طنز؛ Yanny یا Laurel یا رئیسی؟!

شهاب پاک‌نگر در ستون طنز روزنامه قانون نوشت: خطاهای شناختی، افکاری هستند که باعث می‌شوند فرد درک درست و منطقی از مسائل نداشته باشد. مثلا جدیدا یک فایل صوتی در فضای مجازی پخش شده است که به دلیل تداخل فرکانسی عده‌ای آن را «Yanny» و عده دیگری آن‌را «Laurel» می‌شنوند. خیلی وقت‌ها ما با همین خطاهای شناختی، می‌آییم آدم‌ها را قضاوت می‌کنیم و بعد زندگی‌مان را جوری تحت تاثیر قرار می‌دهیم که دیگر هیچ راه بازگشتی وجود ندارد. برای‌تان چند مثال در ابعاد ملی می‌زنم تا بیشتر متوجه شوید.

خیلی از ما فکر می‌کنیم که رییس‌جمهور در یک سخنرانی گفت که «وزیر ما همین‌جا قول می‌دهد دستش روی دکمه فیلترینگ نرود». در حالی که این عبارت یک تداخل فرکانسی عجیب با جمله «وزیر ما قول می‌دهد تا چند ماه دیگر فیلترشکن‌ها را فیلتر کند» دارد. حالا ممکن است شما باز زود قضاوت کنید و بگویید در این متن قرار است، هی حرف‌های مسئولان را بگویید و با یک گل‌نمک‌بازی خاص یک حرف دیگر را جایگزین کنید. اما سخت در اشتباهید! پس بدون قضاوت‌های عجولانه ادامه متن را بخوانید.

یادتان می‌آید که پارسال یک عکس لباس در اینترنت پخش شد و نصف ملت آن‌را آبی-سیاه و نصف دیگر سفید-طلایی می‌دیدند؟! آن هم یک نمونه دیگر از خطاهای شناختی بود. حالا ببینید آدمیزاد با چشمانی که اصلا قابل اعتماد نیستند چطور بقیه را قضاوت می‌کند! همین چند وقت پیش ما فکر کردیم یکی از نمایندگان مجلس آمده در صحن علنی و برجام را آتش زده. اما طبق نتایج تحقیقات دانشگاه مریلند آمریکا، ۵۰ درصد مردم دیدند یک دانشجوی رشته جغرافیا، امتحانات پایان ترمش تمام شده بود و جزوه درس تنظیم خانواده را که پاس کرده بود، آتش زده. آنجا هم صحن علنی مجلس نبوده و این اتفاق در یکی از دانشگاه‌ها افتاده است. البته ممکن است سوال کنید که آقای لاریجانی آنجا چه کار می‌کرده؟! آقای لاریجانی هرجا دوست داشته باشد هست، به من و شما ارتباطی ندارد.

یک نمونه دیگر از این خطاهای شناختی چند سال قبل‌تر در فضای مجازی پخش شد. یک خانمی بود یک پایش را بلند کرده بود و داشت می‌چرخید. البته نقاشی یک خانم بود نه خودش ولی به هرحال داشت می‌چرخید. چپ مغزها می‌دیدند که آن خانم به سمت راست می‌چرخد و راست مغزها می‌دیدند که آن خانم به سمت چپ می‌چرخد. یک سری هم هر دو طرف را می‌دیدند که نمی‌دانیم در علم پزشکی چی چی مغز هستند ولی خیلی باهوشند. حالا نگاه کنید، ما خیلی از رفتارهای دولت را نشانه اصولگرایی می‌دانیم چون خودمان چپ مغزیم. اصولگرایان خیلی از رفتارهای روحانی را اصلاح‌طلبی می‌دانند چون راست مغزند. بیاییم همان چی‌چی‌مغز (یا ضریب هوشی بالا) باشیم و هر دو جنبه را باهم ببینیم تا حس نکنیم رییس‌جمهور ما به سمتِ یک جناح خاص چرخش دارد.

حالا همه این مثال‌ها یک طرف. یک‌سری خطای شناختی وجود دارد که به‌واسطه سناریوی ذهنی ما شکل می‌گیرد. یعنی فکر می‌کنیم یک‌نفر را یک‌جایی دیدیم، در حالی که طرف اصلا آن موقع آنجا نبوده. علتش هم صرفا این است که در ذهن‌مان منتظر حضور طرف در آنجا بودیم. اگر ما از شر تمام این خطاهای شناختی بالا هم راحت شویم، خیلی راحت نمی‌توانیم از خطای شناختی‌ای که در ذهنِ بیمار ما شکل می‌گیرد، رهایی پیدا کنیم. اصلا بیایید شواهد و نتایج این چند وقت را کنار هم بگذاریم. نکند سال گذشته ابراهیم رئیسی، رییس‌جمهور شده و ما با یک خطای شناختی فکر می‌کنیم «حسن روحانی» هنوز رییس دولت است؟!