای اجرایی شدن این ماموریت‌ها، از کاندیداهای وزارت، برنامه اخذ شود.

حسين محمودي اصل در قانون نوشت: برای مسائل موجود در هر وزارتخانه باید ماموریتی برای وزیرآینده توسط ريیس‌جمهور در نظر گرفته شود و براساس ماموریت‌های در نظر گرفته شده و در راستای اجرایی شدن این ماموریت‌ها، از کاندیداهای وزارت، برنامه اخذ شود.

تشکیل کابینه به عنوان مهم‌ترین مساله پس از انتخابات از اهمیت بسزایی برخوردار است. تجارب گذشته نشان داده برای هر وزارتخانه به تعهد و تخصص بیشتر توجه و در ادامه، گزینش‌های مختلف عمومی لحاظ مي‌شود. گاه فقط داشتن تجربه و تا حدودی تخصص و آشنایی با رویکردهای سیاسی و همسو با رییس‌جمهور به انتخاب یک وزیر یا مدیر در لایه‌های پایین‌تر می‌انجامد.

شاید در شرایط ثبات و در شرایط معمولی چنین گزینش‌هایی مشکلی نداشته باشد اما در شرایط سخت اقتصادی کشور، شرایط منطقه، لابی سخت صهیونیستی و برخی کشورهای عربی و رویکرد دولت آمریکا، باید بیشتر به فکر تعریف مسائل موجود در هر وزارتخانه، سازمان و ماموریت وزیر یا مسئول انتخابی در نظر گرفته‌شده باشيم.

به‌عبارت دیگر ارائه برنامه‌های آنچنانی که در آن، فقط لیست برنامه‌ها موجود است و هیچ برنامه عملیاتی براساس ورودی منابع یا خودگردانی طرح‌ها و برنامه‌ها دیده نمی‌شود، کفایت نمی‌کند. تجربه نشان داده است برنامه‌های ارائه شده وزرا در مدت زمان محدود تنظيم شده و بیشتر رونوشتي از برنامه‌ها و رویکردهای جامع مانند برنامه ششم و چشم انداز ۲۰ ساله است. ممکن است وزیر،برنامه‌ای ارائه دهد و خود نقش چندانی در تدوین آن نداشته باشد.

در کنارهم قراردادن برنامه‌های مختلف و ارائه یک بسته حجیم به هیچ‌وجه مفید نخواهد بود. مروری بر کابینه‌های گذشته نشان می‌دهد هر وزیری در بدو ورود برنامه ارائه می‌دهد اما نه دولت و نه مجلس در میانه راه یا پایان دولت، سازوكاري مناسب و عملیاتی براي ارزیابی عملکرد او و بررسی میزان اجرایی شدن برنامه‌های ارائه شده ندارند.

بنابراین در هر دوره انتخاب کابینه، وزرا با خیال آسوده برنامه‌های آرمانی ارائه می‌دهند چرا که در خصوص برنامه اعلامی به هیچ کجا پاسخگو نیستند و رئوس برنامه‌ها چنان پرتعداد و کلی است که شاید اجرایی شدن این برنامه‌ها ده‌ها سال زمان و بودجه‌های کلان نیاز داشته باشد.

البته لازم به ذکر است کار انتخاب وزرا کار بسیار سخت و دشواری است و مسائل مختلف و فشارهای گوناگون، کار را به لحظات آخر می‌رساند و فرصت ارائه برنامه برای وزرای پیشنهادی گاه کمتر از چند روز است. در شرایط حساس کنونی در کنار هم قرار دادن مدیران باسابقه شاید چندان کمکی نمي‌کند و بیشتر به نظر می‌رسد انتخاب بايد بر اساس توانایی در حل مسائل و مشکلات موجود و الویت‌دار باشد.

برای مسائل موجود در هر وزارتخانه باید ماموریتی برای وزیر آینده توسط ريیس‌جمهور در نظر گرفته شود و براساس ماموریت‌های در نظر گرفته شده و در راستای اجرایی شدن این ماموریت‌ها از کاندیداهای وزارت، برنامه اخذ شود و در ادامه با بررسی درجه تحقق و پختگی برنامه‌ها در راستای انجام ماموریت موردنظر، وزیر پیشنهادی به مجلس معرفی شود. در دولت یازدهم وزیر اقتصاد و ريیس سازمان برنامه و بودجه، وزیر نفت و وزیر امورخارجه براساس ماموریت محوری انتخاب شدند.

ماموریت هرکدام مشخص شد و وزیر اقتصاد با سابقه بررسی علمی مقابله با تورم برای مهار تورم به عنوان محور اصلی انتخاب شد و ایشان در انجام این ماموریت بسیار موفق ظاهر شد. هرچند به دلیل حجم مشکلات اقتصادی به ارث رسیده در ماموریت‌های دیگر انتقاداتی نيز بر ایشان وارد باشد اما ماموریت اصلی انجام شد.

وزیر نفت با ماموریت افزایش سهم ایران از بازار و بهره‌برداری از میادین مشترک شروع به کار کرد و نتایج خیره‌کننده اقدامات این وزیرنیز دیده شد. وزیر بهداشت بر اساس محوریت بخش سلامت شروع به کار کرد و ماموریت خود را در شرایط نامناسب اقتصادی تا حدود زیادی با موفقیت انجام داد.

وزیر امورخارجه نیز ماموریت برجام و ارتقاي سطح روابط را به خوبی به سرانجام رساند. درلایه‌های پایین‌تر نیز ماموریت محوری نتیجه‌بخش بوده است. به یک مثال از یک سازمان و یک شرکت اکتفا می‌کنم. انتخاب ريیس سازمان امور مالیاتی براساس ماموریت مشخص و منطبق برتوانایی‌ها باعث شد بدون افزایش پایه مالیاتی و ارزش افزوده، در شرایط رکودی حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان درآمد نصیب کشور شود و گام موثری در کاهش وابستگی به نفت براساس اقتصاد مقاومتی انجام پذیرد.

شرکت سایپا در سال ۹۴ با پنج هزار میلیارد زیان انباشته و به تشخیص ماموریت مناسب از سوی سهامداران عمده و با انتخاب هیات مدیره و مدیرعامل با ماموریت مشخص در عرض دو سال توانست ضمن اصلاح ساختار مالی و سودآوری، مشارکت‌های بسیار مناسبی را با شرکت‌های خارجی از جمله سیتروئن به عمل آورد.

در هر سطح اگر مرور کارشناسی انجام شود زمانی‌که بر اساس ماموریت و مساله به دنبال گزینه بوده‌ایم، با انتخاب درست و رسیدن به گزینه مناسب، ماموریت‌ها به خوبی انجام گرفته است وقتی وزارت جهاد و کشاورزی، وزارت آموزش و پرورش و وزارت کار و تامین اجتماعی را بررسی می‌کنیم، می‌بینیم براساس ماموریت به دنبال گزینه مناسب حرکت انجام نگرفته است و بنابراین خروجی مناسب نیز نباید انتظار داشت.

بی‌تردید رییس جمهور محترم، در چهار سال گذشته باوجود شرایط سخت اقتصادی و سیاسی مهر تایید دوباره را از ملت ایران براي تشکیل کابینه دوازدهم گرفت و نسبت به دولت قبلی کابینه بسیار بهتری را کنار هم قرار داد. اما حجم مشکلات و نیاز کشور ایجاب می‌کند که کابینه جدید بسیار قوی‌تر و براساس ماموریت و هدف‌گذاری‌های مشخص چیده شود. ضمن احترام به تمام تلاش‌های دولت‌مردان و توجه به موفقیت‌ها، باید گفت به صرف داشتن تجربه و یا تخصص نمی‌توان بر مشکلات موجود غلبه کرد.

انتخاب وزرا برای مدیریت کافی نیست چراکه کشور به دنبال حفظ وضعیت موجود نیست و حفظ وضعیت موجود شرایط اقتصادی و سیاسی را بدتر خواهد کرد. وزرای تحول‌آفرین و جهادی که تعهد و تخصص دارند و ماموریت‌شناس و مساله‌محور هستند، برای رشد و توسعه مناسب هستند. حق رییس‌جمهور، انتخاب و فرماندهی دولت است. این انتخاب رنگی باشد یا بیرنگ، حق ایشان است.

اما پس از تشکیل باید یکرنگ و یک صدا در تعامل با سایر قوا مسیر تعالی کشور را بپیمایند. موفقیت دولت، موفقیتی ملی خواهد بود و همه باید برای موفقیت آن گام برداریم. البته تشکیل کابینه فراجناحی یا جناحی چاره کار نيست. وزرای توانمند و تحول‌آفرین و ماموریت‌محور که تعامل مناسبی را با رییس‌جمهور و رویکرد منتخب مردم دارند، می‌توانند در دایره انتخاب رییس جمهور محترم قرار بگیرند و نمايندگان محترم با نکته‌سنجی خاص خود، وزرای همسو و ماموریت‌محور را با رای حداکثری روانه پاستور کنند.