تهران؛ سکوی بلندپروازی‌های سیاسی

خبرگزاری ایسنا: از ارتفاعات که نگاه می‌کنی تا چشم کار می‌کند ساختمان می‌بینی. گویی این شهر تمامی ندارد، درست مثل مشکلاتش. انگار در تهران هیچ چیز پایان نمی‌پذیرد. حالا این ناتمامی‌ها به شهرداری رسیده است. پایتخت در انتظار شانزدهمین شهردار خود بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به سر می‌برد.

نام تهران که می‌آید هاله‌ای از دود، شلوغی و سروصدا مغز مخاطب را فرامی‌گیرد. هرچند پایتخت ایران زیبایی‌های منحصر به فرد خودش را هم دارد اما مشکلات ناتمام و تلنبار شده آن باعث می‌شود اداره‌اش کار چندان آسانی نباشد، با این وجود هنوز هم مدیریت بر این شهر یکی از وسوسه‌های سیاسیونی است که سودای بلندپروازی در سر دارند و برای نشستن بر صندلی مدیریت ساختمان خیابان بهشت رقابت می‌کنند.

از روزی که میرزا عباس‌خان مهندس‌باشی بر صندلی مدیریت بلدیه پایتخت تکیه زد تا پیش از انقلاب اسلامی، ۴۲ نفر به شهرداری تهران رسیدند؛ از سیاسیون تا نظامی‌ها، از کاربلد تا نابلد. بعد از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ تا برگزاری اولین دوره انتخابات شورای شهر و روستا (۱۳۷۷)، شهردار تهران توسط وزارت کشور انتخاب می‌شد. البته در سال‌های اولیه انقلاب، انتخاب شهرداران زیاد بر مبنای وابستگی سیاسی آن‌ها نبود و از طرفی عمر شهرداری‌ها چندان طولانی نشد.
شهرداران کوتاه‌مدت بهشت

پس از پیروزی انقلاب با افتادن قرعه مدیریت کشور به نام نهضت آزادی، محمد توسلی عضو شورای مرکزی و رئیس دفتر سیاسی نهضت آزادی به عنوان اولین شهردار تهران در نظام جمهوری اسلامی انتخاب شد. دانش‌آموخته رشته راه‌وترافیک تمایلات ملی-مذهبی داشت و به روشنفکران مذهبی آن دوران وابسته بود. عمر شهرداری توسلی با استعفای دولت موقت به پایان نرسید اما سرانجام اختلاف او با وزیر کشور دولت رجایی و برخی مقامات دولت منجر به استعفایش شد.

بعد از توسلی، سیدرضا زواره‌ای حقوقدان دو هفته شهردار موقت تهران بود. این عضو حزب جمهوری اسلامی و حزب موتلفه که چندبار برای رئیس‌جمهور شدن تلاش کرد، با تفکر حمایت از مستضعفین تاکید می‌کرد که نباید میلیاردها تومان صرف مترو و بزرگراه‌ها شود و انصاف نیست به ساختن بزرگراه‌ها پرداخت. هرچند که زواره‌ای فرصت پیاده کردن تفکراتش را در شهرداری پیدا نکرد.

در سال ۵۹ سیدکمال‌الدین نیک‌روش به عنوان سومین شهردار تهران بعد از انقلاب اسلامی هفت ماه مسئولیت داشت. دکترای برق دانشگاه میسوری آمریکا هم مثل بسیاری از مسئولین در اوایل انقلاب اولویت خود را بر رسیدگی به قشر محروم و مستضعف قرار داد و می‌گفت که مردم نباید راضی شوند دولت وجوهی را که باید در دورافتاده ترین نقاط کشور مصرف شود، صرف شهروندان تهرانی کند. او بعد از شهرداری تهران در دولت اول میرحسین موسوی مدتی وزیر کشور بود و شهردار بعد از خود را انتخاب کرد.

چهارمین شهردار تهران غلام‌حسین دلجو است که از سال ۶۰ تا ۶۱ به مدت ۱۳ ماه کلیددار پایتخت بود. سخنرانی دلجو در اجلاس شهرداران پایتخت‌های کشورهای اسلامی به زبان عربی و قول‌هایی درباره خروج کلیه انبارهای بزرگ عمومی و خصوصی به خارج تهران، از جمله مواردی است که از این دکترای مدیریت دانشگاه علامه به یاد مانده است. او پست‌هایی در وزارت کشور و پست، تلگراف‌وتلفن داشته و مدتی مدیرعامل بیمه ایران هم بوده است.

در پاسخ به این نامه، امام نوشتند: «همانگونه که نوشته‌اید، تا تعیین تکلیف قطعی از طرف شورای نگهبان و شورایعالی قضایی، جناب حجت‌الاسلام آقای محمدی‌گیلانی مجازند مشکلات شرعی شما را مرتفع سازند. ان‌شاءالله موفق باشید.»

سیفیان در سال ۱۳۷۱ هم به نمایندگی مردم تهران در مجلس چهارم انتخاب شد و در انتخابات مجلس جزو نامزدهای مستقل فهرست جامعه‌ اسلامی اصناف و بازار تهران تهران بود. او همچنین در سال ۱۳۷۷ در اولین انتخابات شورای شهر تهران نامزد شد، که در نهایت به عنوان عضو علی‌البدل شورا انتخاب شد.

بعد از سیفیان، حسین بنکدار چهار ماه به عنوان ششمین شهردار تهران خدمت کرد تا پس از او نوبت به سیاسیون برجسته‌تر برسد.

حبیبی که اکنون دبیر کل حزب موتلفه است تا زمان زنده بودن حبیب‌الله عسگراولادی همواره در سایه پیر موتلفه حرکت می‌کرد و یک فعال سیاسی همیشگی بود. مدیرعاملی پست جمهوری اسلامی، ریاست سازمان هواپیمایی کشوری، قائم‌مقامی بنیاد مستضعفان‌وجانبازان و استانداری خراسان، فارس و تهران از جمله مناصبی است که حبیبی بعد از شهرداری تهران به آن‌ها رسید. او در انتخابات مجلس نهم کاندیدا شد اما نتوانست به مجلس راه یابد.

با برکناری حبیبی، این سیدمرتضی طباطبایی بود که توسط وزیر کشور وقت (علی‌اکبر محتشمی‌پور) به عنوان هشتمین شهردار تهران معرفی شد و از سال ۶۶ تا ۶۸ (۱۶ ماه) مدیریت شهری را به عهده گرفت. او برادر سیدصادق طباطبایی (همسر فرشته اعرابی-نوه دختری امام خمینی)، خواهرزاده امام موسی صدر، برادر زن سیداحمد خمینی و دارای مدرک مهندسی بود و به جناح چپ تمایل داشت.

کرباسچی که در سال ۷۴ از بنیانگذاران حزب کارگزاران سازندگی (که از مدیران تکنوکرات نزدیک به هاشمی‌رفسنجانی تشکیل می‌شد) به حساب می‌آمد از سال ۶۸ تا ۷۷ (۱۰۸ ماه) شهردار تهران بود تا طولانی‌ترین مدت شهرداری را تا آن زمان داشته باشد و حتی با کنار رفتن نوری از وزارت کشور و آمدن علی‌محمد بشارتی، به خاطر حمایت‌های هاشمی‌رفسنجانی باز هم کرباسچی در بهشت باقی ماند تا اینکه در سال ۷۷ ناگهان جهنم برایش تداعی شد.

از زمان شهرداری حبیبی تقریبا این نهاد غیردولتی با حضور یک سیاست‌مدار حرفه‌ای با سیاست گره خورد و شاید در زمان کرباسچی به‌خصوص با درآمدهای سرسام‌آور شهرداری تهران رابطه سیاست و شهرداری به اوج خود رسید. حالا دیگر شهرداری تهران جایی نبود که کسی از قبول مسئولیتش فرار کند.

کرباسچی مدتی بعد از آزادی از زندان باز به فعالیت سیاسی و رسانه‌ای بازگشت و علاوه بر مدیریت بر گروه رسانه‌ای هم‌میهن که شامل چند روزنامه و مجله می‌شد به دبیر کلی حزب کارگزاران سازندگی رسید. در انتخابات ۸۸ هم به ستاد شیخ اصلاحات رفت و قرار بود در صورت ریاست‌جمهوری مهدی کروبی، معاون اول او شود.

در سال ۷۷ با همت دولت اصلاحات بالاخره قانون معطل‌مانده شوراهای اسلامی شهر و روستا اجرا و انتخابات اولین دوره شوراها برگزار شد که با توجه به جو آن دوران، اصلاح‌طلبان توانستند اولین شورای شهر تهران را در دست بگیرند. از این تاریخ انتخاب شهردار تهران بر عهده شورای شهر قرار گرفت و شورای اول، مرتضی الویری که سابقه سه دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی را داشت به عنوان دهمین شهردار پایتخت انتخاب کرد.

در سال ۸۰ محمدحسن ملک‌مدنی که او هم از اعضای کارگزاران بود از سوی شورای شهر اول تهران تا سال ۸۱ به عنوان یازدهمین شهردار تهران فعالیت کرد ولی به دلیل اختلاف با اعضای شورا پس از ۱۰ ماه مثل الویری از سمتش کناره‌گیری کرد. وی پیش از آن سابقه شهرداری اصفهان را داشت. ملک‌مدنی تنها چند روز پس از برکناری از شهرداری به پنج ماه حبس، سه سال انفصال از خدمات دولتی و پنج سال محرومیت از تصدی مسئولیت در شهرداری محکوم شد.

انتخابات دومین دوره شورای شهر تهران مسیر مدیریت شهری را از چپ به راست تغییر داد تا کلید پایتخت که سال‌ها در دست اصلاح‌طلبان بود، سال‌ها در جیب اصول‌گرایان قرار گیرد.

به هر حال این دکترای مهندسی‌وبرنامه‌ریزی حمل‌ونقل از دانشگاه علم‌وصنعت با خاستگاهی اصولگرا از سال ۸۲ تا ۸۴ به مدت ۲۴ ماه شهردار تهران بود و پس از آن به ریاست‌جمهوری رسید. هر چند پس از مدتی ساز خود را کوک کرد و کم‌کم از جناح راست فاصله گرفت تا جریان احمدی‌نژاد را شکل دهد.

در سه ماهی که احمدی‌نژاد به عنوان رئیس‌جمهور منتخب در حال تحویل گرفتن دولت بود علی سعیدلو معاون پشتیبانی شهرداری سرپرستی شهرداری تهران را به عهده گرفت. این دکترای مدیریت استراتژیک پس از آن و در دولت‌های نهم و دهم احمدی‌نژاد به عنوان معاون امور بین‌الملل و معاون اجرایی رئیس‌جمهور و رئیس سازمان تربیت‌بدنی انتخاب شد.

تاثیر کرباسچی در انتخابات ۷۶ و ریاست‌جمهوری شهردار تهران در سال ۸۴ این ضرب المثل را در میان سیاسیون ایجاد کرد که "راه پاستور از بهشت می‌گذرد". اصولگرایان که در سال ۸۵ اکثر کرسی‌های شورای شهر سوم تهران را هم به دست آورده بودند این بار روی یکی از کاندیداهای شکست‌خورده انتخابات ۸۴ سرمایه گذاری کردند تا پس از احمدی‌نژاد همچنان دولت را در دست خود نگه دارند.