نقدی بر الگوی ایجاد رفاه اقتصادی در ایران

خطر این است که دولت‌ها برای کسب قدرت و محبوبیت، هزینه‌های رفاه جامعه و سایر هزینه‌های خود را از محل توزیع مستقیم ثروت‌های زیرزمینی فراهم کنند و منابع زیرزمینی را به جای سرمایه‌گذاری و افزایش ظرفیت‌های اقتصاد، در قالب هزینه‌های رفاهی در اقتصاد توزیع کنند.

این چرخه معیوب که اقتصاد ایران در آن قرار گرفته است، روز‌به‌روز دولت را بدهکارتر، منابع زیرزمینی کشور را تخلیه و توان تولید اقتصاد را تضعیف می‌کند، رفاه شهروندان را کاهش می‌دهد و از منابع در دسترس نسل‌های آینده می‌کاهد. نتیجه قطعی ایجاد رفاه از طریق توزیع مستقیم منابع، فرو افتادن اقتصاد کشور در چرخه تضعیف رشد و کاهش رفاه است. اگر در اقتصاد نفتی ایران، ایجاد رفاه از محل توزیع مستقیم منابع زیرزمینی تامین شود نه از محل بازتوزیع عواید تولید، در نتیجه دولت‌ها به‌طور طبیعی در مقام توزیع‌کننده رانت خواهند نشست. حال اگر قاعده مالی موثری بر نحوه هزینه‌کردن درآمدهای نفتی حاکم نباشد، ناگزیر عوارض نامطلوبی مانند کاهش پاسخگویی دولت‌ها، تضعیف بخش خصوصی، وابستگی بنگاه به حمایت‌های دولتی، کاهش روحیه کار و تلاش در جامعه، افزایش رانت‌خواری و عدم‌شفافیت و نظایر آن شکل خواهد گرفت.

اگر در یک کشور، بخشی از رفاه جامعه از محل مالیات‌های مردم و بخش دیگر از محل سهم نیروی کار از بازتوزیع ارزش مازاد ناشی از تولید فراهم شود، افراد جامعه برای دستیابی به رفاه بالاتر، به ناچار تلاش بیشتر و تولید بیشتری خواهند کرد و چنین رفاهی می‌تواند پایدار باشد. ولی اگر دولت از طریق توزیع مستقیم منابع مالی و زیرزمینی رفاه ایجاد کند، به تدریج اقتصاد به جای تولید و ایجاد درآمد، به سوی مصرف هرچه بیشتر منابع خود می‌رود. در چنین شرایطی ابتدا ثروت‌های زیرزمینی و سهم نسل‌های آینده به مصرف می‌رسد و سپس با کاهش آن، دولت‌ها با ایجاد بدهی‌های بیشتر، از جیب نسل‌های آینده هزینه خواهند کرد.