روش های عجیب انتخاب دستیار در ایران!

همشهری تماشاگر - فرشید فرامرز: حوزه دستیاری در ایران یک حوزه متنوع با دایره ای وسیع از وظایف است؛ تکالیف و ماموریت هایی که هر کمک مربی بسته به شخصیت و کاراکتر خودش بخشی از آنها را انجام می دهد. ممکن است یک دستیار آنقدر زور فنی داشته باشد که حتی بخش هایی از ارنج تیمش را هم بچیند و البته در عین حال احتمال دارد دستیاری آنقدر ضعیف باشد که برای خانه سرمربی «سبزی خوردن» هم بخرد!

وزنه نیمکت

این مدل جذب دستیار هم سال هاست در ایران قدمت دارد. در حقیقت سرمربیانی که به تنهایی نمی توانند افکار عمومی را در مورد صلاحیت های حرفه ای شان متقاعد کنند، اغلب تصمیم می گیرند با استفاده از یک یا چند دستیار موجه وانمود کنند وزن کادر فنی زیاد است. در این قبیل مواقع استفاده از دستیاران خارجی می تواند نشاندهنده اراده علم گرایانه سرمربی باشد، هر چند در بسیاری از موارد اولویت با بهره برداری از محبوبیت پیشکسوتان مشهور است.


چشم و گوش

معمولا بعضی از سرمربیان از دستیاران خودشان می خواهند نقش چشم و گوش آنان را در تیم ایفا کنند و هر آنچه بین شاگردان شان رخ می دهد را به آنها منتقل کنند. در اینگونه مواقع، نقش کمک مربی تا حد «جاسوس» پایین می آید و معمولا دستیارانی به این منظور برگزیده می شوند که شخصیت فنی و اجتماعی قابل اعتنایی ندارند.

جور کش

یکی از کارویژه های دستیاران در ایران آن است که وقتی سرمربی «حال» حضور در کنفرانس مطبوعاتی را ندارد، به جای او روبروی خبرنگاران بنشینند. این موارد به خصوص زمانی پیش می آید که تیم آقای سرمربی باخته و او میل به پاسخگویی ندارد. البته در سال های نه چندان دور امیر قلعه نویی رویه ای کاملا برعکس داشت و وقتی تیمش می برد، دستیار اولش را به کنفرانس می فرستاد! آنچه مسلم است اینکه خبرنگاران از رویارویی با شخصی غیر از سرمربی رضایت ندارند و مخاطبان هم مصاحبه های بی مایه و فرمایشی دستیاران را پس می زنند.


مربی بعدی

این هم یک مدل رایج از انتخاب دستیار است. در این مدل، کمک مربی طوری انتخاب می شود که بعد از مدت کوتاهی بتواند به جای سرمربی بر مسند کار بنشیند. در اینگونه موارد معمولا نفر اول کادر فنی علاقه ای به افزودن دستیار ندارد اما کمک مربی جدید با نظر مستقیم مدیرعامل یا هیات مدیره برگزیده می شود. این استراتژی غالبا زمانی ایجاد می شود که تیم در سراشیبی سقوط قرار دارد و نتایج دلخواه را نمی گیرد. آخرین نمونه از این الگو، در ماجرای حضور یحیی گل محمدی کنار مانوئل ژوزه در لیگ دوازدهم رخ داد؛ جایی که او به فاصله کوتاهی سرمربی سرخپوشان شد.


زبان ناطق

بعضی دستیاران در ایران وظیفه دارند به جای مافوق شان حرف بزنند. یعنی گاهی آقای سرمربی دلش می خواهد وارد یک دعوای شخصی بشود و مواضعش را اعلام کند اما در عین حال دوست هم ندارد پای خودش وسط بیاید. در این وضعیت بهترین راه حل محول کردن این ماموریت به دستیار است.

در این شرایط کمک مربی مربوطه که معمولا شخصیت فنی و اجتماعی قدرتمندی ندارد، در نقش «زبان» سرمربی انجام وظیفه می کند و دیدگاه های او را به تقریر درمی آورد. در همین راستا، در برخی موارد حتی تماس با برنامه «نود» یا صدور بیانیه هم از جانب این قبیل دستیاران دیده شده است.

گوشت قربانی

بعضی از دستیاران در زمانی که مشغول به کار هستند هیچ حرکت مفید و موثری انجام نمی دهند اما ارزش کار آنها زمانی روشن می شود که از کادر فنی کنار گذاشته می شوند! در حقیقت این گروه از کمک مربیان معمولا قربانی بقای سرمربی می شوند. یعنی هر وقت بحران به وجود می آید، مسئول ارشد کادر مدیریتی باشگاه به جای عزل سرمربی، تصمیم به تغییر دستیاران می گیرد و اسمش را هم می گذارد تقویت کادر فنی! در واقع در این حالت، دستیار در نقش «ضربه گیر» سرمربی عمل می کند که خیلی خدمت کلیدی و مهمی است.

مانع چینی

یکی از متداول ترین کارهایی که دستیاران ایرانی انجام می دهند، مشخص کردن محدوده تمرینات است. از آنجایی که این کار با استفاده از موانع پلاستیکی و قیف های مخصوص انجام می شود، به آن «مانع چینی» گفته می شود. طبیعتا اگر این کار با طراحی تمرینات توأم باشد، کسی نمی تواند از دستیار ایراد بگیرد اما وقتی کمک مربی صرفا بنا به دستور سرمربی یا عادت روزمره و بدون علم و آگاهی تعدادی مانع را در مسیر بازیکنان می چیند، معلوم است که چه جایگاه نازلی در تیم دارد!


خدمتکار

سخیف ترین نوع همکاری یک دستیار با سرمربی این است که او برای مافوقش کارهای بیرون از فوتبال را انجام بدهد؛ برای خانه اش خرید کند و امور اداری او را پی بگیرد. این مدل همکاری برای آن دسته از کسانی است که یا توانایی فنی نزدیک به صفر دارند یا برای یافتن راهی به سوی دنیای مربیگری، حاضرند هر هزینه ای بپردازند. مسئله خریدن سبزی خوردن را اصلا دست کم نگیرید!

زیرآب زنی

این یکی «وظیفه» نیست و طبیعتا هیچ سرمربی عاقلی هم دوست ندارد دستیارش روی به چنین کاری بیاورد اما حقیقت آن است که تجربه نشان داده بعضی از کمک مربیان ایرانی به جایگزین شدن علاقه خاصی دارند. آنها سعی می کنند با خالی کردن زیر پای سرمربی به مقصود خودشان برسند و شانس شان را برای تصاحب نیمکت به عنوان نفر اول بالا ببرند. در این قبیل موارد معمولا تحریک بازیکنان و برگزاری جلسه با ستاره های ناراضی تیم در خفا، نقشی حیاتی ایفا می کند.

مجلس گرم کن ها

از همان زمانی که علی پروین برای اولین بار رضایت داد از دستیار خارجی در کادر فنی اش استفاده کند، معلوم بود چه وظایف مهمی بر عهده او گذاشته خواهد شد. با این همه هیچ کس باور نمی کرد که کار اشمیت آلمانی به جایی برسد که از او به عنوان مجلس گرم کن جشن عروسی بهروز رهبری فرد استفاده شود!


مسلما حرکات موزون هانس دیتر اشمیت در این مراسم تا ابد در حافظه بسیاری از هواداران فوتبال باقی خواهند ماند. تصاویری از این شاهکاری همچنان روی اینترنت در دسترس است!