آیا بورل می‌تواند مانع پایان برجام باشد؟

روزنامه مستقل نوشت: «ژوزف بورل» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دیروز به تهران آمد. این نخستین سفر او به ایران به‌عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا است.

«عباس موسوی» سخنگوی وزارت امور خارجه گفته بود که «بورل» با «محمدجواد ظریف» وزیر امورخارجه و سایر مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی دیدار می‌کند و اضافه کرده جمهوری اسلامی ایران، گلایه‌مندی‌های زیادی از اروپا به‌دلیل کوتاهی در اجرای برجام دارد. موسوی همچنین گفته: «اگر اروپا بخواهد به ناحق پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ببرد، ما نیز اقدامات موثر در برابر آن انجام می‌دهیم از جمله خروج ایران از «اِن‌پی‌تی» که هنوز در نظام به این جمع‌بندی نرسیده‌ایم».

«ژوزف بورل» از مهرماه امسال به‌عنوان جانشین «فدریکا موگرینی» عهده‌دار سیاست خارجی اتحادیه اروپا شد. بورل پیش از تصدی این سمت، وزیر خارجه اسپانیا بود.

سفر بورل در حالی انجام می‌شود که ۳ کشور اروپایی طرف ایران در توافق هسته‌ای یعنی بریتانیا، فرانسه و آلمان پس از برداشتن گام پنجم جمهوری اسلامی در کاهش تعهدات برجامی‌اش اعلام کردند که تصمیم دارند مکانیسم حل اختلاف (ماشه) را فعال کنند.

حال این پرسش پیش می‌آید که سفر مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به تهران با چه هدفی صورت می‌گیرد؟ می‌توان گفت اهمیت این سفر این است که «ژوزف بورل» پس از تصدی این پست برای اولین بار به ایران سفر کرده و هدف اصلی اتحادیه اروپا از این سفر معطوف به برجام و متقاعد کردن جمهوری اسلامی از انجام اقداماتی باشد که از

نظر اتحادیه اروپا می‌تواند به پایان برجام منتهی شود. برجام موضوعی محوری بین ایران و اتحادیه اروپا است و سایر موضوعات منطقه‌ای حول محور برجام تعیین و تعریف می‌شود به این معنا که اگر از نظر اتحادیه اروپا فقط برجام به پایان خودش نزدیک شود و تنش بین ایالات متحده و ایران به‌صورت غیرقابل بازگشتی افزایش پیدا کند، امنیت در خاورمیانه بیشتر به خطر می‌افتد و هدف اصلی سیاست خارجی اتحادیه اروپا که تامین امنیت در خاورمیانه به‌منظور ایجاد تامین امنیت در کشورهای اروپایی است، مورد چالش جدی قرار خواهد گرفت‌.

پرسش بعدی اینجاست که اتحادیه اروپا برای متقاعد کردن جمهوری اسلامی چه چیز در دست دارد؟ زمانی اتحادیه اروپا کانال مالی‌ (اینس‌تکس) را معرفی کرد اما نتوانست آن را اجرایی کند و به‌تدریج رفتار جمهوری اسلامی نیز تغییر کرد. اما این اتحادیه در واقع چیزی برای متقاعد کردن جمهوری اسلامی در دست ندارد.

اگر اتحادیه اروپا توانایی حفظ برجام را داشت اجازه نمی‌داد که وضعیت به سمت اوضاع دشوار فعلی، سوق پیدا کند.
گمان می‌رود که اتحادیه اروپا مایل است برجام را حفظ کند اما به‌خاطر ملاحظه‌های امنیتی، اهمیت روابط با ایالات متحده و میزان هزینه‌ای که برای حفظ برجام خواهد داد - اراده و توانی برای پابرجایی آن ندارد.

اتحادیه اروپا در حال حاضر یک بازیگر کاملا حاشیه‌ای در برجام است و تلاش‌هایش بیشتر به فشار بر ایران معطوف شده است.

اروپا از اعمال فشار به ایالات متحده ناتوان است و سیاست خارجی دولت ترامپ هم اصولا نقش این اتحادیه به عنوان یک بازیگر را به‌رسمیت نمی‌شناسد و اصولا دولت ترامپ تمایلی هم به بازی این اتحادیه در موضوعات سیاسی ندارد.
با این حساب گمان می‌رود که نفس‌های برجام به‌شماره افتاده است.

سیاست خارجی اتحادیه اروپا سیاستی منفعلانه است و دولت‌ها احتمالا صبر پیشه کرده‌اند تا نتیجه دور دوم ریاست جمهوری «دانلد ترامپ» مشخص شود. همچنین جمهوری اسلامی نیز سیاست انتظار پیشه کرده تا تکلیف این انتخابات مشخص شود. از آن سو دولت ترامپ نیزحفظ «فشار حداکثری» در مقابل جمهوری اسلامی تا انتخابات ریاست جمهوری این کشور را به‌طور قطع در دستور کار دارد.

دولت ترامپ می‌خواهد از بروز جنگ خودداری کند اما در همان حال سیاست «تخریب برجام» و امنیتی کردن و بردن پرونده جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل را دنبال می‌کند.

برجام در حال حاضر آینده روشن و مثبتی ندارد مگر اینکه ترامپ در انتخابات آتی ریاست جمهوری آمریکا شکست بخورد که آن‌هم بسیار دور از انتظار است.

در همین حال «علی ربیعی،» سخنگوی دولت نیز دیروز گفت: «نمی‌خواهیم اروپایی‌ها را به سمت آمریکا هُل بدهیم» اما او تشریح نکرده که این راهکار چگونه قرار است صورت بگیرد.

هرچند تا لحظه تنظیم این گزارش خبر دقیقی از جزئیات دیدارهای بورل با مقام‌های جمهوری اسلامی منتشر نشده اما می‌توان این‌گمانه را در نظر داشت که با وجود زاویه‌هایی که دولت‌های اروپایی در زمینه‌های سیاسی و تجاری با دولت ترامپ دارند اما باز این اتحادیه و کشورهایش از متحدان استراتژیک آمریکا به‌شمار می‌روند، از سوی دیگر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و نزدیکی سیاست‌های دولت «بوریس جانسون» نخست وزیر بریتانیا به ترامپ، اتحادیه اروپا را در پیشبرد اهداف خود با جمهوری اسلامی بیش از پیش تضعیف کرده است و در مجموع دورنمای مثبتی برای توافق و حفظ برجام دیده نمی‌شود.