کمتر از ۵۰ قلاده یوزپلنگ در ایران وجود دارد

روزنامه آرمان نوشت: یوزپلنگ آسیایی یا یوزپلنگ ایرانی یا تیزپای آسیایی یک زیرگونه به‌شدت در معرض خطر انقراض از یوزپلنگ است که اکنون تنها چندده قلاده از آن در ایران یافت می‌شود. از سال ۱۳۹۰ که پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی شروع شد، تعداد این گونه از ۳۳ قلاده به ۷۵ قلاده رسیده و این نشان‌دهنده تاثیر این پروژه بوده است.

این جانور در مناطق بیابانی در سطح منطقه زندگی می‌کرد و سال‌هاست نسل آن در معرض نابودی کلی قرار دارد. نتایج جدیدترین تحقیقات نشان می‌دهد که بین ۷۰ تا ۱۰۰ یوزپلنگ در مناطق حاشیه کویر مرکزی از جمله خارتوران، نایبندان، دره‌انجیر و میاندشت وجود دارد. این تخمین نتیجه نقشه‌برداری زمینی توسط بیش از ۱۲۰۰۰دوربین دید در شب است که در مکان‌های مختلف کار گذاشته شده بود. ایران از دهه ۱۹۷۰ به‌عنوان تنها زیستگاه یوزپلنگ‌های آسیایی (ایرانی) شناخته شده ‌است. یوزپلنگ ایرانی تنها نژاد این جانور است که یال دارد.

روش آمارگیری از یوز در ایران

یوزپلنگ حیوانی به‌شدت مخفی‌کار و فراری از انسان است، به‌راحتی خود را در طبیعت استتار می‌‌کند و گستره زیستگاهش بسیار وسیع است. همه این عوامل دست‌به‌دست هم می‌دهند تا آمارگیری از این‌گونه بسیار مشکل شود. بهترین روش آمارگیری از یوز در ایران را استفاده از دوربین تله‌ای می‌دانند. دوربین‌های تله‌ای نوعی از دوربین‌های اتوماتیک هستند که با عبور حیوان از جلو چشمی دوربین، فاصله‌ای ۱۵متری را عکس می‌گیرند. در واقع این دوربین‌ها حضور حیوان را هم به‌واسطه تغییر شدت نور دریافتی در لحظه عبور درمی‌یابند و هم از روی درجه حرارت بدن حیوان.

ابتدا گذرگاه‌های یوز را از روی ردپای حیوان مشخص کرده، سپس دوربین‌‌های تله‌ای در آنجا کار گذاشته می‌شود. خال‌‌های روی بدن یوز، مانند اثر انگشت انسان، منحصر به ‌فرد است؛ بنابراین از روی عکس‌ها، تعداد یوزها را در آن فاصله مشخص کرده و با انجام کارهای آماری جمعیت یوز آن ناحیه را تخمین می‌زنند. کار آماری انجام‌شده بر اساس تعداد یوزهای ثبت‌شده در زیستگاه‌‌های استان یزد برآورد هشت تا ۱۲ یوز در این ایستگاه‌ها را نشان می‌‌دهد و می‌‌توان با حدود اطمینان ۹۵٪ از حضور ۹ تا ۱۸ یوز در این منطقه سخن گفت. برآوردهای پیشین جمعیت ۳۳ تا ۴۸ یوزپلنگ را برای استان یزد تخمین می‌‌زد. جمعیت کل یوزپلنگ ایرانی نیز در برآوردهای قبلی در سال ۱۳۷۶، تعداد ۵۰ تا ۱۰۰، در سال ۱۳۸۳ جمعیت ۵۰ تا ۶۰، و در سال ۱۳۸۷ تعداد ۷۰ تا ۱۰۰ یوزپلنگ ایرانی تخمین زده شده بود. پروژه برآورد جمعیت یوزپلنگ ایرانی در استان یزد از دی ۱۳۹۰ تا فروردین ۱۳۹۱ به همت پروژه حافظت از یوزپلنگ ایرانی، انجمن یوزپلنگ ایرانی و انجمن پنترا انجام شده و طی آن جمعا ۱۰۰ دستگاه دوربین تله‌ای در زیستگاه‌های بافق، دره انجیر، آریز و سیاه‌ کوه در این استان کار گذاشته شد و برای رسیدن به نتایج نهایی باید کار در زیستگاه‌‌های میاندشت، عباس‌آباد، نایبندان، راور، خارتوران و پارک ملی کویر نیز انجام شده و مجموع نتایج گردآوری شود.

یوزپلنگ ایرانی محکوم به نابودی است

ماه جاری رئیس سازمان محیط‌زیست کشور با اشاره به وضعیت یوزپلنگ ایرانی عنوان کرد: باید بپذیریم یوزپلنگ ایرانی نیز مثل بسیاری از گونه‌‌های ایرانی ازبین‌رفته محکوم به نابودی است. به‌گزارش ایسنا، عیسی کلانتری افزود: تعداد یوزپلنگ‌های ایران از ۱۱۲ قلاده به ۴۷ قلاده رسیده است، چون این حیوانات گرسنه هستند و پوشش گیاهی مناسبی وجود ندارد تا امکان رشد حیواناتی که یوزپلنگ‌های موجود از آنها تغذیه می‌‌کنند، فراهم شود.

حفاظت از یوزپلنگ ایرانی مدیریت ویژه می‌خواهد

ماه گذشته مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی با اشاره به اینکه جمعیت یوز ایرانی زیر ۵۰ قلاده برآورد می‌شود، گفت: طی سه ماه اخیر ۱۹ یوزپلنگ در میاندشت، جنوب شاهرود، توران، نایبندان و دره انجیر شناسایی شده است که از این تعداد سه قلاده ماده بودند. هومن جوکار در مورد آخرین وضعیت دلبر و کوشکی یوزپلنگ‌‌های حفاظت‌شده در پارک پردیسان بیان کرد: تلاش بسیاری برای جفتگیری طبیعی دلبر و کوشکی صورت گرفت. از سال گذشته مطمئن شدیم که جفت گیری طبیعی این دو یوزپلنگ ممکن نیست و باید به‌دلیل سن و سال کوشکی کار دیگری انجام دهیم. به‌گزارش ایسنا، او با اشاره به اینکه در برخی مناطق دوربین نداریم و نمی‌‌توانیم آمار این مناطق را اعلام کنیم، گفت: برآورد می‌‌کنیم که تعداد یوزهای کشور زیر ۵۰ قلاده باشد. همزمان معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست یزد با بیان اینکه یوزپلنگ ایرانی از نظر جمعیتی در معرض انقراض قرار دارد، گفت: برای حفاظت و تقویت این گونه، نیازمند مدیریت ویژه و متمرکز هستیم. حسن اکبری افزود: به‌رغم تلاش‌‌های بسیار سازمان حفاظت محیط‌زیست برای بهبود جمعیت این گونه، ممکن است برای نجات یوزپلنگ نیاز به استفاده از روش‌‌های جدیدتر و یا حتی تکثیر در شرایط نیمه‌طبیعی باشیم.

او اظهار کرد: همچنین دستگاه‌‌هایی چون راه و شهرسازی و سازمان صنعت، معدن و تجارت باید استانداردهای لازم زیست‌محیطی را در طبیعت رعایت کنند تا آسیبی به گونه‌‌های حیات وحش وارد نشود. معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست یزد اضافه کرد: در دهه ۸۰، هفت قلاده یوز پلنگ ایرانی در این استان به‌علت تصادفات جاده‌ای از بین رفتند. او گفت: باید بپذیریم وضعیت یوزپلنگ ایرانی وضعیتی خاص است و وجود جمعیت ۴۰ تا ۷۰ قلاده از این گونه در کشور بسیار اندک است. بنابراین باید از آن حفاظت و برای ابقای آن تلاش کرد. اکبری با بیان اینکه آمار دقیقی از این گونه در استان نداریم، خاطرنشان کرد: در آخرین بررسی که توسط دوربین‌های تصویربرداری در استان صورت گرفت، تنها چهار قلاده در زیستگاه‌های شهرستان‌های اردکان و بهاباد مشاهده شد که برای تخمین آمار دقیق این گونه نیاز به دوربین تصویربرداری بیشتری است.

او افزود: رفت‌و‌آمد انسان‌ها، ایجاد جاده‌های متعدد و تخریب‌های معدنی در زیستگاه‌های حیات وحش موجب نابودی تعدادی از گونه‌‌های جانوری از جمله یوزپلنگ شده است. معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست یزد اظهار کرد: از اوایل سال ۸۰ تلاش‌های خوبی برای نجات جمعیت یوزپلنگ شد، اما این گونه به‌دلیل قلمرو وسیعش با انواع خطرات روبه‌روست و انسان هم به‌دلیل معدنکاری موجب ناامن‌شدن عرصه‌‌های زیستگاهی برای این گونه شده است. به‌گزارش ایرنا، اکبری اضافه کرد: در دنیا وقتی جمعیت گونه‌ای از حد زیستمند مثلا حدود ۲۰۰ فرد کمتر برسد، گفته می‌شود گونه از نظر ژنتیکی در معرض خطر جدی انقراض است که یوزپلنگ سال‌هاست در این وضعیت قرار دارد.