چرا مجلس به یک گزینه روحانی اعتماد نکرد؟

روزنامه دنیای اقتصاد: «چرا حبیب‌الله بیطرف از راهیابی به پاستور باز ماند؟» همین یک سوال در دو روز گذشته به شکلی انتقادی فراکسیون امید را نشانه می‌گیرد؛ فراکسیونی که اصلاح‌طلبان مجلس دهم آن را تشکیل داده‌اند و حالا با انتقاداتی جدی روبه‌رو است و برخی چهره‌های سیاسی و رسانه‌های نزدیک به جریان اصلاحات، عدم‌اعتماد پارلمان به گزینه اصلاح‌طلب وزارت نیرو را به انفعال این فراکسیون مربوط می‌دانند.

نکته انتقادی آن است که «چرا فردی که ۱۴۲نفر از نمایندگان مجلس برای دفاع از او ثبت نام کرده بودند هم به او رای موافق ندادند؟» بیطرف با ۱۳۳ راي موافق در مقابل ۱۳۲ رای مخالف و ۱۷ رای ممتنع از ورود به کابينه دوازدهم بازماند. او تنها ۸ راي کم داشت که بتواند یک‌بار دیگر بر مسند وزارت نیرو تکیه بزند. منتقدان به فراکسیون امید، بر این باورند که این فراکسیون با انفعال خود نتوانست در ایجاد همگرایی میان نمایندگان بر سر وزیر شدن بیطرف موفق عمل کند.

در این میان در مورد زد و بند برخی نمایندگان و زیر بار نرفتن بیطرف هم مطالبی مطرح شد؛ موضوعی که روزنامه جمهوری اسلامی هم در شماره دیروز خود به آن اشاره کرد و به نقل از یکی از نمایندگان مجلس که نامی از او در مطلب یادشده نیامده، نوشت: «بیطرف به درخواست‌های تعدادی از نمایندگان که از وی خواسته‌هایی برای حوزه‌های نمایندگی خود داشتند حاضر نشد پاسخ مثبت بدهد و به آنها گفت انجام این خواسته‌های شما به دلایل فنی امکان پذیر نیست. این نمایندگان به وزیر پیشنهادی نیرو به همین دلیل رای ندادند ولی به هر وزیری که در پاسخ به خواسته‌هایشان پاسخ مثبت داد رای اعتماد دادند.»

البته آنچه دو روز است به‌عنوان «انفعال اصلاح‌طلبان مجلس» درباره «ناکامی بیطرف» مطرح می‌شود و فراکسیون امید مجلس را زیر تیغ انتقاد قرار داده، به‌نظر تنها یکی از دلایلی است که مانع رسیدن حبیب‌الله بیطرف به قطار کابینه شده است.

هرچند عملکرد انفعالی فراکسیون امید، خود به تنهایی می‌تواند درباره رای نیاوردن بیطرف اثرگذار باشد، اما در این میان دلایل دیگری نیز برای عدم‌اعتماد این گزینه پیشنهادی اصلاح‌طلب روحانی وجود دارد. حتی برخی نمایندگان سایر دلیل‌ها را که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم، اثرگذارتر از دلایل سیاسی خوانده و برخی دیگر به‌طور کل مسائل سیاسی و فراکسیونی دخیل در عدم‌اعتماد مجلس به بیطرف را رد کرده‌اند. بر این اساس عدم‌اعتماد مجلس در پارلمان را می‌توان در قالب دو برداشت بررسی کرد؛ برداشت سیاسی و برداشت غیر سیاسی (زیست محیطی).

اعتراض زیست محیطی

خارج از مجلس هم برخی چهره‌های سیاسی، این دلیل را مهم توصیف می‌کنند. آنها مساله بحران‌هاي زيست محيطي و مشكلات كشاورزان استان‌هاي زاگرس‌نشين را جدي و نگران‌كننده می‌خوانند و بر آنکه نمايندگان مخالف، بخشي از این بحران‌ها را ناشی از مديريت بيطرف در زمان وزارتش می‌بینند، صحه می‌گذارند. از زمانی که نام حبیب‌الله بیطرف به‌عنوان وزیر پیشنهادی روحانی برای وزارت نیرو جدیت یافت، واکنش‌های مختلفی در شبکه‌های اجتماعی به‌وجود آمد؛ واکنش‌هایی که به مشکل ریزگردها و آب در مناطقی همچون استان‌های غربی و خوزستان اشاره داشت و سیاست‌های حبیب‌الله بیطرف و وزارت نیرو در دولت سازندگی و اصلاحات را اصلی‌ترین دلیل این مشکلات مطرح می‌کرد.

از سوی دیگر، غلامرضا تاجگردون نماینده گچساران و رئیس کمیسیون برنامه هم یکی از افرادی است که مسائل زیست محیطی و خواسته‌های نمایندگان برخی مناطق درباره وضعیت آب حوزه‌های انتخابیه‌شان را به‌عنوان اصلی‌ترین دلایل ناکامی بیطرف مطرح می‌کند. او که خود یکی از اعضای فراکسیون امید است، گمانه‌ها درباره معامله این فراکسیون را رد کرده و تنها وجود بحران آب در برخی مناطق را دلیل رای عدم‌اعتماد به بیطرف خواند. یکی از نمایندگان مجلس نیز در اظهارنظری که در مورد علت رای نیاوردن وزیر پیشنهادی نیرو کرده، بر این نکته تاکید کرد که آقای بیطرف، به درخواست‌های تعدادی از نمایندگان که از وی خواسته‌هایی برای حوزه‌های نمایندگی خود داشتند حاضر نشد پاسخ مثبت بدهد و به آنها گفت انجام این خواسته‌های شما به دلایل فنی امکان‌پذیر نیست. این نمایندگان به وزیر پیشنهادی نیرو به همین دلیل رای ندادند، ولی به هر وزیری که در پاسخ به خواسته‌هایشان پاسخ مثبت داد رای اعتماد دادند.

دفاع ضعیف بيطرف و عملکرد ضعیف «امید»

در این میان دفاع ضعیف بيطرف در مجلس از برنامه‌های خود هم در عدم‌اعتماد مجلس به او بی‌اثر نبود. تاجگردون در یادداشتی تلگرامی به این موضوع اشاره کرد و نوشت: «بحثی به واسطه نوع نگاه و سوابق اجرایی در برنامه‌ها بین نمایندگان برخی مناطق شکل گرفت که تنها کسی که می‌توانست این ابهامات را رفع کند، خود ایشان بود.» او در ادامه تاکید کرد: «به‌نظر من، آقای بیطرف می‌توانست این چالش را به حداقل برساند و تا لحظه‌های آخر هم تلاش کردم این اتفاق حاصل شود، ولی نطق ضعیف و بی‌انگیزه ایشان این تلاش را بی‌نتیجه کرد.» به نوشته این عضو فراکسیون امید، «بیطرف شایسته بود؛ ولی نتوانست مطالبات مردم را در کنار فهم کارشناسی‌اش خوب تعریف کند.»

با این همه، همچنان که در ابتدای این گزارش به آن اشاره شد، سناریویی که بر نقش عوامل سیاسی و فراکسیونی بر عدم‌اعتماد تاکید دارد، طرفدارانی دارد که فراکسیون امید و انفعال اعضا و هیات رئیسه آن را در ناکامی از وزارت بیطرف موثر می‌داند. دیروز غلامعلی نجفی‌خوشرودی عضو این فراکسیون در مجلس، در گفت‌و‌گویی با «ایرنا» گفت که این فراکسیون موافق حبیب‌الله بیطرف برای وزارت نیرو بود ولی فراکسیون‌های مستقلین و نمایندگان ولایی یکپارچه از او حمایت نکردند. این خود می‌تواند اذعانی بر قوی ظاهر نشدن فراکسیون امید بر همگرایی مجلسی‌ها برای رای اعتماد به بیطرف باشد.

صادق زیباکلام فعال سیاسی اصلاح‌طلب دیروز در گفت‌و‌گویی تاکید کرد که از این مساله نمی‌توان غافل شد که در این مجلس با حضور پرشمار اصلاح‌طلبان، وزیر اصلاح‌طلب رای نیاورد و در مقابل وزرای اصولگرا رای بیاورند. زیباکلام در گفت‌و‌گو با انتخاب، درباره زد و بند برخی نمایندگان و اثرگذاری‌اش بر رای عدم‌اعتماد سخن گفت. او البته به ماجرای لیست امید و رد صلاحیت اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس دهم هم اشاره کرد و با بیان اینکه اصلاح‌طلبان و فراکسیون امید قطعا به پالایش درونی نیاز دارند، تاکید کرد: «به‌رغم همه امیدها و انتظاراتی که مردم از لیست امید داشتند، اما واقع مطلب این است که به جز یک تعداد انگشت‌شمار، مابقی‌شان چنگی به دل نمی‌زنند.»

همچنین غلامحسین کرباسچی اظهار کرد که فراکسیون امید در انتخاب وزیر نیرو همکاری لازم را نداشت. به هر روی می‌توان فارغ از نگاه‌های تک‌بعدی درباره چرایی ناکامی بیطرف، تلفیقی از دو برداشت تشریح شده؛ یعنی برداشت سیاسی و فراکسیونی و برداشت زیست‌محیطی و استانی را در این باره موثر و دخیل دانست؛ موضوعی که هرچند ممکن است میزان اثرگذاری متفاوتی بر موضوع رای عدم‌اعتماد به بیطرف داشته باشد، اما به هر روی توانست رای موافق بیطرف را تا ۱۳۳ نماینده کاهش دهد.