سکوت روسیه پیام جدی به کرد‌ها است

خبرآنلاین: رحمن قهرمانپور کارشناس مسائل خاورمیانه در گفت و گو با خبرآنلاین به بررسی تحولات عفرین پرداخته است.

سوریه از آغاز بحران خود یکی از پیچیده ترین مناطقی بحرانی نام گرفت و حتی کاهش قدرت گروه تروریستی داعش در این کشور باعث نشد این پیچیدگی کاهش یابد. در هم تنیدگی و از هم گسیختگی منافع و تضادها و حضور بازیگران متعدد داخلی، منطقه ای و بین المللی باعث گسترش و تطویل بحران شده و امروز مسئله عفرین و عملیات شاخه زیتون توسط ترکیه در این منطقه نیز بر پیچیدگی موجود افزوده و سناریوهای متفاوتی را شکل داده است. سوال این است که این روند توسط ترکیه تا به کجا ادامه خواهد یافت و واکنش احتمالی دیگر بازیگران چیست؟ در این باره با رحمن قهرمانپور کارشناس مسائل خاورمیانه گفت و گو کرده ایم که از نظر می گذرانید:

تفسیر شما از تحولات اخیر عفرین چگونه است؟ به نظرتان بازیگران دخیل در سوریه این روند را پذیرفته اند؟

آنچه که مشاهده می شود این است که ترکیه از این لحاظ با مشکلی مواجه نیست. دیگر بازیگران فقط نگران این هستند که شهروندان غیرنظامی آسیب نبینند. حتی هلند هم بیانیه‌ای که داد، قویا پذیرفت که ترکیه حق دارد از مواضع خودش دفاع کند. در مجموع مخالفت جدی با این اتفاق به آن اندازه که انتظار می‌رفت، صورت نگرفت. این هم می‌تواند ناشی از چند مسئله باشد:

اول این‌که صحنه سوریه در حال ورود به دوران پساداعش است و قاعدتا اروپا دنبال این است که در دوره پساداعش سهم زیادی داشته باشد. بنابراین می‌بینیم که علی‌رغم اختلافاتی که بین ترکیه و اتحادیه اروپا بعد از کودتای نافرجام سال گذشته در ترکیه وجود داشت، الان اروپا مخالفت جدی با عملکرد ترکیه در عفرین ندارد. شاید بر این استدلال است که احتمال می دهد ترکیه بتواند در آینده همکاری نزدیکی با آمریکا و اروپا در موضع سوریه داشته باشد.

از طرف دیگر روسیه هم مخالفت جدی ندارد، چون احساس می‌کند که در وضعیت فعلی برای این‌که مانع نقش‌آفرینی آمریکا در منطقه شود و از حضور آمریکا در مناطق کردنشین سوریه جلوگیری کند، این اقدام ترکیه و سکوت روسیه می‌تواند پیام جدی به کردها باشد که نمی‌توانند همزمان هم با روسیه و هم با آمریکا کار کنند و باید بین روسیه و آمریکا یکی را انتخاب کنند.

از این نظر اقدام ترکیه علیه پ.ک.ک و یگان‌های خلق کردی خیلی هم به ضرر روسیه نیست. اما این‌که ترکیه دنبال چه است، ترکیه مشخصا برای خودش اهدافی را دنبال می کند. هدف بلندمدت ترکیه این است که بتواند در سوریه پساداعش وزن خودش را افزایش دهد و بتواند در معادلات آینده سوریه و تقسیم قدرت نقش قوی‌تری را ایفا کند و برای این کار شروع کرده به حمایت از ارتش آزاد سوریه.

ارتش آزاد سوریه هم با کردها زاویه دارد و هم با دولت مرکزی دمشق و به نوعی می‌شود گفت به اندیشه‌های اخوانی نزدیک‌تر است. این هدف ترکیه است، اما این‌که بتواند تا چه حد این‌ها را محقق کند در عمل، فعلا باید منتظر باشیم و ببینیم اتفاقات بعدی چگونه است. ترکیه اعلام کرده که ی.پ.د یعنی جبهه یگان‌های خلق کرد سوریه را به‌عنوان شاخه سوری پ.ک.ک یعنی گروه تروریستی می‌شناسد، بنابراین اقدام خودش را اقدام علیه تروریسم اعلام کرده و در مقابل اعتراض آمریکایی‌ها و ائتلاف ضدداعش گفته که اولویت ما هم داعش است و هم پ.ک.ک است. ما پ.ک.ک و یگان‌های خلق کرد سوریه را، هر دو را به‌عنوان گروه تروریستی شناسایی می‌کنیم. حالا باید منتظر باشیم و ببینیم ترکیه تا چه حد می‌تواند این خواسته خودش را عملی کند و بتواند در صحنه آینده سوریه نقش موثرتری ایفا کند.

با توجه به این‌که کردها در سوریه به‌عنوان نیروهای پیاده‌نظام آمریکا تلقی می‌شدند و آمریکا کاملا از آن‌ها حمایت مالی و تسلیحاتی می‌کرد، با این تفاسیر آمریکا به دنبال تغییر استراتژی خود در سوریه است؟

این‌که آمریکا استراتژی‌اش را عوض می‌کند، خیر. آمریکا دنبال این است که نقش موثرتری را ایفا کند، یعنی به موازات دیپلماسی چندجانبه روسیه، خودش یک خط دیپلماتیک جدیدی را باز کند با همکاری محور عربستان و گروه‌های طرفدار عربستان در داخل سوریه و احتمالا اتحادیه اروپا و در آینده ترکیه. بنابراین برای فعال نگه‌داشتن این دیپلماسی، علاوه بر کردها به بازیگران دیگری هم احتیاج دارد. از طرف دیگر به نظر من آمریکا دارد این پیام جدی را به کردها می‌‌فرستد که اگر دنبال کسب حمایت واشنگتن هستید، بایستی به حرف واشنگتن گوش دهید.

آقای بارزانی در موضوع رفراندوم با آمریکا مخالفت کرد و آمریکا هم حمایت خودش را تا حدی از او گرفت. بنابراین در دوران جدید واشنگتن می‌خواهد این پیام سریع را بفرستد که اگر دنبال جلب حمایت من هستید، بایستی به حرف من گوش دهید، آن‌جایی که من می‌خواهم، عمل کنید. این هم احتمالا چیزی است که کردهای سوریه نمی‌خواهند و از طرف دیگر در نظر داشته باشیم که الان این یأس و سرخوردگی که در میان کردهای عراق و کردهای منطقه به خاطر شکست رفراندوم به وجود آمده، بدون شک محاسبات آمریکا و روسیه را هم تحت تاثیر قرار داده، یعنی کردهای سوریه، کردهای عراق پس از رفراندوم با موقعیت کردهای پیش از رفراندوم، تفاوت جدی دارند.

به نظرتان استراتژی ایران در حال حاضر چگونه است؟ ایران هم در وسط مانده و دقیقا نمی‌داند چه رفتاری نشان دهد یا با این شرایط موافق است؟

منافع ایران روشن است. ایران از وجود یک دولت مرکزی در دمشق حمایت کرده. یک زمانی برای مقابله با داعش لازم بود که کردهای سوریه تقویت شوند و الان منافع دولت مرکزی دمشق در این است که کردهای سوریه تضعیف شوند که قدرت چانه‌زنی در برابر بشار اسد نداشته باشند. بنابراین اقدام ترکیه هم با تضعیف کردهای سوریه عملا می‌شود گفت که منجر به تقویت دولت مرکزی دمشق می‌شود و این چیزی است که می‌تواند به نفع ایران باشد.

آیا باعث نمی‌شود که گفتگوهایی که با آستانه آغاز شد و تا اینجا پیش آمده، تضعیف شود؟

نه، به خاطر این‌که روسیه هم اعلام کرده که این اقدام در راستای همان توافق آستانه است و خارج از آن نیست، چون آن‌طور توافق شده که در منطقه شمال سوریه، روسیه و ترکیه و دولت مرکزی دمشق با هم هماهنگ باشند که ظاهرا این هماهنگی صورت گرفته است. بنابراین آن چیزی که نخست وزیر ترکیه گفته، آنکارا پیش از حمله، هم روسیه را خبردار کرده و هم دولت مرکزی دمشق را و روسیه هم تایید کرد که ما به کردهای سوریه گفته بودیم که یا اداره مناطق کردنشین را به دولت مرکزی دمشق بسپارید یا این‌که آماده حمله ترکیه باشید که آن‌ها ظاهرا گزینه دوم را انتخاب کردند.