در حیاط خلوت بودجه چه خبر است؟

روزنامه فرهیختگان نوشت: ۱۲۷۴ هزار میلیارد تومان از بودجه ۹۸ در قالب پیوست ۳ ارائه شده است، سهم شرکت‌های دولتی از این بودجه ۹۱ درصد است و درحالی‌که بودجه عمومی کشور ۷.۸ درصد رشد داشته، بودجه شرکت‌های دولتی ۵۲ درصد افزایش یافته است.

در حالی که در لایحه سال ۹۸، بودجه عمومی تنها ۷.۸ درصد نسبت به بودجه سال ۹۷ رشد داشته است، اما بودجه شرکت‌ها، موسسات و بانک‌های دولتی با رشد نزدیک به ۵۲ درصدی از ۸۳۹ هزار و ۱۲۵ میلیارد تومان در بودجه سال ۹۷ به ۱۲۷۴ هزار و ۷۵۵ میلیارد تومان در این لایحه رسیده است. اما مساله به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ بررسی جزئیات پیوست سه لایحه پیشنهادی بودجه سال ۹۸ نشان می‌دهد از بودجه ۱۲۷۴ هزار میلیارد تومانی سه بخش شرکت‌ها، موسسات و بانک‌های دولتی، سهم شرکت‌های دولتی نزدیک به ۹۱ درصد، سهم بانک‌های دولتی ۸.۳ درصد و سهم موسسات انتفاعی نیز کمتر از یک‌درصد است.

رشد 113 درصدی بودجه شرکت‌های زیان‌ده

در لایحه پیشنهادی بودجه سال ۱۳۹۸، بودجه شرکت‌ها، بانک‌ها و موسسات انتفاعی شامل ۱- بودجه موسسات و شرکت‌های سودده یا سربه‌سر و ۲- بودجه شرکت‌ها یا موسسات زیان‌ده است. بر این اساس در قانون بودجه سال ۹۷ بودجه شرکت‌ها و موسسات دولتی سودده یا سربه‌سر حدود ۸۳۰ هزار میلیارد تومان بوده که با رشد ۵۱ درصدی در لایحه بودجه سال ۹۸ به ۱۲۵۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. همچنین بودجه شرکت‌های زیان‌ده دولتی از ۸.۸ هزار میلیارد تومان در بودجه سال ۹۷ به ۱۸.۹ هزار میلیارد تومان در لایحه بودجه ۹۸ رسیده است که حاکی از رشد ۱۱۳ درصدی بودجه شرکت‌های زیان‌ده است.

اولین برداشت از افزایش ۱۱۳ درصدی بودجه شرکت‌ها و موسسات دولتی زیان‌ده این است که تعداد شرکت‌های زیان‌ده دولتی در سال جاری افزایش چشمگیری داشته که دولت برای جبران این زیان‌های انباشته، مجبور به افزایش رقم بودجه این شرکت‌ها شده است. به‌طور کلی می‌توان گفت حرکت شرکت‌های دولتی به ریل ورشکستگی دولت را مجبور به افزایش ۱۱۳ درصدی بودجه شرکت‌های زیان‌ده کرده است.

بدهی شرکت‌های دولتی به بانک‌ها؛ 27 هزار میلیارد تومان

بررسی جزئیات بودجه شرکت‌ها، بانک‌ها و موسسات انتفاعی در لایحه بودجه ۹۸ نشان می‌دهد در سال ۹۸ بدهی آنها به بانک‌ها حدود ۲۷ هزار و ۸۴۳ میلیارد تومان خواهد بود که از محل بودجه این شرکت‌ها، مبالغ پرداخت خواهد شد. نکته قابل‌تامل این است که از مجموع بدهی ۲۷.۸ هزار میلیارد تومانی شرکت‌های دولتی، ۲۷.۷ هزار میلیارد تومان آن بدهی شرکت‌ها و موسسات سودده یا سربه‌سر بوده و فقط ۷۵.۵ میلیارد تومان آن مربوط به بدهی شرکت‌های زیان‌ده است. به عبارت دیگر، علاوه بر عملکرد نامطلوب ۶۶ شرکت زیان‌ده، شرکت‌های سودده دولتی نیز عملا با منابع و وام بانکی نفس می‌کشند.

چگونگی توزیع بودجه دولتی‌ها

همان‌طور که در «پیوست سوم» لایحه بودجه سال ۹۸ آمده است، این بخش از بودجه شامل: ۱- بودجه شرکت‌های دولتی، ۲- موسسات انتفاعی و ۳- بانک‌های دولتی است. بر این اساس در ادامه میزان بودجه سه بخش مذکور به تفکیک بحث خواهد شد. البته در «پیوست سوم» لایحه پیشنهادی، بودجه‌ پنج‌هزار میلیارد تومانی نیز به سازمان‌های مناطق آزاد تجاری- صنعتی اختصاص یافته که این پنج‌هزار میلیارد تومان جدای از بودجه سه بخش مذکور است.

سهم موسسات انتفاعی از بودجه؛ زیر یک درصد

بررسی جزئیات بودجه شرکت‌ها، موسسات انتفاعی و بانک‌های دولتی نشان می‌دهد از مجموع بودجه ۱۲۷۵ هزار میلیارد تومانی این سه بخش در لایحه بودجه سال ۹۸، حدود ۱۰.۲ هزار میلیارد تومان آن سهم موسسات انتفاعی، ۱۰۶.۶ هزار میلیارد تومان آن سهم بانک‌های دولتی و ۱۱۵۷.۸ هزار میلیارد تومان آن نیز سهم شرکت‌های دولتی است. بر این اساس سهم موسسات انتفاعی از کل بودجه سه بخش کمتر از یک‌درصد (۰.۸۱ درصد)، سهم بانک‌های دولتی ۳.۸ درصد و سهم شرکت‌های دولتی ۹۰.۸ درصد است. همچنین بررسی آماری نشان می‌دهد در لایحه بودجه ۹۸ سهم موسسات انتفاعی با رشد ۱۵.۱ درصدی از هشت‌هزار و ۹۲۴ میلیارد تومان در بودجه ۹۷ به ۱۰ هزار و ۲۷۹ میلیارد تومان در لایحه ۹۸ رسیده است.

سهم بانک‌های دولتی از بودجه؛ 3/8 درصد

براساس آنچه گفته شد، از مجموع بودجه ۱۲۷۵ هزار میلیارد تومانی این سه بخش شرکت‌ها، بانک‌های دولتی و موسسات انتفاعی، سهم بودجه بانک‌های دولتی ۱۰۶.۶ هزار میلیارد تومان است که این میزان ۸.۳ درصد از کل بودجه سه بخش را شامل می‌شود. همچنین بودجه بانک‌های دولتی در بودجه سال ۹۷ حدود ۱۰۳ هزار میلیارد تومان بوده که با رشد ۳.۵ درصدی در لایحه بودجه ۹۸ به ۱۰۶ هزار و ۶۶۰ میلیارد تومان در لایحه سال ۹۸ رسیده است.

سهم شرکت‌های دولتی از بودجه؛ نزدیک به 91 درصد

شرکت‌های دولتی بیشترین سهم را در افزایش بودجه سه بخش شرکت‌ها، موسسات انتفاعی و بانک‌های دولتی در لایحه سال ۹۸ داشته‌اند، به‌طوری که از مجموع بودجه ۱۲۷۵ هزار میلیارد تومانی این سه بخش، سهم شرکت‌های دولتی ۱۱۵۷ هزار میلیارد تومان است که این میزان ۹۰.۸۳ درصد از کل بودجه سه بخش را شامل می‌شود. همچنین بررسی جزئیات بودجه سه بخش نشان می‌دهد در بودجه سال ۹۷ بودجه شرکت‌های دولتی حدود ۷۲۷ هزار و ۱۶۴ میلیارد تومان بوده که در لایحه سال ۹۸ این میزان با رشد ۵۹ درصدی به ۱۱۵۷ هزار میلیارد تومان رسیده است. بنابراین از آنجاکه نزدیک به ۹۱ درصد از بودجه سه بخش شرکت‌ها، موسسات انتفاعی و بانک‌های دولتی در اختیار شرکت‌های دولتی بوده و تنها ۹ درصد آن سهم بانک‌های دولتی و موسسات انتفاعی است، در ادامه درمورد وضعیت توزیع بودجه شرکت‌های دولتی به تفصیل بحث می‌شود.

بودجه شرکت‌های دولتی چگونه توزیع می‌شود؟

براساس آنچه بحث شد، نزدیک به ۹۱ درصد از بودجه سه بخش شرکت‌ها، موسسات انتفاعی و بانک‌های دولتی در لایحه بودجه سال ۹۸ به شرکت‌های دولتی اختصاص دارد. همچنین بررسی جزئیات بودجه شرکت‌های دولتی نشان می‌دهد این شرکت‌ها به ۱- شرکت‌ها سودده یا سربه‌سر و ۲- شرکت‌های زیان‌ده تقسیم می‌شوند. در ادامه درمورد جزئیات بودجه شرکت‌های دولتی بحث شده است.

95 درصد بودجه شرکت‌های دولتی در اختیار اقتصادی‌ها

در لایحه بودجه سال ۹۸ دولت شرکت‌های خود را در هفت بخش شامل: ۱- شرکت‌های حوزه رفاه اجتماعی، ۲- شرکت‌های حوزه فرهنگ و گردشگری، ۳- شرکت‌های امور سلامت، ۴- شرکت‌های امور اقتصادی، ۵- شرکت‌های امور امنیتی و دفاعی، ۶- شرکت‌های امور خدمات عمومی و ۷- شرکت‌های امور مسکن، عمران شهری و روستایی تقسیم‌بندی کرده است. بررسی جزئیات بودجه این شرکت‌ها نشان می‌دهد از مجموع ۱۱۵۷ هزار و ۸۱۴ میلیارد تومانی بودجه شرکت‌های دولتی در لایحه پیشنهادی سال ۹۸، حدود ۹۵.۸۷ درصد آن در اختیار شرکت‌های اقتصادی، ۰.۴۴ درصد آن در اختیار شرکت‌های حوزه فرهنگ، گردشگری و تربیت‌بدنی، ۰.۸۸ درصد آن در اختیار حوزه دفاعی- امنیتی، ۰.۰۹ درصد آن در اختیار شرکت‌های امور عمومی، ۰.۶۹ درصد آن در اختیار شرکت‌های امور عمران روستایی و شهری، ۰.۰۱ درصد آن در اختیار شرکت‌های امور سلامت و ۲.۰۱ درصد آن نیز در اختیار شرکت‌های حوزه رفاه اجتماعی است. بر این اساس شرکت‌های امور اقتصادی با ۹۵.۸۷ درصد از بودجه شرکت‌های دولتی، بیشترین بودجه و ۶ حوزه دیگر تنها ۴.۱۳ درصد از کل بودجه شرکت‌های دولتی را در اختیار دارند.

ورود شرکت راه‌آهن به جمع 66 شرکت زیان‌ده

بررسی جزئیات بودجه پیشنهادی شرکت‌های دولتی برای سال ۹۸ نشان می‌دهد در بودجه سال ۹۷ فقط نام ۱۰ شرکت و موسسه زیان‌ده شامل سازمان تعاون روستایی، سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، سازمان راهداری، سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی، صداوسیما، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شرکت مادر تخصصی خدمات کشاورزی، شرکت شهرک‌های کشاورزی و سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها ذکر شده است.

اما در لایحه پیشنهادی بودجه سال ۹۸ علاوه‌بر شرکت‌های مذکور، ۵۶ شرکت و موسسه دولتی دیگر نیز به جمع زیان‌ده‌ها اضافه شده‌اند که بین جدیدالورودها می‌توان به نام‌هایی چون شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی اشاره کرد که از بودجه چهارهزار و ۹۸ میلیارد تومانی شرکت راه‌آهن، ۳۰۰ میلیارد تومان آن زیان‌ده است که دولت باید از منابع عمومی به این شرکت تزریق کند. بر این اساس در یک جمع‌بندی، شرکت‌ها و موسسات زیان‌ده دولتی در لایحه پیشنهادی بودجه سال ۱۳۹۸ شامل ۳۱ شرکت آب و فاضلاب روستایی.

۲۵ شرکت آب منطقه‌ای، سه موسسه حوزه فرهنگ شامل خبرگزاری جمهوری اسلامی، صداوسیما و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و هفت موسسه یا شرکت شامل سازمان تعاون روستایی، سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، سازمان راهداری، شرکت راه‌آهن، شرکت مادر تخصصی خدمات کشاورزی، شرکت شهرک‌های کشاورزی و سازمان هدفمندسازی یارانه‌هاست.