کیش به اعتدال؛ ماندن یا نماندن جهانگیری؟!

مثلث آنلاین: آیا اصلاح طلبان از این رخداد که هر روز پررنگ تر می‌شود نگران شده‌اند ؟ در این پرونده در این مورد بحث کرده‌ایم.

حتی اگر واعظی رک و صریح تاکید کند که هیچ اختلافی میان جهانگیری و راس دولت وجود ندارد و او همچنان در همان جایگاه و موقعیت قبلی است، از چپ و راست هستند افرادی که مخالف او فکر کنند و اصرار داشته باشند که این جهانگیری همان جهانگیری قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری نیست. کسانی مثل محمد رضا باهنر که به رسانه‌ها گفته جایگاه جهانگیری افت کرده و آن سو‌تر از او روزنامه اصلاح‌طلب اعتماد که با تایید ماجرا نسبت به دور‌شدن روحانی و جهانگیری از یکدیگر هشدار هم داده است.

این وسط اما کسانی از اصلاح‌طلبان هم هستند که نسبت به وضعیت پیش‌آمده خوشبین هستند. حتی به استقبالش هم رفته‌اند.

هر‌چه هست حالا هر‌چقدر هم که جهانگیری بر تعداد سفرهایش بیفزاید و خودش را هم در قاب رسانه ملی به جهت معاون اول‌بودنش قرار دهد، کاملا محسوس است که او دیگر معاون‌اول با اختیار دولت اول روحانی نیست. حالا سوال این است که این پدیده چه تاثیر بر روابط روحانی و اصلاح‌طلبان خواهد گذاشت؟ آیا اصلاح‌طلبان در ‌واقع از آنچه در حال وقوع است، خرسندند؟

سیاستمدار کرمانی‌زاده سال‌های آغازین انقلاب یک دانشجوی ٢١‌ساله بود که در سال ۵٨ کار خود را از روستاهای بم آغاز کرد. نخستین شغل رسمی او پس از دستور امام برای تشکیل جهادسازندگی در یکی از دهستان‌های مرزی سیستان‌و‌بلوچستان بود. پس از آن هم مسئولیت جهاد سازندگی جیرفت را بر عهده گرفت.

جهانگیری همان‌طور که خود در مناظره تلویزیونی در پاسخ به قالیباف بر آن تاکید داشت پله‌های سیاست را آرام‌آرام و با کار اجرایی بالا آمد. سال ۶٣ مسئول جهاد سازندگی کرمان شد. محبوبیتش در استان به‌ویژه جیرفت که مسئولیت خود را در این شهرستان آغاز کرده‌ بود آن‌قدر بود که راهی پارلمان شود. از همین روی در دوره دوم و سوم مجلس نمایندگی‌ مردم جیرفت را در مجلس بر عهده گرفت.

پس از اینکه از نمایندگی مجلس فارغ شد، بر صندلی غلامحسین کرباسچی تکیه زد. زمانی که کرباسچی راهی تهران شد تا به ساختمان شهرداری برود، اسحاق جهانگیری بر صندلی او در استانداری اصفهان نشست تا استانداری در دولت دوم اکبر هاشمی‌رفسنجانی را هم به کارنامه اجرایی‌اش بیفزاید.

دوره ریاست‌جمهوری سیدمحمد خاتمی فصل تازه‌ای را در مسئولیت‌های او ایجاد کرد. جهانگیری در جای و جایگاهی نشست که تخصصش بود. با تصدی وزارت معادن و فلزات به کابینه اول راه پیدا کرد. اما تجربه وزارت او به همان ۴ سال ختم نشد؛ چرا که در دولت دوم هم سیدمحمد خاتمی او را برگزید و او وزیر صنایع و معادن شد.

پایان دولت خاتمی برای جهانگیری آغاز دوران عسرت بود. او هم مثل بسیاری از کارگزاران دولت هاشمی و خاتمی، گوشه‌نشین شد. چهار سال اول ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد عضو هیات علمی‌سازمان مدیریت صنعتی بود؛ زمانی که فارغ از سیاست می‌توانست با دانشجویان بگذراند اما از سال ٨٨ همچون بسیاری دیگر از اصلاح‌طلبان به بازنشستگی رسید و ‌ترجیح داد دغدغه‌های رسانه‌ای خود را در ماهنامه صنعت و توسعه متمرکز کند.

دهه ٩٠، دهه بازگشت جهانگیری بود. روز پایانی ثبت‌نام کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری او جایی حوالی میدان فاطمی‌ در خودرو منتظر بود تا ببیند تصمیم آیت‌الله هاشمی چیست. قرار بود اگر هاشمی نیاید جهانگیری در انتخابات ثبت‌‌نام کند. دقایقی مانده به پایان مهلت قانونی ثبت‌‌نام خبر رسید که هاشمی در راه وزارت کشور است. هاشمی به وزارت کشور رفت و جهانگیری مدارک ثبت‌‌نامش را یک جای مطمئن گذاشت تا شاید روزی به کارش بیاید که آمد.

خرداد ٩٢ همه‌‌چیز برای اصلاحات شکل دیگری رقم‌ خورد. محمدرضا عارف از گردونه کاندیداهای انتخابات کناره‌گیری کرد تا اصلاح‌طلبان به روحانی رای دهند. اما این تمام ماجرا نبود. قرار شد حسن روحانی در میان انبوهی از هم‌طیفان، دست راست خود را از میان بانیان پیروزی‌اش برگزیند. همین شد که مرد مرضی‌الطرفین اصلاحات هم دوشادوش روحانی راهی پاستور شد؛ اصلاح‌طلبی که ٨ سال با سیدمحمد خاتمی در هیات دولت نشست و چند سال بعد فرستاده اصلاح‌طلبان در دولت روحانی شد. جهانگیری به انتخاب رئیس‌جمهور معاون‌اول او شد.

اما اندکی قبل از انتخابات ٩۶ داستان تازه‌ای از شایعه رابطه بد روحانی و جهانگیری منتشر شد. حضور یک کاندیدا در کنار روحانی اصرار اصلاح‌طلبان بود گر‌چه همان زمان زمزمه‌های نارضایتی روحانی از این طرح شنیده‌ می‌شد. می‌گفتند روحانی راضی به کاندیداتوری‌اش نیست. هر‌چه بود روز شنبه ٢۶ فروردین ١۵ دقیقه مانده به اتمام نام‌نویسی برای انتخابات ریاست‌جمهوری درهای وزارت کشور بسته شد اما اسحاق جهانگیری هنوز از پله‌های ستاد انتخابات پایین نیامده‌ بود تا صفحه نخست شناسنامه‌اش را روبه‌روی لنز دوربین عکاسان بگیرد. همه منتظر تصمیم مهم مرد شماره دو دولت بودند.

«در کنار روحانی هستم» نخستین رونمایی جهانگیری از نقش محول‌‌شده پس از ثبت‌نام بود؛ گزاره‌ای که حضور در سایه جهانگیری را به اثبات می‌رساند.

او آمد اما همان‌گونه که گفته بود در نهایت از نامزدی در انتخابات کناره‌گیری کرد. روحانی آن انتخابات را برد اما جهانگیری آن‌گونه که انتظار می‌رفت در دولت او جایگاه قبلی را نداشت. حتی در روزهای آغازین دولت دوازدهم این گمانه هم به‌شدت تقویت شد که او درخواست استعفا هم داده است. حالا اما دوباره شایعات در این مورد بالا گرفته است. کار حتی به آنجا رسیده که واعظی به رسانه‌ها توصیه کرده از کلی‌گویی بپرهیزند و به شایعه‌ها دامن نزنند. او پس از جلسه هیأت دولت در جمع خبرنگاران حاضر شد و درباره برخی انتقادات به عملکرد رئیس‌دفتر دولت دوازدهم افزود: «این مطالبی که مطرح می‌شود هیچ پایه و اساسی ندارد یعنی اینکه مطرح می‌کنند که بین بنده و آقای دکتر جهانگیری اختلاف است. هیچ اختلافی نه در این سه‌ماه گذشته و بلکه ۴ سال و سه‌ماه گذشته بین بنده و آقای دکتر جهانگیری نبوده است و بهترین رابطه را با‌هم داریم.»

دقیقا نکته همین بود که رسانه‌ها و برخی محافل سیاسی از مقایسه واعظی و جهانگیری بحث به میان می‌آوردند و از انتقال برخی مسئولیت‌ها به رئیس‌دفتر حکایت می‌کردند.

این وسط روایت‌های دیگری هم وجود داشت. یکی از رسانه‌های اصلاح‌طلب در این مورد نوشته بود: به‌گفته یک فرد نزدیک به جهانگیری، این واعظی نیست که نقش پررنگی در حذف یا تحدید نقش اصلاح‌طلبان در دولت دارد. او می‌گوید که این خود حسن روحانی ا‌ست که حساسیت‌هایی در این‌باره نشان می‌دهد.

این فرد که نخواست نامش فاش شود، از دیدار چندی پیش خود با واعظی در گفت‌وگو با «جامعه فردا» توضیح داد: «چندی پیش با آقای واعظی دیداری داشتم و ذهنیت من نیز مانند همه این بود که ایشان باعث کم‌رنگ‌شدن نقش جهانگیری و بقیه اصلاح‌طلبان در دولت هستند اما با شنیدن حرف‌های ایشان متوجه شدم که این خود آقای روحانی‌ است که خواستار این‌گونه عملکرد است.»

به گفته این منبع نزدیک به دولت، واعظی به وی گفته است که حسن روحانی محافظه‌کاری‌ها و ملاحظاتی دارد و او مجبور است که نظر رئیس‌جمهور را تامین کند.

وی ادامه داد: «فضای ذهنی رئیس دولت این‌گونه است و تنها واعظی نیست که در محدودکردن اصلاح‌طلبان در دولت نقش دارد. هرچند نقش واعظی هم قابل کتمان نیست خود روحانی هم محافظه‌کارانه و با ‌ترس رفتار می‌کند. واعظی به من گفت که بین روحانی و این فضای رسانه‌ای گرفتار شده است و حتی زمانی که قصد تغییر پرویز اسماعیلی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور را داشته، رئیس‌جمهور با آن مخالفت کرده و مانع از تغییر وی در دولت شده است.»

وی در پایان تاکید کرد: «من منکر نقش واعظی در دولت نیستم اما باید دقت کرد که تمام انتقادها به سوی او نباشد. او می‌گفت که تمامی‌ استانداران با نظر و تایید آقای جهانگیری انتخاب شدند اما در کم‌رنگ‌شدن نقش معاون‌اول رئیس‌جمهور من مقصر نبودم. بلکه آقای روحانی خودش هم حساسیت‌هایی دارد که گمان می‌کند برای تعدیل نقش گروه‌ها و تشکل‌های تندرو باید برخی ملاحظات را داشت.»

اصلاح‌طلبان خشنودند یا ناراحت؟

در این میان افراد دیگری از اصلاح‌طلبان هم واکنش‌های جالبی داشته‌اند. محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی ایران در این مورد گفته است: «شخص آقای جهانگیری در حد مطرح‌شدن برای مسئولیت و موقعیت ریاست‌جمهوری است. دلایل روشنی هم برای طرح این موضوع در دست هست. برای این می‌توان اول به اعتبار تجارب ایشان نگاه کرد. جهانگیری در انتخابات گذشته یعنی در سال ۹۶ وقتی خود را در معرض نظر و افکار عمومی قرار داد، شاهد این بودیم که توانایی‌هایشان بازتاب و انعکاس بسیار مناسبی داشت و ایشان مورد تایید قرار گرفت. در واقع جامعه به ایشان پاسخ مثبت داد. در نتیجه می‌توان گفت که این بستر و آمادگی مورد نیاز برای ایشان فراهم شده است. باید توجه کرد که ما باید برای انتخابات ۱۴۰۰، ظرفیت اصلاح‌طلبی خودمان را در حوزه رقابتی که جریان رقیب برای ما ‌ترسیم می‌کند؛ مورد سنجش قرار دهیم و بر این اساس از الان نمی‌توانیم افق ۱۴۰۰ را مطرح کنیم.

او در عین حال گفته است: «آقای جهانگیری تکیه‌گاه اصلاح‌طلبان است. ظرفیتی که آقای روحانی به آن تکیه کرده است، آقای جهانگیری به‌عنوان حلقه اتصال حوزه اعتدال با اصلاح‌طلبان است. آقای جهانگیری شخصیتی است که از ابتدای تعریف مأموریتش در دولت اعتدال، روزبه‌روز توانسته بیشتر توانمندی و محبوبیت خود را درون جریان اصلاحات و نزد نحله‌های فکری مختلف تقویت کند و امروز همه گروه‌های سیاسی که ذیل اصلاح‌طلبان تعریف می‌شوند، روی آقای جهانگیری اجماع نظر دارند؛ این سرمایه بزرگی است که خود ایشان نقش مهمی‌در شکل‌گیری‌اش داشته است.»

اما فراتر از همه اینها اظهارنظر صادق زیباکلام هم جالب اشت. او گفته: «وی با بیان اینکه «من هرکاری که می‌توانستم برای روحانی و رئیس‌جمهور شدنش در دوره دوم انجام دادم» و بیان این ادعا که «اما امروز هرجا می‌روم ناامیدی می‌بینم و حال باید گفت که آیا باید از روحانی عبور کرد یا در کنار وی ماند؟» عملکرد اطرافیان رئیس‌جمهور را قابل نقد دانست و گفت: به نظرم جهانگیری باید کنار بکشد و خود را برای انتخابات ۱۴۰۰ آماده کند. جهانگیری آمادگی کار اجرایی را دارد. البته ما باید کنار روحانی بمانیم و با او بسوزیم و بسازیم.» سوال اساسی این است که این وضعیت جدید، برای اصلاح‌طلبان چه حسی را پدید آورده است؟ آیا می‌توان برداشت کرد که آنها این مساله را شکستی بزرگ برای خود قلمداد می‌کنند؟

تاکتیک اصلاح‌طلبان

همه اینها اصلاح‌طلبان را راضی می‌کند تا به تصمیم روحانی در مورد کمتر کردن نقش جهانگیری در دولت رضایتمندانه‌تر نگاه کنند. شاید یک پاسخ اصلاح‌طلبان به ایرادات در آینده این باشد؛ تیم نزدیک به روحانی اجازه فعالیت و تحرک بیشتر به اصلاح‌طلبان نداد.

آنها شاید اینگونه دستشان برای نامزد کردن جهانگیری بازتر باشد. اقتصاد یعنی چالش بزرگ این دولت در سال‌های پیش رو نمی‌بایست چالش بزرگ اصلاح‌طلبان در انتخابات ۱۴۰۰ باشد. اصلاح‌طلبان لابد خرسندند از اینکه قرار نیست هزینه دفاع از وضعیت اقتصادی را در برهه انتخابات بپردازند.