چرا از ليست كشورهاي توسعه نيافته خارج نمي شويم؟

روزنامه اعتماد: چند سالي است كه در كشور ما بحث توسعه ذهن و ضمير بسياري از فرهيختگان جامعه را مشغول كرده است. ياد مي آيد سال ها پيش كه كتاب توسعه و تضاد دكتر فرامرز رفيع پور منتشر شد بحث ها و واكنش هاي متعددي را برانگيخت. حتي شايعه شده بود كه رييس جمهور وقت پيشنهاد داده بود دولتمردان اين كتاب را مطالعه كنند.

اما از آن سال ها زماني گذشته و طي چند سال پيش نيز بحث توسعه كمتر مورد توجه قرار گرفت. يكي از مهم ترين موضوعاتي كه در بحث توسعه بايد به آن توجه جدي داشت و از آن غافل نشد بحث آموزش است. بسياري از انديشمندان معاصر ما توانستند به بسترهاي معرفتي بحث توسعه دست يابند و حداقل مباني آن را كه مي تواند براي اين كشور مفيد واقع شود دريافته اند.

اما متاسفانه فراز و نشيب هاي سياسي و اقتصادي و اجتماعي باعث دوري از بحث توسعه يا شايد فراموشي آن شده است. انتقادات و طرح ها و ايده هايي كه درباب توسعه از سوي انديشمندان داخلي ارائه مي شود مي تواند براي فضاي حركت به جلو مفيد باشد. فضاي كشور ما به واسطه گسترش تكنولوژي و ارتباطات اكنون در يك فضاي كاملامقايسه يي قرار گرفته به طوري كه بسياري مي گويند چرا دوبي، مالزي، تركيه، گرجستان و... پيشرفت كرده اند و ما نتوانستيم حداقل به صورت ظاهري به اين پيشرفت دست پيدا كنيم به طوري كه حتي عده يي با دلسردي از اينكه كابل نيز به زودي از تهران جلو بيفتد، سخن مي گويند.

تاملات و ايده هاي انديشمندان و كساني كه درباره توسعه سخن مي گويند را بايد جدي گرفت. دكتر سريع القلم در اين سخنراني با ذكر نكاتي كه شايد بتوان گفت براي نخستين مرتبه هم نيست كه مي گويد و بسياري نيز جدي نگرفته اند و شايد چندين بار ديگر بايد بگويد از تغيير رفتارمان در قبال توسعه ياد كرده اند. او به نكته مهمي اشاره كرده و آن بحث تغيير سيستم فعلي و جايگزين سيستمي نوين براي پذيرش توسعه به معناي دقيق كلمه است.

توسعه ديگر يك آمال و آرزو نيست كه براي آن وقت بسيار باشد بلكه توسعه امري جدي است كه اگر سريع به تغيير سيستم چه در باور و چه در رفتار روي نياوريم همچنان در گرداب عقب افتادگي خواهيم بود و نام كشورمان در ليست كشورهاي جهان سوم خواهد ماند. با افزايش بسيار زياد تحصيلكردگان و حضور بسياري از كساني كه طي سال هاي اخير تجربه عيني از كشورهاي توسعه يافته را دارند مي تواند ما را براي رسيدن به توسعه واقعي و نه ارائه آمارهاي جعلي هدايت كند.

نهادهاي آموزشي نيز در بحث توسعه نقش جدي ايفا مي كنند. اگر نتوانيم آموزش هايي كه به نسل جوان داده مي شود را با مباني توسعه هماهنگ كنيم نمي توانيم به توسعه واقعي دست يابيم. از سوي ديگر نيز بايد پذيرفت كه توسعه امري مستمر است و نمي توان گفت بر اساس يك برنامه ما به آن دست مي يابيم و بعد كه دست يافتيم به كناري مي رويم. همان طور كه بسياري از انديشمندان داخلي سال هاست كه گوشزد مي كنند توسعه بايد همه جانبه باشد و در يك مورد نمي توان آن را خلاصه كرد.

تقدم و تاخر هم ندارد. چند سالي درگير توسعه اقتصادي بوديم و مدتي هم درگير توسعه سياسي و مدتي ديگر نيز درگير تقسيم عدالت بين مردم. اما دست آخر هنوز جزو كشورهاي توسعه نيافته محسوب مي شويم و بسياري از انديشمندان راهكارهاي توسعه يافتگي را ارائه مي كنند اما كيست كه گوش به اين حرف ها بدهد.