برجام، قربانی سوریه می‌شود؟

فرارو: آمریکایی‌ها و متحدان‌شان پس از هزینه کردن میلیارد‌ها دلار برای براندازی حکومت سوریه نتوانستند دولت این کشور را ساقط کنند، در نتیجه به خاطر این شکست از ایران در برجام انتقام گرفتند.

در آستانه نشست سران آمریکا و روسیه در هلسینکی، پایتخت فنلاند، بحث حضور ایران در سوریه و امکان توافق واشنگتن و مسکو در خصوص محدود کردن نفوذ تهران در دمشق، در رسانه‌ها برجسته شده است. آمریکایی‌ها اعلام کرده‌اند که در دیدار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با همتای روسی‌اش، ولادیمیر پوتین، درباره حضور ایران در سوریه گفتگو خواهند کرد.

قبل از خروج آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، آمریکایی‌ها مکررا از فعالیت‌های منطقه‌ای ایران به عنوان بخشی از نگرانی‌های ترامپ که در توافق هسته‌ای مشمول نشده بود، یاد می‌کردند. کاخ سفید سرانجام از توافق هسته‌ای خارج شد و تحریم‌هایش را مجددا علیه ایران برقرار کرد. اما این پرسش همچنان باقی‌ست که بین برجام به عنوان یک توافق صرفا هسته‌ای با فعالیت منطقه‌ای ایران چه ارتباطی وجود دارد؟

قبل از خروج ترامپ از برجام، او چهار شرط برای باقی ماندن در این توافق وضع کرد که یکی از آنها، محدود کردن نفوذ منطقه‌ای ایران بود. این در حالی است که از مجموعه شروط دوازده‌گانه مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا، برای رسیدن به یک توافق جدید با ایران پس از ترک برجام، هشت شرط با نفوذ ایران در منطقه مرتبط بود.

آمریکایی‌ها در توجیه خروج‌شان از برجام، مدعی شدند که این توافق از طریق فراهم کردن رونق اقتصادی در ایران، باعث افزایش نفوذ منطقه‌ای آن شدند. در مقابل، در ایران دلایل دیگری برای خروج یکجانبه ترامپ از برجام ذکر می‌شود. وبگاه آمریکایی المانیتور طی یادداشتی، ضمن تشریح شکاف بین منافع ایران و آمریکا در منطقه، به دیدگاه ایران در خصوص دلایل خروج ترامپ از برجام پرداخت.

المانیتور نوشت: " از ۱۲ شرط مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا، برای رسیدن به یک توافق جدید با ایران، هشت تا به نفوذ منطقه‌ای ایران و حمایت آن از بازیگران غیردولتی در سوریه، لبنان، یمن و فلسطین مربوط می‌شود. برای آمریکا، سیاست‌های منطقه‌ای ایران در حال تبدیل شدن به یک خطر غیرقابل‌تحمل برای منافعش و منافع متحدانش است. برای منطقه، ایران در حال تبدیل شدن به یک واشنگتن جدید است، یعنی ابرقدرت منطقه‌ای که در صحنه‌های متعدد در غرب آسیا درگیر است.

در رابطه با ایران، زمانی که بحث تهدیدات مستقیم به ثبات و استقلالش مطرح باشد، منطقه به مثابه یک حائل است. بنابراین، شکاف بین درخواست‌های آمریکا و ایران بزرگتر می‌شود. از این رو، امکان رسیدن به یک اجماع، کمتر و احتمال تقابل مستقیم و غیرمستقیم در آینده بیشتر می‌شود". در سایه همین تنش‌های فزاینده است که المانیتور تصریح می‌کند آمریکا از توافق هسته‌ای برای باجگیری از ایران استفاده می‌کند. این وبگاه افزود: "از دیدگاه ایران، آمریکا از توافق هسته‌ای به عنوان یک باج برای به دست آوردن چیزی که خود و متحدانش در بدست آوردن آن در منطقه شکست خورده‌اند، استفاده می‌کند".

یک منبع نظامی ایرانی مستقر در سوریه که به شرط فاش نشدن نامش با المانیتور گفتگو کرده، در این باره خاطرنشان کرد: " در این زمینه، سوریه مسئله اصلی است. باوجود هزینه کردن میلیارد‌ها دلار، پس از اینکه آن‌ها از ساقط کردن رئیس‌جمهور بشار اسد ناکام ماندند، می‌خواهند بواسطه تضعیف توافق هسته‌ای از ایران انتقام بگیرند".

این منبع با اشاره به اینکه نقش ایران در سوریه، قابل‌مذاکره نیست، ادامه داد: " برعهده سوری‌ها است که تصمیم بگیرند. آن‌ها ایران را دعوت کردند و نه آمریکا یا هیچکدام از متحدانش را". به گفته این منبع، تعداد مستشاران ایرانی در سوریه محدود است.

آمریکایی‌ها دنبال محدود کردن تعداد مستشاران ایرانی نیستند بلکه آن‌ها به دنبال تضعیف اعتماد مردم سوریه به ایرانیان و همچنین نفوذ ایران بر سایر بازیگران جنگ سوریه است. بر اساس تحلیل المانیتور، نزاع هسته‌ای جدید، یادآور تنش بعد از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ است که قبل از آن، جورج دبلیو بوش، در سال ۲۰۰۲، ایران را در "محور شرارت" قرار داده بود.