سرمايه صندوق توسعه ملی صرف چه چيز می‌شود؟

محمد مساعد در روزنامه شرق نوشت: برداشت از صندوق توسعه ملي نسبت به سال جاري افزايشي حداقل ١٥٢ درصدي خواهد داشت. اين حقيقت که در جدول بند «و» تبصره ٤ ماده واحده لايحه بودجه سال ١٣٩٧ عيان است، نگراني‌ها درباره دچار‌شدن اين صندوق به سرنوشت صندوق ذخيره ارزي را افزايش داده است.

اين هشداري است که در چند سال گذشته بارها و بارها از زبان مسئولان دولتي و کارشناسان اقتصادي تکرار شده و نشان مي‌دهد اگر حساسيت عمومي نسبت به صندوق توسعه ملي به وجود نيايد، اين صندوق نيز مانند حساب ذخيره ارزي، آن‌چنان که رئيس بانک مرکزي مي‌گويد، به «يک تجربه تلخ» تبديل شود. به ياد دارم در ابتداي آغاز به کار دولت روحاني همراه با جمعي از دانشجويان سراسر کشور ديداري با رئيس دولت اصلاحات داشتيم. خاتمي در آن جلسه که در فضايي محدود و البته خودماني برگزار شد، با يادآوري تلخي‌هاي هشت سال مهرورزي دولت مهرورز گريزي نيز به سرنوشت حساب ذخيره ارزي زد و گفت: «در روزهاي پاياني دولتم عده‌اي به تمسخر مي‌گفتند اين يزدي خسيس اين همه پول را در حساب ذخيره کرده که چه بشود؟ بعد هم ديديم که آقايان آمدند و چه کردند».

اشاره ايشان در آن جلسه به سرنوشت بخش ذخيره‌شده درآمدهاي نفتي، همان چيزي بود که کارشناسان اقتصادي نيز کمابيش قبل و بعد از آن تکرار کرده‌اند. صندوقي که به گفته احمد توکلي در دوران احمدي‌نژاد جارو شد و به گفته مسعود نيلي، مشاور اقتصادي روحاني، در آن دوران ديگر صندوق ذخيره ارزي نبود و به صندوق ذخيره نذري تبديل شده بود؛ اما حالا پس از گذشت چهار سال از آن روزها به نظر مي‌رسد بار ديگر دست‌بردن در صندوق توسعه ملي در حال تبديل‌شدن به روالي عادي است که ممکن است به تجربه تلخ ديگري منجر شود. حال بايد ديد حسن روحاني نهايتا در‌اين‌بين روال آن يزدي خسيس را در پيش خواهد گرفت يا به سبک هم‌استاني سمناني‌اش براي جبران کسري بودجه دولتش دست به جيب صندوق توسعه ملي خواهد برد.

سرمايه صندوق صرف چه چيزي خواهد شد؟

نگاهي به جدول بند «و» تبصره ٤ ماده واحده لايحه بودجه سال ١٣٩٧ کل کشور نشان مي‌دهد دولت برداشت از صندوق توسعه ملي در سال آينده را به طور کلي فارغ از فلسفه وجودي صندوق توسعه ملي در نظر گرفته و از کمک مالي به صداوسيما مطابق سال گذشته تا پرداخت پاداش پايان خدمت بازنشستگان آموزش و پرورش را از طريق صندوق توسعه پرداخت خواهد کرد. جمع اين مبلغ به صورت مستقيم بيش از ٢٠ هزار ميليارد تومان است و اين در شرايطي است که براساس گزارش صندوق توسعه ملي همين امروز نيز تراز اين صندوق منفي است. از سمت ديگر سيدناصر موسوي‌لارگاني، رئيس فراکسيون روحانيت و نماينده اصولگراي مجلس شوراي اسلامي، در گفت‌وگو با فارس افزايش برداشت از صندوق توسعه ملي را اگرچه خلاف اساسنامه و قوانين مي‌داند؛ اما با اجازه مجلس و مقام معظم رهبري ممکن مي‌بيند؛ اما توجيه دولت براي هرکدام از اين پرداخت‌ها چيست؟

نگاهي به جدول برداشت‌ها از صندوق توسعه ملي نشان مي‌دهد اغلب موارد ذکر‌شده در اين جدول طرح‌ها و برنامه‌هايي قابل‌احترام و ضروري‌اند؛ اما نکته اينجاست که اختصاص منابع از صندوق توسعه به اين طرح‌ها اغلب خلاف فلسفه وجودي صندوق و اساسنامه آن است و به همين دليل است که نه‌تنها محمدباقر نوبخت براي اين برداشت‌ها خواستار «عنايت ويژه» مجلسيان است؛ بلکه خود مجلسيان نيز براي تصويب برخي از بندهاي آن که در بودجه سال جاري نيز وجود داشت، به سراغ اجازه از دفتر رهبر انقلاب رفته بودند. طرح‌هايي مانند سامانه‌هاي نوين آبياري و طرح‌هاي آب‌رساني روستايي، اگرچه باعث اتفاقات مثبت بسياري در سال‌هاي اخير شده؛ اما عملا در دسته طرح‌هاي عمراني قرار مي‌گيرند، همان‌طور که توسعه حمل‌ونقل ريلي نيز چنين وضعيتي دارد. مقابله با ريزگردها، طرح توسعه سواحل مکران،‌ ساماندهي حمل‌ونقل عمومي، بهبود محيط زيست و ساماندهي بافت‌هاي فرسوده نيز هرچند يک‌به‌‌يک طرح‌هايي حياتي و نيازمند توجه جدي هستند؛ اما قرابتي با فلسفه وجودي صندوق توسعه ملي ندارند.

در‌اين‌بين کمک به تسويه بدهي پاداش پايان خدمت بازنشستگان آموزش‌وپرورش از صندوق توسعه ملي در واقع نوعي جبران حذف رديف بودجه پرداخت پاداش پايان خدمت فرهنگيان در بودجه سال جاري است که مي‌توان آن را به حساب کياست يا سياست سازمان برنامه و بودجه گذاشت که رديف بودجه‌اي را که بايد از محل ديگري تأمين مي‌کرده، مي‌خواهد از صندوق توسعه تأمين کند. در کنار آن پرداخت از صندوق توسعه ملي به صداوسيما شايد گل سر‌سبد برداشت‌ها از صندوق توسعه ملي باشد که نياز به توضيح اضافه‌اي ندارد.