میانجیگری حاج قاسم ميان كردها و دولت عراق

لیلا ابراهیمیان در روزنامه شرق نوشت: «قاسم سلیمانی» به اقلیم کردستان عراق سفر کرد؛ پایگاه خبری «سوئیس‌اینفو» از سفر فرمانده سپاه قدس ایران، به کردستان عراق خبر داد. این پایگاه خبری به نقل از یک منبع کرد گزارش داد: «سردار قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس ایران، به‌منظور گفت‌وگو در مورد بحران به‌وجودآمده میان مقامات کرد و دولت مرکزی عراق بعد از اجرای همه‌پرسی استقلال وارد کردستان عراق شده است».

این خبر وقتی باورپذیر می‌شود که روز قبل عکسی از سردار سلیمانی بر مزار «مام جلال طالبانی» در اختیار رسانه‌ها قرار می‌گیرد,٢٠ روز از زمان برگزاری همه‌پرسی استقلال در اقلیم کردستان می‌گذرد؛ تنش‌های میان بغداد و اربیل به منطقه کرکوک، محل منازعه رسیده است و آنها در حال آماده‌باش هستند. سردار سلیمانی می‌خواهد برای حل مشکلات عراق پادرمیانی کند و هدف از سفر او به اربیل همین است.

وقتی تصمیم برای برگزاری همه‌پرسی استقلال در اقلیم کردستان عراق جدی شد، کشورهای منطقه، ایران، عراق و ترکیه در کنار روسیه با آن مخالفت کردند. تشویق، گفت‌وگو و تهدید چاره کار نبود. بارها تهران و بغداد برای اقناع مسعود بارزانی، با او صحبت کردند. عده‌ای معتقد بودند که اقلیم کردستان عراق دنبال گرفتن امتیازهایی از بغداد است؛ برای همین می‌گفتند باید راهبرد و استراتژی ایران در برابر اقلیم کردستان با ترکیه متفاوت باشد. آنها توصیه می‌کردند ایران باید برای حل مشکلات میان بغداد و اربیل پادرمیانی کند؛ اربیل هم دنبال طرح جایگزینی بود که به خواست آنها توجه شود. برای همین بارزانی بارها گفته بود هنوز طرح جایگزین مناسبی به او پیشنهاد نشده است. طرح جایگزین آمریکا، انگلیس، فرانسه و سازمان ملل هم با پاسخ منفی بارزانی به بن‌بست رسید.

زمانی که کردستان عراق برای برگزاری همه‌پرسی پافشاری می‌کرد، سردار سلیمانی به اربیل سفر کرد؛ آن زمان انتظارها برای اعلام لغو همه‌پرسی استقلال کردستان عراق از سوی مسعود بارزانی، رئیس این اقلیم، به بن‌بست خورد. او با بارزانی گفت‌وگو کرد. بارزانی در کنفرانس خبری خود که روز دوم مهرماه برگزار شد، این خبر را تأیید کرد. قبل از آن او بیست‌ویکم شهریورماه هم به اقلیم کردستان سفر کرده بود؛ محور همه گفت‌وگوها انذار رهبران اقلیم کردستان عراق بود. حالا او برای راه‌جویی رفته است.

ایران مرز زمینی خود را نبسته است

دوم مهرماه بود که ایران مرزهای هوایی خود را به روی اقلیم کردستان بست؛ شب قبل از برگزاری رفراندوم در کردستان عراق، دوم مهرماه شورای عالی امنیت ملی ایران از مسدودشدن مرز هوایی ایران با اقلیم کردستان عراق به درخواست دولت مرکزی عراق خبر داد. کیوان خسروی، سخنگوی شورای‌عالی امنیت ملی دلیل این تصمیم را درخواست دولت مرکزی عراق عنوان کرده بود. بر این اساس اعلام شد: «تمام پروازهای ایران به مقصد فرودگاه‌های سلیمانیه و اربیل و همچنین پروازهای عبوری از فضای ایران از مبدأ اقلیم کردستان عراق متوقف ‌شده است». هم‌زمان دو خط هوایی ترکیش ایرلاین و اطلس ترکیه هم پروازهای خود به اربیل را متوقف کردند. روز گذشته، خبری به نقل از «شبکه المیادین» منتشر شد؛ در این خبر آمده است: «به گفته «سیروان محمد»، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع سلیمانیه، ایران مرزهای زمینی خود را به روی اقلیم کردستان عراق از صبح یکشنبه بسته است.

تماس‌ها بین اربیل و تهران درخصوص بسته‌شدن این مرزها در جریان است». بعد از آن بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت خارجه به این ادعا پاسخ داد. قاسمی گفت: «تحول جدیدی در ارتباط با وضعیت مرزهای ایران و اقلیم کردستان ایجاد نشده است». قاسمی در پاسخ به سؤالی در ارتباط با اخبار منتشرشده مبنی بر اینکه ایران مرز زمینی خود را با منطقه اقلیم کردستان بسته است، گفت: «همان‌طور که پیش ‌از این اعلام کرده‌ایم ما مرز هوایی خود را بر منطقه اقلیم کردستان به درخواست دولت مرکزی عراق مسدود کرده‌ایم و تا آنجا که اطلاع دارم، هیچ‌گونه اتفاق جدیدی در این زمینه رخ نداده است».

سردار سلیمانی بر مزار طالبانی

مقصد اول سلیمانی در این سفر، شهر سلیمانیه بود؛ او روز شنبه برای ادای احترام بر مزار مام‌جلال طالبانی، رئیس‌جمهوری سابق عراق و دبیرکل اتحادیه میهنی کردستان عراق حاضر شد.

سردار سلیمانی بعد از گذاشتن تاجی از گل بر مزار طالبانی، برای حل بحران میان کردستان عراق و بغداد به ‌سوی اربیل حرکت کرد.

یازدهم مهرماه بود که جلال طالبانی، در ٨٤سالگی در آلمان درگذشت؛ اولین رئیس‌جمهوری غیرعرب عراق، در ۸۴ سال زندگی خود نقش‌های متعددی را ایفا کرد؛ از فرماندهی مبارزات مسلحانه تا دیدارهای دیپلماتیک و نشستن بر کرسی ریاست‌جمهوری عراق. بعد از حمله «بوش پسر» به عراق در سال ۲۰۰۳ و سقوط حزب بعث عراق، جلال طالبانی اولین رئیس‌جمهور عراق شد. او از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ در مقام ریاست‌جمهوری عراق باقی ماند. با وجود اینکه ریاست‌جمهوری در عراق بیشتر نقشی تشریفاتی است، اما بسیاری طالبانی را یکی از عوامل تأمین ثبات در عراق می‌دانستند.

مام جلال در روزهایی که کردها با رفراندوم استقلال به دل‌مشغولی بزرگ همسایگان تبدیل ‌شده‌اند، در ۸۴سالگی جهان هستی را وداع گفت. جلال طالبانی که در ایران و بین مقامات جمهوری اسلامی ایران، از جایگاه خوبی برخوردار بود، تیرماه گذشته برای اقامتی کوتاه به تهران سفر کرد. سفری که بعد از سال‌های کما و وخامت جسمی‌اش انجام شد. در تهران علی لاریجانی به ملاقاتش رفت و گفته شد این دیدار به‌دلیل شرایط نامناسب جسمی مام جلال در دقایق کوتاهی انجام شد. در مدتی که جلال طالبانی رئیس‌جمهوری عراق بود، تلاش‌های بسیاری کرد تا از تنش‌ ميان كردها و دولت مركزي عراق بکاهد و درعین‌حال روابط بسیار نزدیکی را با ایران بنا نهد.

همچنین کوشید میان تهران با برخی پایتخت‌های دیگر به‌ویژه واشنگتن میانجیگری کند که بارزترین آن، نخستین مذاکره ایران و آمریکا در سطح سفیر در بغداد بر سر مسائل امنیتی عراق بود. او زمانی که در تلاش برای کاستن از سطح تنش موجود میان اربیل و بغداد بود و درست دقایقی پس از اتمام دیدار با نوری مالکی، نخست‌وزیر این کشور، دچار سکته مغزی شد.

سیزدهم مهرماه سردار سلیمانی در دل‌نوشته‌ای برای فوت طالبانی به این نقش اشاره‌کرده است. در بخشی از پیام سردار سلیمانی آمده است:‌ «خبر درگذشت مجاهد خستگی‌ناپذیر، رئیس‌جمهور فقید عراق، جناب آقای جلال طالبانی، نه‌تنها مردم مسلمان عراق بلکه همه ملت‌های منطقه را متأثر و متألم کرد. مرگ شخصیت مجاهدی که قریب به بیش از ٦٠ سال برای آزادی ملت عراق اعم از عرب، کُرد، ترکمن، شیعه، سنی، مسیحی و ایزدی مبارزه کرد، مردی که به‌حق کلمه «مام» برازنده او بود. شخصیتی که بارها سنگر خود را سنگر دفاع از شیعه، سنی، کُرد و عرب قرار داد.

منزلت این مرد بزرگ هنوز در بین ملت عراق شناخته ‌نشده است، کمااینکه در کردستان عراق نیز آن‌گونه که باید، فرصت شناساندن و شناخت این رجل بارز حاصل نشد. طالبانی مردی بزرگ بود که ریاست‌های جدید بر بزرگی او نیفزود، بلکه جایگاه‌ها را ارزشمند و بزرگ کرد. شخصیتی که بارها موجب نجات ملت عراق از گرداب‌ها، کشمکش‌ها و تفرقه‌ها شد.

این مصیبت برای مردم کردستان عراق بیش از دیگر آحاد ملت این کشور سنگین است و به‌خوبی می‌دانند که طالبانی بزرگ با چه مهارت و حکمتی در کنار حقوق دیگر اقوام عراقی، حقوق مردم کردستان عراق را در قانون اساسی تصویب و تثبیت کرد. طالبانی بزرگ در استراتژی خود جهان اسلام را مأمن و کشورهای همسایه خصوصا جمهوری اسلامی ایران را عمق این استراتژی می‌دانست، لذا در تمام بحران‌ها و کشمکش‌ها این دو بُعد به‌عنوان خط قرمز غیرقابل عدول، مدنظر برای آن بزرگوار محسوب می‌شد و از آن مراقبت می‌کرد. امروز جای آن دوست عزیز و فقید خالی است و بحران کنونی در کردستان عراق ناشی از خلأ وجود چنین شخصیت حکیم و موقعیت‌شناسی است. شخصیتی که پیوسته نه‌تنها بر موج احساسات سوار نمی‌شد بلکه احساسات را در یک چارچوب منطقی و عقلانی هدایت می‌کرد. طالبانی عمر خود را فدای ملت عراق کرد و حقیقتا باید ایشان را شهید راه عراق دانست».

سلیمانی و دفاع از اربیل

«سلیمانی، قوی‌ترین مرد خاورمیانه»؛ روزنامه لوموند فرانسه با این عنوان او را مخاطب قرار داده بود؛ عراقی‌ها و کردهای اقلیم کردستان هم با این عنوان او را می‌شناسند. مردادماه ١٣٩٥ بود که داعش اربیل را هدف حمله خود انتخاب كرد. ١٠ روز قبل از اشغال مناطق گویر، خازر و مخمور (۴۰ کیلومتری اربیل) از سوی داعش، قاسم سلیمانی، ملقب به حاجی، به اربیل سفر كرد و به مسعود بارزانی هشدار داد.