۴ تن مفاخر ایرانی در یونسکو

خبرگزاری مهر: برگزاری "هشتصدمین سال زندگی فعال نجم‌الدین کبری" عارف و انسان‌شناس، "هشتصدمین سال تولد فخرالدین عراقی" شاعر و ادیب، "ششصدمین سال زندگی فعال عبدالقادر مراغه‌اي" نخستین ردیف‌نویس موسیقی اصیل ایرانی و "هفتصدمین سال تولد میر سیدعلی همدانی" شاعر، ادیب و عارف ایرانی در دوسالانه ثبت رویدادها و مفاخر جهان یونسکو سالهای ۲۰۱۵ - ۲۰۱۴ مورد تایید قرار گرفته است.

در سالهای پیش پس از راه‌اندازی فهرست «شاهكارهاي ميراث شفاهي بشري» از سال ۱۹۶۵ در یونسکو، نامهای مفاخر و بزرگان ایرانی به جهانیان بازشناسانده شدند و ۱۵ سال بعد و از سال ۱۹۸۰ به نام ایران به ثبت جهانی رسیده‌اند. اگرچه در برخی از این سالها نام مفاخر ایرانی دیده شده است اما در سال ۱۹۹۶ سه ثبت و در سالهای ۱۹۸۹و ۱۹۹۸ و ۲۰۰۱ هم، هر کدام دو ثبت جهانی به نام ایران انجام شده است. به این ترتیب به نظر می‌رسد، هیچ گونه محدودیتی برای ثبت جهانی مفاخر ایرانی از سوی یونسکو در آن سالها وجود نداشته است.

فهرست رسمی یونسکو که به تازگی منتشر شده است حاکی از ۱۶ تن از بزرگان ایرانی و برپایی جشنهای جهانی به نام آنان از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۳ داشته است. این فهرست شامل مفاخر و یک رویداد است که در سالهای پس از آن هم در برخی موارد تکرار شده که از آن دسته می‌توان به ثبت جهانی، امام محمد غزالی و خواجه نصیرالدین طوسی و نیز هزارمین سال گردآوری نسخه برجسته خطی شاهنامه فردوسی اشاره کرد.

این فهرست نشان می دهد که برای هر یک از مفاخر مراسمی برگزار شده است :

۱- هزارمین زادسال ابن سینا، دانشمند (۱۹۸۰)

۲- هشتصدمین زادسال شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی، شاعر و ادیب (۱۹۸۴)

۳- نهصدمین سال‌مرگ (بر پایه هجری قمری) امام محمد غزالی، دانشمند (۱۹۸۵)

۴- نهصدمین سال‌مرگ خواجه عبداله انصاری، عارف (۱۹۸۹)

۵- ششصدمین سال‌مرگ خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی (۱۹۸۹)

۶- هزارمین سال گردآوری نسخه برجسته خطی شاهنامه فردوسی، شاعر و حماسه‌سرای ایرانی (۱۹۹۰)

۷- چهارصدمین زادسال صائب تبریزی (۱۹۹۵)

۸- نهصدمین سال‌مرگ حکیم عمر خیام، شاعر (۱۹۹۶)

۹- ششصدمین زادسال عبدالرحمان محمد جامی، شاعر و ادیب (۱۹۹۶)

۱۰- صدمین زادسال نیما یوشیج، پدر شعر نو فارسی (۱۹۹۶)

۱۱- هزارمین سال‌مرگ ابوالوفا محمدبن یحیی بوزجانی، ریاضی‌دان و منجم (۱۹۹۸)

۱۲- سیصدمین سال‌مرگ ملامحمدباقر مجلسی، دانشمند شیعی عهد صفوی (۱۹۹۸)

۱۳- صدوپنجاهمین سال‌مرگ امیرکبیر (۲۰۰۱)

۱۴- هشت‌صدمین زادسال خواجه نصیرالدین طوسی (۲۰۰۱) (مشترک با کشور آذربایجان)

۱۵- صدمین زادسال ابوالحسن صبا (۲۰۰۲)

۱۶- هزارمین زادسال حکیم ناصر خسرو (۲۰۰۳)

در این باره، یاسر موحدفرد، دبیرکل بنیاد فردوسی با تایید این مطلب به گفت: با تصویب توافق‌نامه‌ای از سال ۲۰۰۴ فهرست مفاخر و رویدادهای علمی، فرهنگی و هنری در یونسکو راه‌اندازی شد، پرونده ثبت مفاخر ایرانی اسلامی هم مانند دیگر مفاخر جهانی از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۵ میلادی در پایگاه مجازی رسمی آن سازمان منتشر شده ‌است.

وی افزود: در دوسالانه ۲۰۰۵-۲۰۰۴ میلادی از میان ۴۵ رویداد و مفاخر ثبت شده کشورها، نامی از ایران دیده نمی‌شود. همچنین در دوسالانه ۲۰۰۷-۲۰۰۶ میلادی با آنکه ثبت رویدادهای مشارکتی مفاخر ایرانی اسلامی به انجام رسیده، بار دیگر نامی از ایران آورده نشده‌است؛ در این دوسالانه «هشتصدمین زادسال مولوی» با نام «مولانا جلال‌الدین بلخی رومی» توسط کشورهای افغانستان، مصر و ترکیه ثبت شده و «ششصدمین سال‌مرگ عبدالرحمن ابن خلدون» توسط کشورهای افغانستان، الجزایر، مصر، مراکش و تونس به ثبت رسیده و «یک‌هزار و سیصدمین زادسال خلیل ابن احمد فراهیدی» از مفاخران ایرانی و مبدع علم عروض به نام کشور عمان، ثبت شده است.

موحدفر گفت: در دوسالانه ۲۰۰۹-۲۰۰۸ میلادی، خوشبختانه ایران ۲ رویداد «نهصد و پنجاهمین زادسال امام محمد غزالی، فیلسوف» و «چهارصدمین سال‌مرگ شیخ بهایی، ریاضی‌دان، منجم و معمار ایرانی» را به ثبت رسانده است؛ با این حال پیشنهادهای افغانستان با پشتیبانی ایران دو رویداد «یک‌صد و پنجاهمین سالگرد زندگی فعال سید جمال‌الدین اسدآبادی» با نام «سید جمال‌الدین افغانی» و «هشتصد و پنجاهمین سال‌مرگ سنایی غزنوی» بوده که به نام کشور افغانستان به ثبت رسانده شده و نیز پیشنهاد کشور تاجیکستان با پشتیبانی کشورهای ایران، افغانستان و قزاقستان، ثبت رویداد «یک‌هزار و یک‌صد و پنجاهمین زادسال ابوعبداله رودکی» بوده که به نام تاجیکستان به انجام رسیده است.

وی معتقد است که؛ در دوسالانه ۲۰۱۱-۲۰۱۰ میلادی برای نخستین بار سهم ایران از ثبت مفاخر در میان ۶۳ سده و هزاره از سوي كشورها در فهرست رویدادهای فرهنگی، هنری و علمی یونسکو به ۴ گزینه رسید که از دلایل این افزایش سهم، شاید همکاری سازمانهای مردم‌نهاد و همراهی یکی از دانشگاه‌های ایرانی بوده باشد.

در میان ۴ ثبت مفاخر ایرانی در این دوسالانه با پیشنهاد رسمی بنیاد فردوسی و با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران «هزارمین سالگرد سرایش شاهنامه» و نیز «هفتصد و پنجاهمین سالگرد زندگی فعال خواجه نصیرالدین توسی» به پیشنهاد دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیر و با همکاری بنیاد فردوسی تنظیم شد و به نمایندگی ایران در یونسکو فرستاده شد که با اقبال گسترده کشورهای عضو یونسکو به نام ایران به ثبت رسید.

دبیرکل بنیاد فردوسی با بیان این مطلب ادامه داد: پیشنهادهای دیگر در دوسالانه یاد شده از سوی ایران «هفتصدمین سال‌مرگ قطب‌الدین شیرازی» و «یک‌هزار و دویست و پنجاهمین زادسال فارسی بیضاوی مشهور به سیبویه» بوده است.

وی ادامه داد: این اقدام نهادهای ایرانی در ارتقای سهم ایران در ثبتهای جهانی مفاخر و رویدادها در دوسالانه‌های بعدی هم ادامه داشته است که از آن جمله در دوسالانه ۲۰۱۳-۲۰۱۲ «هزارمین سال گردآوری کتاب قانون ابن سینا» در طب، «هزارمین سال دستاوردهای ابوسعید ابوالخير»، «هزاروصدمین سال نگارش کتاب علائق‌النفیسه ابن‌رسته اصفهانی» در زمینه جغرافیا و «پانصدمین سالگرد دستاوردهای عبدالعلی بیرجندی» در زمینه دانش نجوم به ثبت جهانی رسیده است.

در آخرین تلاش اینگونه ثبت ها برای بازشناسی مفاخر ایرانی در دوسالانه ۲۰۱۵-۲۰۱۴ «هشتصدمین سال زندگی فعال نجم‌الدین کبری» عارف و انسان‌شناس، «هشتصدمین سال تولد فخرالدین عراقی» شاعر و ادیب، «ششصدمین سال زندگی فعال عبدالقادر مراغه‌اي» نخستین ردیف‌نویس موسیقی اصیل ایرانی و « هفتصدمین سال تولد میر سیدعلی همدانی» شاعر، ادیب و عارف ایرانی مورد تایید یونسکو قرار گرفته است.