پایان پادشاهی «بیت‌کوین»

جام جم: ساتوشی ناکاموتو در سال ۱۳۸۸/ ۲۰۰۹ پدیده جدیدی به‌نام بیت‌کوین را به دنیا معرفی کرد، ارز دیجیتالی که از طریق اینترنت قابل استخراج و معامله است و هیچ مرجع بانکی بر آن نظارت ندارد. اکنون ۹ سال از راه‌اندازی پروتکل بیت‌کوین می‌گذرد و ۲۴ میلیون کیف پول الکترونیک فعال بیت‌کوین در سراسر جهان وجود دارد. ارزش هر واحد بیت‌کوین در سال ۱۳۹۰/ ۲۰۱۱ فقط یک دلار بود، در حالی که تا اواخر سال گذشته به بیش از ۱۹هزار دلار رسید و شتاب صعودی افزایش قیمتش بسیار خبرساز شد.

با وجود این‌که هیچ موفقیتی بی‌رقیب نمی‌ماند، ارزش بازار بیت‌کوین همچنان یک سروگردن از نزدیک‌ترین رقیبش یعنی اِتِریوم بالاتر است. در مورد بیت‌کوین ادعا می‌شود قابل جعل نیست و کسی نمی‌تواند از روی بیت‌کوین‌های استخراج‌شده کپی کند. اما خود ایده بیت‌کوین قابل کپی است و دولت‌ها یا شرکت‌ها می‌توانند با الگوبرداری از این پروتکل دست به ساخت ارز رمزپایه دیگری بزنند که اگر کاربرپسندتر باشد، چه‌بسا پیشتازی بیت‌کوین را به چالش بکشد و در درازمدت حتی به نابودی آن بینجامد. درادامه چند سناریویی را بررسی خواهیم کرد که آینده پرچالش بیت‌کوین را به‌تصویر می‌کشد.

سناریوی اول: غلبه دولت

دنیایی را تصور کنید که در آن پول کاغذی خاطره‌ای بیش نیست و همه تراکنش‌های ریزودرشت با ارز رمزپایه ملی انجام می‌شود. این هدف در بانک مرکزی آمریکا حامیانی دارد که فِدکوین (Fedcoin) را وسیله تحققش می‌دانند. فِدکوین نوعی ارز دیجیتال دولتی است که تحت نظارت مستقیم بانک مرکزی اداره می‌شود. طراحان فِدکوین بر این باورند که ارزهای رمزپایه دولتی می‌توانند از بیت‌کوین کارآمدتر باشند. گوپتا می‌گوید اگر بانک مرکزی بر ارزهای دیجیتال نظارت داشته باشد، سرعت انجام تراکنش‌ها در مقایسه با بیت‌کوین که هیچ مرجعی بر آن نظارت نمی‌کند بیشتر خواهد شد و درنتیجه ذخایر پولی کشور افزایش می‌یابد.

سناریوی دوم: غلبه شبکه‌های اجتماعی

جالب است بدانید شبکه‌های اجتماعی پرمخاطب ازجمله فیسبوک این قابلیت را دارند که کنترل بیت‌کوین و ارزهای دیجیتال مشابه را به‌دست بگیرند یا با ساخت ارزهای رمزپایه خودشان برتری بیت‌کوین را به چالش بکشند. اما چگونه؟

در حال حاضر بیت‌کوین براساس اجماع کاربران و توسعه‌دهندگان این پروتکل مدیریت می‌شود. بنابراین هر زمان که گروهی از کاربران و استخراج‌کنندگان بیت‌کوین تصمیم بگیرند از نسخه نرم‌افزاری تغییریافته دیگری استفاده کنند، می‌توانند از جریان اصلی بیت‌کوین منشعب شوند. دقیقا همین انشعاب در سال گذشته منجر به ایجاد بیت‌کوین کش شد که زنجیره بلوکی ارتقایافته‌تری نسبت به بیت‌کوین دارد. اگر مثلا فیسبوک بتواند گروه بزرگی از کاربران و استخراج‌کنندگان بیت‌کوین را به استفاده از نسخه نرم‌افزاری خودش ترغیب کند، مدیریت بیت‌کوین عملا به‌دست فیسبوک خواهد افتاد. اما این تنها راه قاپیدن مدیریت بیت‌کوین توسط شبکه‌های اجتماعی نیست.

سناریوی سوم: موج توکن‌ها

دنیا به‌سمتی درحال پیشروی است که تا چندی دیگر تقریبا همه کالاها و خدمات توکن‌دار (Token نوعی از ارزهای رمزپایه) یا به‌عبارتی دارای ارز تخصصی خودشان خواهند شد. به این معنی که وقتی پشت صندوق پرداخت یک خواربارفروشی ایستاده‌اید و کیف پول دیجیتال نصب‌شده روی تلفن همراهتان را باز می‌کنید، علاوه‌بر بیت‌کوین و مانند آن مقداری توکن در فهرست حساب‌تان خواهید داشت که معرف برند (مثلا اپل‌کش یا تویوتاکش) یا خدماتی خاص هستند. این توکن‌ها با سیستم امتیاز یا کارت هدیه که دهه‌هاست وجود دارند متفاوتند، آن هم از این جهت که وقتی توکن‌ها روی زنجیره بلوکی ذخیره می‌شوند راحت‌تر و با امنیت بالاتری قابل انتقال خواهند بود. در چنین سیستمی وجود شبکه‌ای از کارگزاران نیز ضروری است تا اگر مثلا فروشگاهی که از آن خرید می‌کنید سهام اپل را نمی‌پذیرد، بتوانید ارز درخواستی فروشنده را از طریق یک واسط به او بپردازید.