عملیات آدم کشی و تروریستی با پلی استیشن!

مجله دانستنیها - جلال افشار: از آن روزها که بازی های ویدئویی در قالب های ساده ای مثل «آتاری» خلاصه می شدند، خیلی وقت است که گذشته و حالا دیگر بازی ها و کنسول ها بسیار پیچیده و ظاهرا جذاب شده اند. به همان اندازه نیز، انتظار آدم هایی که با این بازی ها سر و کار دارند تغییر کرده و دیگر فقط برای سرگرمی و بازی سراغ کنسول نمی روند. بلکه فیلم و موزیک و حتی وب گردی، بهانه ای برای وقت گذراندن با این وسیله جدید است. اما این که پس از یک حادثه وحشتناک تروریستی مثل حملات گروهک تروریستی داعش به پاریس، بشنویم احتمالا پای یک کنسول PS۴ هم در میان است، یعنی دیگر ماجرا فقط ربطی به سرگرمی ندارد.


تاکنون شاید در یک عنوان مشهور مثل «Call of Duty»، یک بازیکن به سادگی و در خیالات خودش آدم کشی می کرد، اما حالا احتمال می رود که این وسیله ابزاری برای ارتباط تروریست های حقیقی باشد. آیا واقعا کنسول پلی استیشن سونی چنین قابلیتی دارد؟ آیا تروریست ها از امنیت این کنسول تا این حد مطمئن بودند؟ آیا در آینده باید باز هم منتظر باشیم تا تروریست ها از این وسیله استفاده کنند؟ آیا...؟ حالا انبوهی از سوالات درباره این که چقدر این اسباب بازی ها قابلیت تروریستی و آدم کشی دارند، مطرح شده که در این مطلب به دنبال پاسخ به آنها هستیم.

پس از حوادث شوم تروریستی پاریس، انگشت اتهام به سمت گروهک تروریستی داعش (که این روزها خاورمیانه را به خاک و خون کشیده)، نشانه رفت و البته چند ساعت بعد از وقایع نیز، خود داعشی ها ضمن اعلام رسمی دست داشتن در انفجار و ترورها، مسوولیت این حوادث را عهده گرفتند. تا این جا همه چیز برای گروهک داعش عادی بود، یعنی نوع عملیات انتحاری و آنچه اتفاق افتاد منافاتی با نمونه های سابق تروریستی نداشت، اما آنچه ماجرا را عجیب کرد، اخباری بود درباره این که شاید کنسول پلی استیشن سونی (آن هم همین نسل آخری اش) وسیله ارتباطی داعشی ها بوده باشد.

اتفاقا سه روز پیش از وقوع حوادث تروریستی پاریس، «یان یامبون» وزیر کشور بلژیک در هشداری غیرمترقبه اعلام کرد: «تروریست های داعش حتی از طریق کنسول پلی استیشن با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند و به دلیل نوع ارتباط آنان، ردگیری و پالایش ارتباط شان بسیار دشوار و گاه غیرممکن است.» این ادعا زمانی ثابت شد که وقتی پلیس بلژیک، به دنبال یکی از مظنونان در خاک کشورش بود، در منزلش یک دستگاه پلی استیشن پیدا کرد؛ حال سوال این جاست که چطور چنین چیزی ممکن است؟ یا در حقیقت، آن ها از چه راه هایی استفاده می کردند؟

حتی سخت تر از واتس اپ؟

اگر به اظهارنظر مقامات دولتی برگردیم، به یک جمله جالب می رسیم. آن ها پس از کشف این که در جنایت داعشی ها، پای کنسول ها هم در میان بوده، دائما تکرار کردند «ردگیری پلی استیشن ۴ حتی سخت تر از واتس اپ است» در برخورد نخست با این خبر، خیلی ها به اشتباه تصور کردند که لابد رمزنگاری محیط چت پلی استیشن از پیام رسانی مثل واتس اپ هم پیچیده تر است. چرا که برخی شبکه های پیام رسان مثل واتس اپ و تلگرام، محتوای پیام های کاربران شان را پس از ارسال رمزنگاری می کنند و امنیت بالایی دارند (برخلاف برخی دیگر مثل وایبر که چنین کاری نمی کنند و هرگز شبکه امنی نیستند).

بنابراین پس از اعلام این خبر، تصور شد چون احتمالا نوع ارتباط تروریست ها از طریق چت بوده، پس رمزنگاری پلی استیشن از واتس اپ هم دشوارتر است، اما مساله این جاست که ماموران امنیتی هنوز به طور دقیق نمی دانند تروریست ها چطور از کنسول ها برای ارتباط استفاده می کردند؛ چت در گروه PSN، تنها یک حدس است و مشخص نیست راه های دقیق استفاده آن ها چگونه بوده. باید بدانیم حتی صرف این که پلی استیشن رمزنگاری خاصی دارد، دلیل بر امنیت بالا و ناتوانی در ره گیری اش نیست.


اصل پنهان کاری پیش از امنیت

تصور اولیه این است که تروریست ها برای ارتباط، می خواهند از راه های مرسوم مثل تلفن، ای میل و این روزها شبکه های اجتماعی یا پیام رسان (مثل واتس اپ، وایبر یا تلگرام) استفاده کنند. باز هم ظاهرا ماجرا این است که آن تروریست، احتمالا اکانتی جعلی می سازد و با شخصی که می خواهد، ارتباط برقرار می کند. اما بعید به نظر می رسد شبکه و گروهی به پیچیدگی داعش که چندین گروه جاسوسی بزرگ دنیا آن ها را زیر نظر دارند، از این راه های ساده استفاده کنند.

پس به دنبال راه دیگری می روند. برای کسی که دنبال ناشناس ماندن است، حفظ پنهان کاری (حتی قبل از امنیت برنامه یا دستگاه)، اصل اول محسوب می شود. پس چه بهتر که از جایی یا وسیله ای یا برنامه ای استفاده کند که احتمال شنود و کنترل آن بسیار پایین تر باشد. حالا فرض کنید این تروریست، پیام های تروریستی خود را مثلا در محیط چت یک بازی بنویسید؛ چه کسی متوجه خواهد شد؟

پیش از این، ادوارد اسنودن در اسناد خود لو داده بود که اف بی آی قصد شنود اتاق های چت بازی ها را داشته، اما به دلیل مخالفت اداره «FCC» (کمیته نظارت بر ارتباطات آمریکا) به طور کامل موفق به انجام این کار نشد، اما فرض کنید آن ها چنین اجازه ای هم می داشتند؛ اگر پیام ها به جای چت، به شکل شلیک گلوله روی دیوارها (در بازی ای مثل «Battlefield» یا «کال آف دیوتی»)، یا چینش دیوارهای یک بازی استراتژیک مانند ماینکرفت، یا سکه های ماریو میکر و.. باشند، چطور؟ آن وقت این نوع رمزها، به ابزار ارتباطی بین تروریست ها تبدیل می شوند و ظاهرا هر سازمان جاسوسی، باید شنود را فراموش کند! انگار هر کس یک ابزار تروریستی بالقوه در خانه اش نگه می دارد.

آیا سونی امنیت دارد؟

یکی از مسائلی که در این جریان روی آن مانور داده شد، امنیت کنسول پلی استیشن سونی بود؛ این که تروریست ها به این دلیل سراغ این کنسول رفته اند که قابلیت های غیرقابل نفوذی دارد و بسیار امن است؛ اما نگاهی به سابقه سونی نشان می دهد نباید زیاد به این اخبار توجه کرد.

نشریه «Wired» در فهرستی، به بررسی بدترین هک های سال ۲۰۱۴ پرداخت که در راس آن ها، هک سونی پیکچرز قرار داشت. از نظر کارشناسان، میزان آسیب این هک حتی از بدافزار معروف «Regin» (که در همان سال به مراکز دولتی در خاورمیانه حمله کرد) و حمله های هکری که اطلاعات و تصاویر هنرپیشه های هالیوود را (با دسترسی به اکانت شخصی آن ها در آی کلود) به سرقت برد هم، بدتر بود.

شبکه های سونی پیش از این نیز از حملات سایبری مصون نبودند. یکی از بدترین حملات، در سال ۲۰۱۱ اتفاق افتاد که گروه هکری معروف «Anonymous» توانست طی پنجاه روزی با حمله به شبکه آن لاین پلی استیشن سونی، اطلاعات اکانت ۷۵ میلیون کاربرش را سرقت کند (البته واکنش سونی در مقابل این حمله هم چندان جالب نبود). هم چنین گروه «LulsSec» طی یک حمله هکری، ۲۵ میلیون اکانت «Sony Online Entertainment»را از بین بردند.

این موارد فقط گوشه ای از حملات به شبکه های آن لاین سونی است، چرا که هکرها هر از چند گاه با حمله به شبه های آن لاین این شرکت (به خصوص بخش گیم و سرگرمی آن) توانسته اند امنیت اکانت های کاربران را به مخاطره بیندازند. به نظر می رسد داعشی ها درست از جایی وارد شده اند که کمتر شک به آن ها وجود داشته؛ یعنی با توجه به سابقه هک های متعدد شبکه سونی، همه امنیت پایینی را برای این شرکت متصور بودند و در نتیجه کمترین توجه را به این شبکه می کردند.

آیا باید بترسیم؟

تا این جا فهمیدیم که وسیله ای که هر شب برای کل کل در فیفا ۱۶ از آن استفاده می کنیم و لذت می بریم، قابلیتی برای ویرانگری در یک حادثه تروریستی، آن هم در ابعاد واقعه پاریس را دارد. البته هنوز مشخص نیست که آیا واقعا تروریست ها این کار را کرده اند یا نه، اما حداقل حدس پلیس این است که آن ها چنین کاری کرده اند، یا می توانستند انجام دهند. حدسی که در مورد تروریست های پاریسی زده می شود، این است که احتمالا آن ها در یک گروه PSN (شبکه آن لاین پلی استیشن) عضو بوده و همان جا با یکدیگر ارتباط برقرار کرده اند.

چیزی که مشخص نیست، انوع ارتباط آن هاست که آیا از طریق چت ساده بوده یا ارتباطی پیچیده تر در یک بازی، ضمن این که فعلا هنوز مشخص نیست دولت فرانسه تا چه حد و اندازه ای، مکالمات و ارتباطات شبکه های PSN و «لایو» (شبکه آن لاین ایکس باکس) راش نود و کنترل می کند. آنچه می دانیم این است که با روش های فعلی شنود تلفن های ثابت و همراه، امکان شنود این شبکه ها تا حد زیادی وجود ندارد.


حال که چند روزی از حوادث پاریس گذشته، با بررسی و تطبیق اخبار مختلف، این ظن تقویت شده که احتمالا نوعی خبرسازی نیز در جریان این اتفاق رخ داده؛ چرا که نقل قول وزیر کشور بلژیک، پیش از وقوع این حوادث تروریستی بود و بعد از پیدا شدن یک دستگاه پلی استیشن، نشریه فوربس به انتشار گزارشی درباره احتمال درستی ادعای مقامات امنیتی پرداخت؛ اما پس از آن، بسیاری از سایت ها و خبرگزاری ها به نوعی این گزارش را منتشر و تحلیل کردند که گویی پلی استیشن سونی، یکی از ابزارهای تروریستی بوده است؛ درواقع شاهد نوعی خبرسازی هم بودیم و بعید نیست دست رقبای سونی در کار باشد.

راهکار نیروهای امنیتی چیست؟

همان طور که گفتیم، پیش از این اف بی آی به دنبال راهی برای شنود و پیگیری مکالمات مظنونین به حوادث تروریستی می گشت و یکی از مکان هایی که تصور می کرد آن ها ممکن است در آن جا باشند، همین چت های گروهی بود؛ پس از کشمکش های میان اف بی آی و اف سی سی، سرانجام ساز و کاری شکننده- آن هم فقط در چت روم های بازی (و نه کنسول ها و شبکه های آن لاین ها)- شکل گرفت که می تواند مکالمات بازیکنان را ضمن چت های آن لاین شان حین بازی کنترل کند.

با توجه به این ظن که «تیم تروریستی واقعه پاریس از یک گروه PSN استفاده کرده اند»، ممکن است در آینده تصمیم مشابهی هم توسط سازمان های امنیتی برای کنسول ها و شبکه های آن لاین شان گرفته شود. اما نکته این جاست که امروز شبکه سونی بیش از ۱۱۰ میلیون کاربر دارد که حدود ۶۵ میلیون شان فعال هستند. به نظر می سد پالایش ارتباطات بین این ۶۵ میلیون نفر، کاری بسیار دشوار باشد. ضمن این که نباید از یاد برد که این ها فقط کاربران سونی هستند و باید کاربران کنسول های ایکس باکس و حتی نینتندو را نیز به آن ها اضافه کرد.

با این حال آن گونه که پیش از آن اشاره کردیم، دنیای بازی ها آن قدر وسیع شده که دیگر حتی نیازی به گفت و گوی صوتی و نوشتاری و تصویری هم نیست که جاسوسان ضدتروریسم بخواهند با زحمت فراوان، دنبال تروریست ها بگردند؛ این فضا آن قدر بزرگ و غیرقابل شنود شده که احتمالا تلاش برای ریشه کن کردن تروریسم، بهتر و مثمر ثمرتر از مبارزه با آن و جلوگیری از وقوعش باشد.

سونی چه گفت؟

پس از حوادث مرگبار پاریس و طرح احتمال استفاده از پلی استیشن، برای آن که این خبر تاثیری در بازار رو به رشد این کنسول (به عنوان یکی از معدود بخش های پرسود سونی) نداشته باشد، مسوولان سونی واکنش نشان دادند؛ سخنگوی این شرکت بلافاصله در پاسخ به وزیر کشور بلژیک، طی مصاحبه ای با یوروگیمر ۲ گفت: «کنسول پلی استیشن ۴ در کنار بازی و سرگرمی، از ابزارهایی مدرن برای ارتباط بین بازیکن ها استفاده می کند.


این کاری است که دیگران هم انجام می دهند. ما تلاش بسیاری در حفظ حریم خصوصی کاربران خود داریم.» با این حال، او تاکید کرد که سونی برای محافظت از کاربرانش، مسوولیت ویژه و سنگینی را بر دوش خود می بیند. به همین دلیل، از آن ها خواسته تا رفتارهای توهین آمیز، مشکوک و غیرقانونی را گزارش کنند تا بلافاصله با آن ها برخورد شود. اگر هم مقابله خارج از توان شرکت باشد، مساله را با مسوولان امنیتی در میان می گذارند.

به نظر می رسد توضیح سخنگوی سونی، صرفا به دلیل این موضوع است که بگویند «هر چیزی قابلیت استفاده خوب یا بد را دارد؛ ما فقط سازنده وسیله سرگرمی هستیم و مسوولیتی در قبال استفاده بد از ماجرا نداریم.» با این حال این روزها و با گسترش شبکه های اطلاع رسانی از طریق اپلیکیشن ها، نرم افزارها، سایت ها و هر آنچه با هزاران کاربر آن لاین سر و کار دارد، حفظ حریمی خصوصی کاربران اهمیت ویژه ای پیدا کرده.

در نتیجه روز به روز این شبکه ها بسته تر و غیرقابل دسترس تر می شوند که نتیجه اش، سخت تر شدن فرآیند کنترل از سوی نهادهای امنیتی است؛ تا جایی که دولت بریتانیا قانونی تصویب کرده که استفاده از برنامه ها و اپلیکیشن های رمزگذاری شده، غیرقانونی اعلام شود (البته این قانون هنوز اجرا نشده).