شکاف معنادار «امید به زندگی» در ایران

روزنامه دنیای اقتصاد: بر مبنای آخرین گزارش مرکز آمار ایران، شاخص امید به زندگی در سال ۱۳۹۵ برای مردان ۵/ ۷۲ سال و برای زنان ۵/ ۷۵ سال بوده است. شاخص امید به زندگی در سال۱۳۹۵ نسبت به سال ۱۳۹۰، برای مردان یک سال و برای زنان یک سال و نیم افزایش یافته است. به گواه این گزارش، توزیع امید به زندگی بین استان‌ها در سال ۱۳۹۵ نسبت به سال ۱۳۹۰ به سمت نابرابری بیشتر حرکت کرده است. در حالی که تفاوت امید به زندگی برای بیشترین و کمترین استان‌ها در سال ۱۳۹۰ حدود ۵ سال بوده، این شکاف در سال ۱۳۹۵ به حدود ۹ سال افزایش یافته است. به این معنی که در این بازه ۵ ساله، شرایط اجتماعی و فردی به نحوی رقم خورده تا توزیع امید به زندگی در دنباله‌های توزیع(برد توزیع)، حدود ۲ برابر نابرابرتر شود.

بر مبنای گزارش منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران، شاخص امید به زندگی برای زنان در سال ۱۳۹۵ حدود ۳ سال بیشتر از مردان و ۵/ ۷۵ سال بوده است. قبل از گزارش شاخص امید زندگی در سال ۱۳۹۵، آخرین گزارش مشابه، بر مبنای نتایج عمومی سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ منتشر شده است. شاخص امید به زندگی در این سال برای مردان ۵/ ۷۱ سال و برای زنان ۷۴ سال بوده است. به این معنی که طی ۵ سال امید به زندگی هر دو گروه مردان و زنان افزایش یافته است. در این ۵ سال، امید به زندگی مردان حدود یک سال و امید به زندگی زنان حدود ۵/ ۱ سال افزایش یافته است. بنابراین هم در مقیاس سطح، امید به زندگی زنان بیشتر از مردان بوده و هم میزان رشد شاخص امید به زندگی زنان در طول زمان بیشتر از مردان است. به همین دلیل انتظار می‌رود شکاف امید به زندگی زنان در طول زمان از امید به زندگی مردان فاصله بیشتری بگیرد.

شکاف شاخص در استان‌ها

در مقیاس استانی نیز شواهد حاکی از آن است که شاخص امید به زندگی برای هر دو گروه مردان و زنان شکاف قابل توجهی دارد. در بین استان‌ها، استان البرز بیشترین امید به زندگی را برای هر دو گروه مردان و زنان داشته است. امید به زندگی در این استان برای مردان ۴/ ۷۴ سال و برای زنان ۷۸ سال بوده است. در طرف مقابل، سیستان و بلوچستان کمترین امید به زندگی را در بین استان‌ها برای هر دو گروه مردان و زنان داشته است.

امید به زندگی در سال ۱۳۹۵ در این استان برای مردان ۷/ ۶۵ سال و برای زنان ۲/ ۶۹ سال بوده است. به این معنی که فردی که در سال ۱۳۹۵ در استان البرز متولد شده به‌طور متوسط ۷/ ۸ سال بیشتر از فردی که در استان سیستان و بلوچستان متولد شده، امید به زندگی دارد. در ردیف‌های بالای امید به زندگی، بعد از استان البرز، استان‌های تهران، مازندران و اصفهان بیشترین امید به زندگی را داشته‌اند. در طرف مقابل، در گروه‌های پایین، بعد از سیستان و بلوچستان، استان‌های خراسان شمالی، هرمزگان و ایلام کمترین امید به زندگی را داشته‌اند. بر مبنای گزارش مرکز آمار، در سال ۱۳۹۰، استان گیلان با ۳/ ۷۲ سال بیشترین امید به زندگی را داشته است. بعد از آن نیز استان‌های قم، مازندران و زنجان در رده‌های بعدی بیشترین امید به زندگی قرار گرفته بودند. در همین سال، کمترین امید به زندگی برای استان سیستان و بلوچستان با ۲/ ۶۷ سال بوده است. به این معنی که در سال ۱۳۹۰ شکاف بین بیشترین و کمترین امید به زندگی در استان‌ها ۱/ ۵ سال بوده است. این در حالی است که این شکاف در سال ۱۳۹۵ حدود ۹ سال گزارش شده بود. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که در ۵ سال منتهی به ۱۳۹۵، شرایط اجتماعی و فردی به نحوی رقم خورده که شکاف امید به زندگی بین استان‌ها افزایش یابد.

برمبنای گزارش منتشر شده از سوی مرکز آمار، توزیع رشد امید به زندگی در ۱۳۹۵ نسبت به سال ۱۳۹۰ بین استان‌ها یکسان نبوده است. برخی استان‌ها در این بازه ۵ ساله رشد مثبتی درخصوص امید به زندگی داشته و برخی دیگر نیز رشد منفی را تجربه کرده‌اند. امید به زندگی در بین مردان در استان سمنان در این بازه ۵ ساله، با رشد ۲/ ۳ سال، بیشترین رشد مثبت را تجربه کرده است. بعد از سمنان، تهران، البرز و کردستان بیشترین رشد امید به زندگی را تجربه کرده‌اند. در طرف مقابل، در ۵ سال مذکور امید به زندگی در استان سیستان و بلوچستان کاهش حدود ۵/ ۱ سالی را تجربه کرده است.