ایرانی‌هایی که به رقابت با غول‌های خارجی برخاستند

هفته نامه همشهری جوان - محمد تقی حاجی موسی: این که از روی نمونه های موفق جهانی یک تولید داخلی انجام بدهیم اصلا کار بدی نیست. در خیلی از موارد اتفاقا خیلی هم خوب است و از بسیاری مشکلات احتمالی جلوگیری می کند و بعضی اوقات محصول نهایی نسبت به مدل خارجی بهتر هم می شود. منتها گاهی وقت ها اصرار بر ایجاد و تولید یک نرم افزار، شبکه اجتماعی یا هر چیز دیگری نتایج منفی دارد و فقط پول هدر دادن است. نمونه های بسیاری هم می توان برای این هدر رفتن پیدا کرد. مواردی که نام خیلی های شان را دیگر یادمان نیست.

یوزپلنگی که همچنان می دود

قرار بود موتور جستجوی یوز جای گوگل را بگیرد اما وقتی همه دنیا از گوگل استفاده می کنند و از آن راضی هستند چرا باید سراغ موتور دیگری بروند؟ دیدن و مقایسه نتایج جستجوی مشترک در گوگل و یوز یکی از جذابیت های فضای مجازی است.

چاپار vs ایمیل

از زمانی که استفاده از پست الکترونیک یا همان ایمیل رایج شد، خیلی ها در کشور گفتند که باید ما یک ایمیل داخلی و ملی داشته باشیم و از آن استفاده کنیم. این در شرایطی بود که تقریبا همه دنیا از سرویس های ایمیل یاهو و جی میل گوگل استفاده می کردند. پاییز سال 90، یا دقیق تر 20 آذر این سال دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی کشور از پست الکترونیک چاپار رونمایی کرد؛ سرویسی که با نام Chmail شناخته می شد، اما همین نام هم قابل خواندن نیست.

از آن موقع تا یکی دو سال بعد تبلیغات برای استفاده از چاپار به جای نمونه های خارجی صورت گرفت اما تقریبا هیچ کس در دور و اطراف ما نیست که حالا حساب کاربری چاپاری داشته باشد. این در حالی است که همان اول گفتند یک میلیون نفر عضو این سرویس هستند اما اگر شما کسی را دیدید که برای شما چی میل! بفرستد ما هم دیدیم. این سرویس کماکان فعال است اما کاربر خاصی ندارد.

یوز vs گوگل

این که گوگل همه اطلاعات ما را دارد و می تواند روزی از آن علیه ما استفاده کند، توجیهی بود برای راه اندازی یک موتور جست و جوی ملی. اتفاقی که از دهه 80 جدی شد و نمونه هایی مثل «پارسی جو» را به وجود آورد. اما سال 88 با پشتیبانی وزارت ارتباطات، از موتور جست وجوی «یوز» رونمایی شد؛ سرویسی که هفت میلیارد تومان روی دست دولت خرج گذاشت و قرار بود جانشین گوگل و دوستانش شود. اما از آن موقع تا حالا تقریبا هیچ کس از این موتور استفاده نکرده و جالب این که برای استفاده از آن باید نام یوز را در گوگل سرچ کنید.

اپارات vs يوتيوب

بزرگترین سرویس اشتراک گذاری ویدئو در دنیا سال هاست که در ایران فیلتر شده و همین باعث شد تا یک مجموعه خصوصی به فکر راه اندازی نمونه ایرانی این سرویس باشد. بهمن سال 89، آپارات برای اولین بار بالا آمد و کار خود را آغاز کرد. موسس آپارات که مالک چند سرویس اینترنتی دیگر هم هست، توانست با طراحی خوب و کیفیت بالا، کاری کند که حالا آپارات به یکی از پربیننده ترین و ثروتمندترین سرویس های اینترنتی تبدیل شود و بتواند جای خود را میان کاربران باز کند. آن طور که خود آپاراتی ها گفته اند اکنون بازدید روزانه از ویدئوهای این سایت به 10.5 میلیون رسیده، در حالی که شش سال پیش این عدد تنها 60 هزار بازدید بود. آپارات توانسته با اعتمادسازی و همکاری با دیگران به یک نمونه موفق از سرویس های خارجی تبدیل شود؛ سرویسی که کار خودش را بلد است و روی مغز کاربران راه نمی رود.

شبکه های اجتماعی vs فيسبوك

فیس بوک اولین شبکه اجتماعی نبود و قبل از آن نمونه های دیگری مثل «اوركات» هم بود که البته فیلتر شد. همین مسئله باعث شد تا با نمونه برداری از روی اورکات، شبکه اجتماعی «کلوب» تاسیس شود. سرویسی که کاربران خاص خودش را داشت و استقبال از آن بد نبود. هر چند سال گذشته به علت برخی مشکلات این سرویس برای همیشه تعطیل شد.

یکی از دلایل این تعطیلی احتمالا اقبال کاربران به سرویس های دیگر مثل فیس بوک بود. فیس بوکی که مدتی بعد از آغاز فعالیتش فیلتر شد و دوستان داخلی به جای آن شبه فیس نما را طراحی کردند، شبکه ای که تلاش شده بود عینا از روی فیس بوک کپی شود، اما هم در ظاهر و هم در عملکرد فاصله زیادی با فیس بوک داشت. این شبکه اجتماعی الان فعال است اما باز هم کاربر خاصی در آن فعال نیست و همین که خبری از آن به بیرون درز نمی کند نشان می دهد که فضای آن تا چه حد متروکه است.

فیس نما

تلویزیون اینترنتی vs نتفلیکس و ...

از سال ها قبل در کشورهای دیگر دنیا تلویزیون های کابلی حضور داشتند و فعالیت می کردند. تلویزیون های اینترنتی یا همان VOD ها ولی چند سالی است که با بالا رفتن سرعت اینترنت شکل گرفته اند. شبکه هایی مثل نتفلیکس که برنامه های متنوعی را در بستر اینترنت پخش می کنند. استفاده از این سرویس هم در ایران قابل دسترسی نیست و به جای آن چندین VOD ایرانی هستند که این کار را انجام می دهند. نمونه های نسبتا موفقی که البته یک تفاوت بزرگ با مشابه خارجی شان دارند. در جایی مثل نتفلیکس، سریال هایی توسط خود این شبکه تولید و پخش می شوند، در حالی که فعلا در ایران بیشتر برنامه ها آرشیوی و ضبطی است و غیر از آن : تاک شوها حضور دارند. آپشن هایی مثل رایگان بودن اینترنت و قیمت نسبتا پایین باعث شده تا استقبال از تلویزیون های اینترنتی داخلی خوب باشد و هر روز در حال گسترش باشند.

لنزور vs اینستاگرام

استقبال ایرانی ها از اینستاگرام آنقدر بالاست که مالک مجموعه آپارات را به فکر انداخت نمونه ایرانی آن را راه بیندازد. منتها ظاهرا حواسشان نبوده یکی از دلایلی که آپارات توانسته مخاطب جذب کند، فیلتر بودن یوتیوب است. چیزی که درباره اینستاگرام صدق نمی کند و کاربران به راحتی می توانند در آن فعال باشند. همین باعث شد بعد از رونمایی از لنزور، استقبالی از آن نشود و شاید تا چند وقت دیگر این سرویس هم به سرنوشت کلوب دچار شود و مجبور به تعطیلی باشد.

اینترانت vs اینترنت

ایده استفاده از یک شبکه اینترنتی داخلی که همه چیزش در داخل باشد، خیلی جدید نیست و به سال های میانی دهه ۷۰ برمی گردد. در این نزدیک به ۲۰ سال هر بار حرف هایی شنیده ایم که شاید در آینده ای نزدیک شاهد خداحافظی با شبکه جهانی اینترنت و حضور در یک اینترنت داخلی یا همان اینترانت باشیم؛ شبکه ای که با بقیه دنیا ارتباطی ندارد و همه چیزش در داخل تعریف می شود. همین تعریف باعث شده خیلی ها رغبتی به آزمایش چنین پدیده ای نداشته باشند و فعلا به سرانجام نرسیده باشد.

اپ داخلی vs اپ خارجی

تولید اپلیکیشن های داخلی که از روی نمونه های موفق و جواب پس داده خارجی ساخته می شوند خودش یک مبحث جداست. مواردی که خیلی هایشان حالا جزء بهترین شرکت های کشور به حساب می آیند و الگوی ایجاد کسب و کار شده اند. اما نکته مهم درباره موفقیت این آپ ها این است که اغلب به این خاطر پا گرفته اند که ما امکان استفاده از آپ های خارجی را نداریم. برای مثال در ایران کسی نمی تواند از سرویس آمازون استفاده کند. یا خیلی مثال های دیگر که حالا نمونه های ایرانی اش وجود دارند و اتفاقا خیلی هم موفقند.