اروپا و آمریکا به دنبال سود تحریم ایران

فریدون مجلسی در روزنامه شرق نوشت: ترامپ با ایفای نقش یک مدیرعامل خودکامه به‌جای یک رئیس‌جمهور قانون‌مدار، نه‌فقط ثبات سیاسی و اجتماعی کشورش را به‌هم ‌ریخته است، بلکه روابط بین‌المللی مبتنی بر نزاکت دیپلماتیک را نیز آشفته کرده و موجب ایجاد احساس هرج‌ومرج و ناامنی سیاسی به‌ویژه در خاورمیانه شده است؛ جغرافیایی که در شرایط عادی نیز همواره وضعی غیرعادی دارد و اکنون ۷۰ سال است با پدیدآمدن مسئله پایان‌ناپذیر اعراب و اسرائیل، آرامش این منطقه مختل بوده است.

اسرائیل با توسل به بی‌نظمی، کوشیده است نظم دلخواه خود را تحمیل کند و فلسطینیان نیز با تلاش برای رسیدن به حقوق بیشتر، پیوسته حقوقی را از کف داده‌اند. اسرائیل خود را مانند جزیره‌ای متفاوت، نماد دموکراسی و فرهنگ اروپایی در منطقه سنت‌گرای خاورمیانه می‌داند. نویسنده کتاب ایران‌هراسی با کنایه به سیاست تبعیض آریایی و ضدیهودی هیتلر، می‌نویسد این قربانیان نژادپرستی اروپایی اکنون با فرورفتن در قالب فرهنگ اروپایی می‌کوشند با نوعی سیاست «آریایی‌کردن» پیرامونی در خارج از اروپا، خود را اروپایی بدانند؛ اما در عمل از برخی مفاسد سنتی رایج در منطقه برکنار نیستند.

نخست‌وزیر کنونی اسرائیل در بحرانی‌ترین زمان‌ها برای سومین‌بار از سوی پلیس به اتهام فساد مالی احضار شده است، اما این وضع منحصر به نتانیاهو نیست؛ بسیاری از رجال کنونی و پیشین اسرائیل دچار این‌گونه لغزش‌ها بوده‌اند، اما نباید فراموش کرد نظارت‌ها و شرایط قانونی اجازه سودجویی‌های کلان نمی‌دهد و جامعه نیز با این‌گونه مسائل کنار می‌آید و متهمان، پس از پایان دوران مجازات به مشاغل سیاسی بازمی‌گردند. تفاوت کشورهای عرب منطقه مانند عربستان در این است که در این کشورها، مقام و موقعیت اختلاسگران کلان عملا مانع علنی‌شدن یا مجازات مرتکبان می‌شود.

مگر اینکه شرایط سیاسی ایجاب کند. به‌ عبارت دیگر، پرونده‌های مالی در گرو وفاداری‌های سیاسی است و هر زمان لازم شود به آن‌گونه سوابق واقعی و گاه ساختگی استناد می‌شود. وضعیتی که پس از قتل برنامه‌ریزی‌شده جمال خاشقجی در کنسولگری عربستان رخ داده است، به دلیل رقابت‌های سیاسی ترکیه و عربستان و برخی حساسیت‌های اروپایی در مقابل یکه‌تازی‌های ترامپ، محمد بن‌سلمان، ولیعهد و نایب‌السلطنه عربستان را با انزوایی نسبی مواجه کرده است که عکس دسته‌جمعی رؤسای کشورهای گروه ۲۰ در بوئنوس‌آیرس آرژانتین، آن انزوای یک‌متری را نشان می‌دهد.

اما او که با چند کودتای خانوادگی با پشت‌سرگذاشتن حق ‌تقدم‌های سنتی خانوادگی جایگاه قدرتمند کنونی را اشغال کرده و حتی برادر ارشدش به قبول امیری مدینه بسنده کرده است، به‌سادگی کنار نخواهد کشید. اختلافات میان جناح‌های عربی نیز چیز تازه‌ای نیست؛ سنتی قبیله‌ای است. به همین دلیل مسائل بین‌قبیله‌ای برای اجنبی چندان قابل بهره‌جویی نیست. وقتی اختلاف میان عربستان و قطر نیز علنی شد، ایران به‌درستی راه خروج از محاصره هوایی و دریایی را روی آن کشور گشود، اما می‌داند که آنان بار دیگر با هم جمع خواهند شد و ایران را همواره اجنبی خواهند دانست.

عرب‌های همسایه ایران پول‌دارند و روابط بازرگانی با آنان برای آن کشورها ارزشمندتر از آن است که آن را فدای رفتارهایی کنند که در خاورمیانه نامتعارف نیست. آنچه برای خاشقجی رخ داد، قبلا برای برخی از اعضای خاندان سلطنتی عربستان و دیگران هم رخ داده بود و آنان ناپدید شده‌اند. واکنش ترامپ اعلام محرومیت ۱۸ نفر از مقامات عربستانی مرتبط با قتل خاشقجی از دریافت روادید سفر به آمریکا بوده است؛ مجازاتی که ۸۰ میلیون ایرانی بی‌آنکه کسی را کشته باشند، مشمول آن هستند! درباره شخص محمد بن‌سلمان به داوری ترامپ در همین حد اکتفا می‌شود که «او در این ماجرا یا دست داشته یا دست نداشته است»!؟

عرب‌ها اکنون درباره اینکه مسئله عرب و اسرائیل را تبدیل به مسئله ایران و اسرائیل کنند و از تحریم ایران بهره‌مند شوند، یا اینکه در عین مخالفت با تحریم ایران، به دلیل منافع ملی و تجاری، از تحریم‌ها تبعیت کنند، متأسفانه روی دومی اتفاق‌نظر دارند. اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها و نیز روس‌ها با وجود مسائل روزمره و اتفاقی، با نتانیاهو یا بدون نتانیاهو، برای حمایت از موجودیت اسرائیل اولویت قائل‌اند. این واقعیتی است که باید در نظر داشته باشیم تا منافع ملی ما قربانی نشود.