تاجیک: نظام برچیده شود، آلترناتیوی وجود دارد؟!

خبرگزاری تسنیم با محمدرضا تاجیک مشاور سیدمحمد خاتمی در دولت اصلاحات گفتگو کرده است.

بخشی از گفتگوی تاجیک را بخوانید:

شرایط کنونی از یک منظرِ روانکاوی یک شرایط تُروماتیکی است. شرایط تُروماتیک شرایطی است که یکسری عوامل مثل دردها و رنج­‌ها از بیرون و داخل، روح، روان، احساس، فکر و اعتقاد جامعه را درگیر می‌­کنند و آن را از نظم و حالتِ طبیعیِ خود خارج می‌کنند.

در بسیاری از مواقع کنش­گران سیاسی، آن انسداد و خمودگی‌­ای که خود دچار آن شده‌اند را به ساحتِ کلِ سیاسی و کلِ عرصۀ تصمیم و تدبیر تسری می‌­دهند. در حالیکه تصمیم و تدبیر در درونِ خودشان قفل شده است.

ما به علت نگاهِ سیاسی­‌مان که همواره منفی‌­بین و تهدیدبین بودیم و به راحتی از بحران­‌ها سخن می‌­گفتیم، هیچگاه نگفتیم در کنارِ این بحران چه گُلی روییده، هیچگاه از آن گل سخن نگفتیم از تیغِ این گل بسیار سخن‌­ها گفتیم.

در این تحلیل که بگوییم بسیاری از مردم در سال آینده دچار شکاف با حاکمیت شده و نافرمانی مدنی می‌کنند، یک تقلیل‌گرایی خشن نهفته است. نباید فقط بخشی از مردم را مردم بنامیم و حکم کلی بدهیم. بسیاری از مردم روایت وصل می‌خوانند نه فصل.

من از قرائن و نشانه­‌ها این را نمی­‌­بینم که یک شکاف آنتاگونیستی جدی میان حاکمیت و مردم ایجاد شود و این شکاف قابل پر کردن نباشد. این مسئله علل مختلفی دارد.

اگر این نظام برچیده شود چه آلترناتیوی خواهد داشت؟ یک زمان آن آلترناتیو چنان زیبا و فریباست که بسیاری را جذبِ خودش می­‌کند و در آرزوهایشان چنین چیزی را می‌­پرورانند. ولی آلترناتیوی‌­های موجود آلترناتیوی­‌های شناخته‌­شده‌­ای هستند، گرو‌ه‌­های در خفایی نیستند که چهره­‌شان برای مردم نمایان نشده باشد.

چه کسی در جامعۀ امروز ما بر این باور است که اگر نظمی را فرو بریزد به راحتی می­‌تواند یک نظمی را مُستقر کند که این نظم دموکراتیک باشد و این شیفت هم دموکراتیک باشد؟ به نظرم آن شیفت بسیار شیفتِ رادیکال و خشنی خواهد بود و در فردایش هم نظمی نمی‌­تواند استقرار پیدا کند.

برخی از دوستان ما در جریان اصلاحات به طور فزاینده­‌ای زُلِفِ لطیفِ جریانِ اصلاح­‌طلبی را به زُلفِ زُمختِ باصطلاح ماکروفیزیکِ قدرت و ماکروپالتیک گرِه زدند.وقتی از این منظر تحلیل می‌­شود باید به هر حشیشی توسل جست تا ما این حیات را و حضور را در ساحتِ ماکروفیزیکِ قدرت داشته باشیم.

تاجیک با اشاره به گره خوردن اصلاح‌طلبان با حجت‌الاسلام روحانی: اگر با پای فرد دیگری آمدی وارد این فضا شوی، متوجه باش که این پا ممکن است در مسیرِ خودش گام بگذارد و از آن مسیری که تو فکر می­‌کنی، فراتر برود و آن چیزی را که تو بر این پا سوار کردی، با خود بکشاند.

به نظرم یک مقدار دیر شده و در افکار عمومی جامعه آن چیزی که این دولت می‌­کند خیلی با جریانِ اصلاح‌­طلبی تفکیک نمی‌­شود لذا هزینه­‌هایش بار این جریان هم می‌­شود و این کاری است که این دوستان ما انجام دادند.

یک اتحادِ نانوشته‌­ای صورت گرفت و کسانی از جریان اصلاح‌­طلبی که قالب­‌های نهادی و اجرایی داشتند، در پس و پشتِ جریان اعتدال قرار گرفتند. اینکه تمام حیثیت و سرمایه را بگذاریم و در آن فضا قرار دهیم، با چشم او ببینیم، با پای او راه برویم و با زبانِ او سخن بگوییم، این خطای استراتژیک است.

من این(نوع اتحاد اصلاح‌طلبان و دولت آقای روحانی) را یک اشتباهِ استراتژیک می­‌دانم. به هر حال ناشی از یک نوع ­پراگماتیسم رادیکال یا کور و یا یک نوع ­ پراگماتیسمی بود که خیلی نمی­‌توانست فراتر از نوکِ بینی را پیش­‌­بینی کند.

معتقدم همان اصلاح‌­طلبانی که آن کنشِ رادیکال را داشتند الان نوعی واکنشِ رادیکال را در دستورکار خود گذاشتند و همانقدر که آن روند اولیه غلط بود، این هم غلط است و همانقدر که آن روند به جریانِ اصلاح­‌طلبی هزینه بار کرد، این رویه هم همان‌قدر هزینه دارد. باید بدانند با چنین حرکت­‌هایی نمی‌­توانند هزینه‌هایی را که متوجۀ جریانِ اصلاح­‌طلبی کردند، ریکاوری­ کنند.