خروج آمریکا از برجام، تهران را به کدام سو می‌برد؟

انتخاب: غیرقابل پیش بینی بودن و بی ثباتی در دولت ترامپ مدت‌ها به یک منبع نگرانی تبدیل شده است. اعلان جنگ تجاری پرزیدنت ترامپ علیه دوستان و دشمنان اکنون منجر به ایجاد یک اتحاد بین المللی جدیدی شده است. اکنون دشمنان قدیمی در یک چشم انداز ژئوپلتیک در حال تغییر گردهم آمده اند. اولین واکنش نسبت به جنگ تجاری پرزیدنت ترامپ در زمینه تعرفه‌های فولاد و آلومینیوم علیه متحدان اروپایی، کانادا، مکزیک و چین توسط اتحادیه اروپا انجام شد. در این راستا فهرستی از محصولات آمریکا از جمله موتور سیکلت دیویدسون و کره بادام زمینی مشمول تعرفه اتحادیه اروپا شدند. کانادا در پاسخ به تعرفه‌های گمرکی جدید آمریکا بر واردات فولاد و آلومینیوم در اقدامی تلافی جویانه در حال برنامه ریزی برای تحمیل تعرفه ۲۵ درصدی به ارزش ۱۳ میلیارد دلار علیه کالا‌های آمریکایی است. دولت مکزیک هم در واکنش به این اقدام درصدد اعمال تعرفه بر فولاد، گوشت خوک، میوه و پنیر از آمریکا تمرکز کرده است.

کیم سنگوپتا در ایندیپندنت نوشت: اما در میان هشدار‌های فزاینده و سقوط بازار‌های سهام؛ دونالد ترامپ بر خوب بودن جنگ تجاری تاکید می‌کند. دولت چین و هند که دهه‌ها درگیر خشونت و جنگ با یکدیگر بوده اند اکنون شاهد تقویت سریع روابط بین آن‌ها هستیم. همچنین ایران با خروج ترامپ از توافق هسته‌ای و تهدید وی در وضع تحریم‌های جدید، برای تامین امنیت و اقتصاد خود به سمت همکاری با روسیه و چین قدم برداشته است. مکزیک برای مقابله با ظهور مجدد قلدری آمریکا درصدد جذب متحدان جدید در آمریکای لاتین است. به طور کلی هدف اصلی اعمال تعرفه‌های توسط آمریکا، پکن است. دو کشور چین و هند تا حد زیادی با اتخاذ اقدامات اقتصادی ناشی از جهانی شدن توانسته اند به پیشرفت‌های تکنولوژیکی و اجتماعی دست پیدا کنند. تولید ناخالص داخلی هر دو کشور در دو دهه بعدی از کشور‌های عضو گروه جی ۷ پیشی خواهد گرفت و این امر منجر به رقابت گسترده بین دو کشور پرچمعیت جهان خواهد شد. اما با این وجود به دلیل نگرانی از اقدامات اخیر ترامپ به سمت همکاری با یکدیگر قدم برداشته اند. این تعجب آور است که اکنون هند به سمت چین سوق پیدا کرده است در حالی که دولت‌های گذشته آمریکا سال‌ها تلاش کردند تا از طریق وضع ابتکارات سیاسی، اقتصادی و نظامی هند را به متحد استراتژیک آمریکا علیه پکن تبدیل کنند. در این راستا می‌توان به اقدام دولت آمریکا در عضویت هند در اتحاد چهارگانه آمریکا - ژاپن - استرالیا برای مبارزه با سلطه چین بر منطقه یاد کرد.

موضوع دیگر رویارویی و تقابل آمریکا و متحدانش؛ ایران است. سایر اعضای توافق هسته‌ای بار‌ها بر حفظ برجام تاکید کرده اند و آن‌ها اکنون به دنبال مقاومت نسبت به تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های خارجی هستند که با ایران تجارت می‌کنند. علاوه بر این قدرت‌های اقتصادی بزرگی خواهان تجارت گسترده با ایران هستند. این کشور (ایران) سومین تامین‌کننده نفت برای اقتصاد در حال رشد هند است. در حالی که چین بزرگترین وارد کننده نفت ایران است. هند و چین هر دو در واکنش به تحریم‌های آمریکا بر تداوم خرید نفت از ایران تاکید کردند. چین ذی نفع اصلی سیاست خارجی آمریکا در مقابل ایران است. تهران در حال حاضر درصدد نزدیکی بیشتر به سمت روسیه و چین است. ایران علاوه بر کاهش تعرفه به منطقه آزاد تجاری اتحادیه اقتصادی اوراسیا به رهبری مسکو پیوست.

اعلان جنگ تجاری ترامپ در زمینه فولاد و آلومینیوم توسط حامیان و مشاوران افراطی وی تشویق شده است، اما رهبران حزب و همچنین تحلیلگران و کارشناسان ارشد محافظه کار عمیقا نگران هستند. پال رایان، رئیس مجلس نمایندگان آمریکا در مخالفت با تصمیم ترامپ در خصوص تعرفه‌های تجاری گفت: «اکنون به جای این که ما با متحدان اروپایی خود در رسیدگی به عملکرد تجارت نامنصفانه چین همکاری کنیم بیشتر متحدان خود را هدف قرار داده ایم.» دن اکرسون از موسسه کاتو اظهار داشت: «اعمال تعرفه علیه فولاد و آلومینیوم بیشتر بر مالیات دهندگانی که نقش مهمی در ایجاد اشتغال و رشد آمریکا دارد تاثیر میگذارد تا تولیدکنندگان آن. اقدامات دولت در عرصه تجارت تهدید برای پیشرفت مناطق دیگر است. ترامپ نمی‌داند که او با آتش بازی می‌کند. من فکر می‌کنم اکنون در حال رفتن به پرتگاه هستیم. کشور‌های دیگر نسبت به این رویداد آگاه هستند و آن‌ها تلاش می‌کنند با عدم تبعیت از رئیس جمهور غیرعادی و خطرناک از نزدیک شدن به لبه پرتگاه خودداری کنند.»